SACELLUM

Logline

W 2011 roku polski Sejm przemilcza 400-lecie największego triumfu Rzeczypospolitej. W tym samym tygodniu konserwator zabytków z Pałacu Staszica znajduje pod posadzką fragment łacińskiej tablicy nagrobnej cara Rosji. Każdy ślad prowadzi do tego samego miejsca na mapie Warszawy, które od 400 lat jest systematycznie przebudowywane, zamieniane w cerkiew, a potem rozbieran

Paranoja polega na tym, że nikt nie grozi bohaterowi. Po prostu teczki są puste, skany są w digitalizacji, a granty zmieniają priorytety. Wizualnie: Warszawa zimowa, jarzeniówki w archiwach PAN, ciepłe światło świec w rekonstrukcjach 1611 roku. Dwie osie czasu które zaczynają się zlewać.

Bohaterowie

MARCIN WARSKI (42) - historyk sztuki, pracownik Archiwum PAN w Pałacu Staszica. Spec od nowożytnej ikonografii. Rozwiedziony, mieszka w bloku na Ochocie. Wierzy w dokumenty.

IGA (35) - dokumentalistka z Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych. Córka reżysera Marka . Ma na dysku niedokończony projekt ojca: filmowe inscenizacje Matejki. W tym "Hołd Carów Szujskich" z 2015, który nigdy nie miał premiery.

PROF. REPIN (68) - rosyjski historyk sztuki, zaproszony przez stronę polską jako konsultant do spraw "wspólnego dziedzictwa". Uprzejmy, mówi świetnie po polsku. Jego praprapradziad to Nikołaj Repnin.

KRYŃSKI / ŻÓŁKIEWSKI / SZUJSCY - postacie historyczne, odtwarzane w dwóch wersjach: tej z obrazu Matejki i tej z protokołów sejmowych.

Świat i McGuffiny 1. Kopiejka Władysława IV Wazy 1610-1612 - srebrna moneta bita w mennicy moskiewskiej z imieniem polskiego królewicza jako cara. Marcin dostaje ją w kopercie bez nadawcy. 2. Inskrypcja z Kaplicy Moskiewskiej - tekst który cytujesz w swoim materiale, zaczynający się od "Jezusowi Chrystusowi Synowi Bożemu, Królowi Królów...". To jedyny fizyczny dowód że mauzoleum istniało. 3. Obrazy Dolabelli - "Złożenie hołdu Zygmuntowi III przez carów Szujskich" i "Zdobycie Smoleńska" - zrabowane w 1707 gdy na Zamku przebywał Piotr I. W inwentarzu Zamku widnieje adnotacja "wywieziono". 4. Obraz Matejki "Carowie Szujscy w Sejmie Warszawskim" - oryginał ukryty po 1989 w małym muzeum przy Floriańskiej 41 w Krakowie, bo za duży i za niewygodny.

Fabuła

AKT I: WEJŚCIE

Październik 2024. Remont w Pałacu Staszica, pęka rura pod Salą Marii Skłodowskiej-Curie. Robotnicy odsłaniają cegłę inną niż reszta fundamentu. Marcin schodzi i znajduje fragment marmuru z łaciną: "...Mieszkając pod strażą w Zamku Gostynińskim, tamże dokonali żywota..."

Tego samego dnia Iga przynosi mu dysk ojca. Na dysku materiał: Arkadiusz Tomiak kręci scenę Hołdu. Aktor grający Feliksa Kryńskiego mówi tekst: "Bywało siła triumfów, bywało za pradziadów naszych siła zwycięstw, ale hospodara moskiewskiego tu stawić, gubernatora ziemi wszystkiej przyprowadzić... to dopiero dziwy!"

Marcin sprawdza stenogramy sejmowe z 2011 roku. 400-lecie Hołdu - zero uchwał. 2013 - 150-lecie Powstania Styczniowego - też cisza. Zaczyna układać mapę obiektów które znikały:

1620 - Zygmunt III buduje Kaplicę Moskiewską przy Krakowskim Przedmieściu.

