Kim był Azef?

Kim był Azef?

Przy Azefie nie chodzi tylko o to, że zdradzał. Chodzi o to, że nikt, łącznie z nim samym, nie wiedział już kim jest.

Dlaczego Azef to czysta paranoja

Większość podwójnych agentów wybiera stronę. Azef nie wybrał żadnej. Przez 15 lat był jednocześnie mózgiem najgroźniejszej organizacji terrorystycznej w Imperium Rosyjskim i jej największym kapusiem.

Wyobraź sobie logistykę: rano planujesz w konspiracyjnym mieszkaniu w Petersburgu zabójstwo ministra spraw wewnętrznych Plehwego, po południu idziesz na most i przekazujesz Ochranie listę zamachowców, ale tak, żeby na liście nie było ciebie. Musisz zabić wystarczająco dużo carskich dygnitarzy, żeby eserzy ci ufali, i wsypać wystarczająco dużo eserów, żeby Ochrana ci płaciła. 

To nie jest podwójne życie. To jest wieczne balansowanie nad przepaścią.

AZEF

Tagline: Człowiek, który zabijał dla rewolucji i zdradzał dla Imperium. A żył tylko dla siebie.

Mechanizm paranoi: Historia z trzech perspektyw, które nigdy się nie spotykają:

1. Eserzy widzą w nim boga. Surowy, nieustraszony, genialny organizator. Człowiek bez nerwów. To on zorganizował dwa najgłośniejsze zamachy XX wieku w Rosji: na Plehwego w 1904 i na wielkiego księcia Siergieja Aleksandrowicza w 1905. 2. Ochrana widzi w nim najemnika. Tchórzliwy, łasy na pieniądze, nałogowy hazardzista. Kryptonim "Raskin". Biorą go za słabeusza, którego można kupić. Nie rozumieją, że on ich też rozgrywają. 3. On sam nie widzi nic. Pustka. Hazard, prostytutki, drogie restauracje w Paryżu, kradzież partyjnej kasy i pieniędzy z Ochrany jednocześnie. Działa nie z ideologii, tylko z uzależnienia od adrenaliny bycia tym, który decyduje kto żyje. 

Paranoja bierze się stąd, że widz widzi wszystkie trzy warstwy naraz. I wie, że katastrofa jest nieunikniona.

AKT I: Wniebowstąpienie (1893-1904)

Młody Żyd z Łyskowa, wyrzucony z Rostowa za donosicielstwo, zgłasza się do Ochrany. Równolegle wstępuje do eserów. Tworzy Organizację Bojową. Zasada: nigdy nie pociąga za spust sam. Zawsze wysyła innych. Kaliajew, Sazonow, Szwarc. On tylko patrzy z okna kawiarni. Gdy Plehwe ginie rozerwany bombą, obie strony mu gratulują.

AKT II: Apogeum władzy (1905-1908)

Jest najpotężniejszym człowiekiem podziemia. Rewolucjoniści całują go po rękach. Generałowie Ochrany płacą mu 1000 rubli miesięcznie, fortunę. Ale system zaczyna się zacinać. Żeby utrzymać zaufanie eserów, musi pozwolić zabić własnego szefa z Ochrany. Żeby utrzymać zaufanie Ochrany, musi wsypać przyjaciół. Zaczyna się gubić w kłamstwach. Pije. Przegrywa w Monte Carlo.

AKT III: Demaskacja

Nie demaskuje go rewolucjonista, tylko fanatyk prawdy, Władimir Burcew. Dziennikarz, który przez lata zbiera poszlaki. Finałowa konfrontacja nie w sądzie partyjnym, ale w pustym mieszkaniu w Paryżu. Były dyrektor Departamentu Policji Łopuchin potwierdza: Tak, Azef to nasz agent.

Eserzy organizują mu tajny sąd. Mają go zabić. A on, uprzedzony przez żonę, ucieka tylnymi schodami 15 minut przed ich przyjściem. Zostawia niedopitą herbatę.

Epilog: Berlin, 1918. Wojna się kończy. Pod nazwiskiem Alexander Neumayr, bankrut, chory na nerki, umiera w klinice. Nikt nie przychodzi na pogrzeb. Ani rewolucjoniści, ani żandarmi. Nikt go już nie potrzebuje.