10 obserwujących
91 notek
288k odsłon
524 odsłony

Zamek krzyżacki w Radzyniu Chełmińskim na terenie historycznych Prus

Wykop Skomentuj8

W ostatnich latach często w mediach słyszymy wiele o atrakcyjnych zamkach zbudowanych przez Krzyżaków.  Planując kolejną wycieczkę po Polsce zainteresowałam się historią ruin zamku w Radzyniu Chełmińskim.


We wczesnym średniowieczu na ziemiach dzisiejszego Radzynia Chełmińskiego istniał gród drewniano-ziemny, który należał do  Pomezanów, jednego z plemion pruskich. Według Roczników  Długosza w 1015 roku książę Bolesław Chrobry zdobył to grodzisko, przyłączając Pomezanię do Polski. Na mapce poniżej Pomezania zaznaczona jest różowym kolorem, leży przy ujściu Wisły do Bałtyku.

image
Mapa Polski za panowania Bolesława Chrobrego w latach 992-1025

Pomezanie było to jedno z plemion pruskich.

image
Prusowie w XIII wieku 

Prusowie był to plemienny lud bałtyjski, zamieszkujący ziemie od Wisły do Niemna. Na tym terenie w XIII wieku żyło około 180-200 tysięcy mieszkańców, którzy mówili  językiem pruskim, podobnym do języka litewskiego i łotewskiego, należącym do podgrupy języków bałtyckich. Na teren Warmii Prusowie przybyli podobno ok. V wieku p.n.e.

image
Plemiona Bałtów ok. 1200 r.


Chrzest Prus 18 II 1216r.

W XII wieku do tereny Prus przybywali w celach misyjnych pierwsi cystersi. Z Radzyniem Chełmińskim związany był misjonarz Christian, który dotarł tam ok. 1210 roku. Krystyna Zielińska-Melkowska w pracy Święty Christian - cysters - misyjny biskup Prus ciekawie opisała działalność tego kapłana. [1]

W 1216 roku pruscy wodzowie Survabuna i Warpode wraz z misjonarzem Christianem udali się do Rzymu. Papież INNOCENTY III w dniu 18 lutego 1216 roku wydał bullę poświadczającą Chrzest Prus. Równocześnie Christian otrzymał z rąk papieża sakrę biskupią wraz z urzędem biskupa generalnego Prus. W takich okolicznościach Prusy dołączały do rzymskiego chrześcijaństwa. [2]

W 1218 biskup Christian otrzymał od Konrada Mazowieckiego Grudziądz, zaś w 1222 roku na mocy dokumentu "łowickiego"  ziemię chełmińską. [3] [4]

image
Ziemia Chełmińska przekazana biskupowi Christianowi przywilejem z 1222r.

Na początku XIII wieku gród w Radzyniu Chełmińskim należał do wojewody mazowieckiego Krystyna, zamordowanego w 1217 roku z polecenia Konrada Mazowieckiego. Po jego śmierci w 1224 roku synowie sprzedali gród za 80 grzywien srebra biskupowi Christianowi.

W 1231 roku biskup Christian zawarł umowę z Krzyżakami, tj. Zakonem Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Za otrzymaną pomoc przekazał im 1/3 swoich ziemi wraz z grodem w Radzyniu Chełmińskim, sobie zatrzymał 2/3 ziemi oraz prawa zwierzchnictwa na całym terytorium.

Pomimo że biskup Christian był dobroczyńcą Krzyżaków, szybko stał się ich głównym wrogiem, cele ich działalności były inne. Cysterska misja biskupa dążyła konsekwentnie do chrystianizacji Prus. Krzyżacy planowali wyłącznie podbój Prus i stworzenie własnego silnego państwa zakonnego. [1]

W roku 1233 biskup dostał się do niewoli pruskiej w Sambrii, skąd rodzina wykupiła go w 1239 roku za 400 grzywien srebra. W tym czasie Krzyżacy przejęli wiele ziem należących do biskupa niszcząc jego misyjne dzieło.


