Czym jest odprawa związana z rozwiązaniem stosunku pracy?
Odprawa to jednorazowe świadczenie pieniężne wypłacane pracownikowi w związku z utratą zatrudnienia. Najczęściej mamy z nią do czynienia w przypadku tzw. zwolnień grupowych lub indywidualnych, gdy przyczyny wypowiedzenia leżą wyłącznie po stronie pracodawcy (np. likwidacja stanowiska, redukcja etatów z przyczyn ekonomicznych). Odprawa ma na celu zrekompensowanie pracownikowi nagłej utraty źródła utrzymania i ułatwienie mu funkcjonowania na rynku pracy w okresie poszukiwania nowego zajęcia. Jej wysokość najczęściej zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi równowartość jedno-, dwu- lub trzymiesięcznego wynagrodzenia.
Kiedy dokładnie powstaje prawo do odprawy?
Aby ocenić, do kogo należą pieniądze, musimy ustalić, w którym momencie pracownik nabywa do nich prawo. Prawo do odprawy pieniężnej z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników powstaje w ściśle określonym dniu – w dniu rozwiązania stosunku pracy. Nie jest to dzień wręczenia wypowiedzenia przez szefa, ani dzień, w którym pieniądze fizycznie wpłyną na konto bankowe. Kluczowy jest ostatni dzień trwania umowy o pracę (czyli dzień, w którym upływa okres wypowiedzenia lub dzień wskazany w porozumieniu stron).
Czy odprawa może wejść do majątku wspólnego?
Zgodnie z art. 31 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do majątku wspólnego małżonków należą w szczególności pobrane wynagrodzenia za pracę oraz dochody z innej działalności zarobkowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się pogląd, że odprawa z tytułu zwolnienia z pracy jest funkcjonalnie zrównana z wynagrodzeniem za pracę. Stanowi ona specyficzny dochód wygenerowany w trakcie trwania małżeństwa.
Oznacza to, że co do zasady: tak, prawo do odprawy wchodzi w skład majątku wspólnego, pod warunkiem że zostało nabyte w czasie, gdy między małżonkami trwała ustawowa wspólność majątkowa (czyli nie mieli intercyzy, ani nie mieli jeszcze prawomocnego wyroku rozwodowego).
Decydujące znaczenie momentu rozwiązania umowy o pracę
Losy odprawy przy rozwodzie zależą całkowicie od kalendarza i sekwencji wydarzeń. Granicą wyznaczającą to, co jest wspólne, a co osobiste, jest data ustania wspólności majątkowej (najczęściej data uprawomocnienia się wyroku rozwodowego).
Zwolnienie z pracy przed rozwodem: Jeśli stosunek pracy uległ rozwiązaniu w trakcie trwania małżeństwa, prawo do odprawy weszło do majątku wspólnego. Były małżonek ma prawo domagać się połowy tych środków.
Zwolnienie z pracy po rozwodzie: Jeśli umowa o pracę rozwiązała się choćby jeden dzień po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego (lub podpisaniu intercyzy), prawo do odprawy powstaje wyłącznie w majątku osobistym zwalnianego pracownika. Były mąż lub żona nie dostaną z tych pieniędzy ani grosza.
Prawo do odprawy powstało przed rozwodem, a wypłata nastąpiła po nim
Bardzo często zdarza się sytuacja, w której umowa o pracę zostaje rozwiązana w marcu (zanim rozwód jest sfinalizowany), ale były pracodawca opóźnia się z wypłatą odprawy i fizycznie przelewa ją na konto pracownika w lipcu, gdy ten jest już prawomocnie rozwiedziony.
Kto w takiej sytuacji ma prawo do pieniędzy? Prawo jest tu bezwzględne. Liczy się moment powstania roszczenia (nabycia prawa), a nie moment fizycznego otrzymania przelewu. Skoro umowa rozwiązała się w marcu (w trakcie trwania wspólności majątkowej), roszczenie o wypłatę odprawy weszło do majątku wspólnego. Fakt, że pracodawca przelał gotówkę już po rozwodzie, nie zmienia charakteru tych środków. Były małżonek nadal ma prawo żądać ich połowy podczas podziału dorobku.
Jak uwzględnić odprawę podczas podziału majątku i jak się porozumieć?
Odprawę, podobnie jak zgromadzone oszczędności na kontach bankowych, należy doliczyć do ogólnej puli majątku podlegającego podziałowi. Jeżeli środki te zostały pobrane przez zwalnianego małżonka, w ostatecznym rozliczeniu będzie on musiał spłacić drugą stronę odpowiednią kwotą, lub zrezygnować z innej części majątku (np. z części udziału w samochodzie) o równowartości należnej byłemu partnerowi połowy odprawy.
Aby uniknąć żmudnego wyliczania tych kwestii przed sądem, małżonkowie nie muszą zdawać się na wyrok arbitralny. W takich sytuacjach idealnie sprawdza się umowny podział majątku. W ramach polubownych negocjacji i sporządzenia odpowiedniego porozumienia, strony mogą całkowicie zrezygnować z rygorystycznego dzielenia odprawy "na pół". Przykładowo, była żona może zrezygnować ze swoich roszczeń do odprawy zwalnianego męża, uznając, że te pieniądze są mu obecnie niezbędne do życia po utracie pracy, a w zamian przejąć nieco większą część gotówki z innej lokaty. Prawo daje tu byłym partnerom absolutną swobodę.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
1. Czy odprawa emerytalna również wchodzi do majątku wspólnego i podlega podziałowi?
Tak. Podobnie jak odprawa z tytułu zwolnienia z przyczyn ekonomicznych, odprawa emerytalna czy rentowa, nabyta w trakcie trwania wspólności majątkowej, traktowana jest jak dochód z pracy i wchodzi do majątku wspólnego. Podlega ona podziałowi po rozwodzie na takich samych zasadach.
2. Otrzymałem wypowiedzenie z pracy przed sprawą rozwodową, ale okres wypowiedzenia kończy się miesiąc po uprawomocnieniu się rozwodu. Kto dostanie odprawę?
Odprawa będzie w 100% Twoja (wejdzie do Twojego majątku osobistego). Kluczowy nie jest moment otrzymania wypowiedzenia, lecz data faktycznego rozwiązania stosunku pracy (ostatni dzień okresu wypowiedzenia). Skoro stosunek pracy ustanie już po prawomocnym rozwodzie, roszczenie o odprawę powstanie już po ustaniu wspólności majątkowej.
3. Zwolnili mnie z mojej winy (dyscyplinarnie). Czy jeśli wywalczę odprawę w sądzie pracy, podzielę się nią z byłą żoną?
Zwolnienie dyscyplinarne (z winy pracownika) nie uprawnia do odprawy ekonomicznej. Jeśli jednak zaskarżysz takie zwolnienie do Sądu Pracy i sąd przyzna Ci odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy, a uprawomocnienie wyroku nastąpi po ustaniu wspólności majątkowej, odszkodowanie to zazwyczaj będzie traktowane jako Twój majątek osobisty, choć orzecznictwo bywa w tych specyficznych sprawach złożone i zależne od dokładnych dat powstania roszczeń.
Komentarze
Pokaż komentarze