1635 - poselstwo Lwow i Projestiew chce wykupić ciała za 10000 rubli. Władysław IV odpowiada że w Polsce nie handluje się zwłokami, ale oddaje ciała.

1764-1768 - z polecenia Repnina tablica zostaje wydobyta i zniszczona.

1892-1895 - Pałac Staszica przebudowany w stylu bizantyjsko-ruskim na cerkiew św. Tatiany Rzymianki.

1954 - rozebrana rotunda z XVII w. przy Świętokrzyskiej 1, uznana przed wojną za pozostałość Kaplicy.

AKT II: REKONSTRUKCJA

Marcin i Iga odtwarzają ceremonię z 29 października 1611 na podstawie protokołów. To jest serce filmu, grane w całości jako inscenizacja Matejki która ożywa:

Sala senatorska Zamku. Na podłodze leżą zdobyte na Kremlu rosyjskie sztandary. Hetman Stanisław Żółkiewski wprowadza trzech braci. Wasyl IV chyli się nisko do ziemi, dotyka prawą dłonią podłogi, całuje środek własnej dłoni. Składa przysięgę że Rosja nigdy już nie napadnie na Polskę. Dopiero wtedy Zygmunt III podaje mu rękę do pocałowania. Dymitr, dowódca pobitej pod Kłuszynem 35-tysięcznej armii rosyjsko-szwedzkiej w której byli Francuzi, Niemcy, Hiszpanie, Flamandowie, Anglicy i Szkoci, pada na twarz i bije czołem. Iwan robi to trzy razy i płacze na oczach Sejmu.

Każda próba weryfikacji tej sceny w archiwach kończy się ścianą. W Bibliotece Narodowej akta z 1611 są "w konserwacji". W Archiwum Głównym inwentarz Dolabelli ma wyrwaną kartę z 1707. Prof. Repin tłumaczy Marcinowi uprzejmie: "Po co pan to rusza? Przecież Rosjanie też nakręcili swój film, Rok 1612. Każdy ma swoją wersję. Wasza jest niepotrzebnie upokarzająca".

Marcin znajduje w końcu w aktach Pałacu Staszica plan z 1924 Mariana Lalewicza. Na planie zaznaczona jest "krypta" pod północno-wschodnim narożnikiem. Obok dopisek ołówkiem z 1947 Piotra Biegańskiego: "nie ruszać".

AKT III: KAPLICĄ

7 listopada, Dzień Jedności Narodowej w Rosji, rocznica wyrzucenia Polaków z Kremla. W Warszawie otwarcie wystawy o relacjach polsko-rosyjskich. Repin ma wygłosić wykład w Pałacu Staszica.

Marcin i Iga w nocy wchodzą do podziemi Pałacu. Nie ma tam skarbów. Jest pusta przestrzeń wielkości kaplicy, z zamurowaną niszą i śladem po ołtarzu. Na ścianie, pod tynkiem, odprysk farby odsłania fragment napisu cyrylicą i łaciną. To nie jest grób. To jest miejsce po grobie.

Rano Marcin zamiast oskarżać Rosjan, idzie do Sejmu. Prosi o odczytanie protokołu Hołdu z 1611 przed komisją kultury. Przewodniczący odpowiada: "Panie Marcinie, my rozumiemy wartość historyczną, ale dziś mamy inne priorytety".

Ostatnia scena: Iga kończy film ojca. Wmontowuje w scenę Matejki pustą posadzkę z Pałacu Staszica. Głos Kryńskiego z offu: "sama sława". Na ekranie kopiejka Władysława IV - jedyny przedmiot który przetrwał wszystkie przebudowy. Napis końcowy: Kaplica Moskiewska nie zachowała się do naszych czasów.

Paranoja jest kompletna, bo wróg nie jest zewnętrzny. Mechanizm wymazywania działa sam, z polskiej grzeczności.