Zamek Krzyżacki w Radzyniu Chełmińskim

Już w 1234 roku Krzyżacy na polecenie mistrza Hermana von Balk zbudowali pierwotny gród warowny o konstrukcji drewniano-ziemnej, zwany RatzinW roku 1251 Ratzin  stał się siedzibą komtura. Pierwszym komturem był Hartwich. [7] 

Nie wiadomo dokładnie, kiedy przystąpiono do budowy zamku. W 1329 ukończono budowę ceglanego zamku komturskiego nad Jeziorem Zamkowym, otoczonego fosą nawadnianą z jeziora. Kamienny fundament powstał na planie prawie kwadratu (52,8 m*52,1 m). [1]

image
Plan zamku wysokiego z Radzyniu Chełmińskim
1.  Wieża główna, 2. Przejazd, 3. Kaplica,
4. Refektarz, 5. Kapitularz, 6. Dormitorium,
7. Ganek, 8. Dziedziniec.

W północno-zachodnim narożu znajdowała się masywna, ośmioboczna wieża pełniąca funkcję wartowniczą i sygnalizacyjną. Krzyżacy swoje zamki rozmieszczali w odległości około 20 km, tak aby móc przekazywać sobie sygnały świetlne.

Na parterze i w piwnicach mieściły się pomieszczenia gospodarcze, magazyny żywności i zbrojownia. Na wyższych kondygnacjach były spichrze i ganki obronne. Skrzydła zamku wokół dziedzińca otaczał krużganek.

image
Rekonstrukcja zamku z XIV wieku

W kolejnych latach zbudowano wiele zamków o regularnym kształcie wzorowanym na architekturze warowni z Radzynia Chełmińskiego.

Historia zamku w kolejnych wiekach opisana jest  na stronie Radzyń Chełmiński. Ruina zamku komturów krzyżackich.


image
Litografia Napoleona Ordy z 1880 r.

image
Widok dzisiaj południowej ściany.
Zrekonstruowany fragment wykonano z jaśniejszej cegły



Osadnictwo niemieckie na terenie Prus

Dzisiaj podziwiając pozostałości zamków krzyżackich, w tym w Radzyniu Chełmickim, możemy sobie wyobrazić jak przebiegało osadnictwo niemieckie na tych ziemiach.

Miejscowa ludność pruska w XIII wieku nie posiadała jeszcze organizacji państwowej, a więc łatwo można było ją pokonać. Krzyżacy górowali nad nią umiejętnościami bojowymi, ilością rycerzy i byli wspaniale zorganizowani. Na zdobytych terenach dotychczasowe zabudowania palono, miejscową ludność zabijano albo wykorzystywano ją jako darmową siłę roboczą.

Bezpośrednio po zdobyciu pruskich ziem zakon je  kolonizował sprowadzając osadników z Niemiec, równolegle zaczynając budowę kolejnych zamków. Po zdobyciu Elbląga  od 1246 roku nowe posiłki rycerzy i osadników z Niemiec sprowadzano nie tylko drogą lądową, ale i morską.

W 1283 roku Prusy zostały zdobyte, przez 50 lat zginęło około 50% miejscowej ludności, tj. około 100 tysięcy osób. [13]


W świadomości wielu naszych rodaków Warmia i Mazury była dawniej zamieszkała przez Niemców, a o ludziach mówiących w języku pruskim nawet nie słyszeli.


Bibliografia:

  1. Święty Christian - cysters - misyjny biskup Prus 
  2. Prusowie byli chrześcijanami
  3. Dnia 5 sierpnia Roku Pańskiego 1222 biskup Christian otrzymał Ziemię Chełmińską
  4. Ziemia Chełmińska w przeszłości. Wybór tekstów źródłowych. wyd. 1961 r. 
  5. "Prusy" - film dokumentalny
  6. Tomasz Jasiński, Okoliczności nadania ziemi chełmińskiej Krzyżakom w 1228 roku w świetle dokumentu łowickiego; 1992
  7.  Radzyń Chełmiński. Ruina zamku komturów krzyżackich.
  8. Zamek w Radzyniu Chełmińskim. Etapy i techniki budowy siedziby krzyżackich komturów i konwentu
  9. Najpiękniej położone polskie zamki (32) - Radzyń Chełmiński
  10. Wyniki prac archeologicznych w Radzyniu Chełmińskim w 1957 roku
  11. Radzyń Chełmiński - zamek krzyżacki
  12. O zamku - Zamek Krzyżacki w Radzyniu Chełmińskim
  13. Władysław Goliński, Ziemia chełmińska w XIII wieku
  14. O zagładzie Prusów-Borusów przez Niemców i kradzieży ich miana przez Prusaków















Wykop Skomentuj8
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Rozmaitości