Dzieci jako łup wojenny. Od Hiszpanii do Ukrainy
Polem walki stawały się również dzieci. Nie jako przypadkowe ofiary, ale jako materiał. Najbardziej plastyczny, najbardziej długowieczny łup, jaki można zdobyć na wrogu. Można zająć fabrykę, można spalić bibliotekę. Ale przejąć dziecko - to przejąć przyszłość.
Hiszpania w latach 1936-1939 była laboratorium tego mechanizmu. Zrobiły to obie strony, choć każda nazywała to inaczej.
Hiszpania: dwie re-edukacje
Strona frankistowska stworzyła system, który dziś historycy nazywają "zaginionymi dziećmi frankizmu" - niños perdidos / niños robados. Dzieci odbierano rodzicom przebywającym w więzieniach lub zamordowanym przez wojska nacjonalistyczne. Trafiały do instytucji religijnych lub rodzin zastępczych lojalnych wobec reżimu.
Nie chodziło o dobrostan. Psychiatra wojskowy Antonio Vallejo Nágera stworzył teorię "czerwonego genu", a celem była purificación. Jak opisuje to historyk Julián Casanova: celem było "reCatholicise the children of Reds". Kościół przejmował kontrolę nad edukacją i zdrowiem, a dziecko z rodziny lewicowej stawało się w katolickiej szkole nowym Hiszpanem. Najpierw było to narzędzie represji, potem - jak pokazują badania - po latach 50. czysty biznes adopcyjny pod płaszczykiem ideologii.
Strona republikańska zrobiła coś symetrycznego. W obliczu bombardowań i głodu rząd wysłał od 3000 do 5000 dzieci do ZSRR. Najdokładniejsze badania mówią o 2,895 dzieci, głównie z Kraju Basków i Asturii, ewakuowanych między 1937 a 1938 rokiem. W sowieckiej literaturze to Niños de Rusia.
Ewakuacja była aktem humanitarnym i jednocześnie gigantyczną akcją propagandową. Sowieci potrzebowali żywego dowodu swojej wyższości.
Pierwsze noce dzieci spędziły w najlepszej rezydencji Leningradu, w XIX-wiecznym hotelu Astoria. Zjadły w hotelowej restauracji, uśpione przez lokalną orkiestrę, która nauczyła się na tą okazję, jednej, ale tylko jednej popularnej meksykańskiej melodii "La Cucaracha".
Prasa donosiła, że dzieci tyją, że kiloro zyskało osiem kilo. W listach do domu pisały, że jedzenie to ulubiony aspekt życia w ZSRR. Jeden z malców notował: "Dali nam chleb z serem i masłem, coś, czego nikt z nas nie lubił, ale powiedzieli, że kosztowało to dużo pieniędzy. Potem dali nam ziemniaki i dorsze, które były bardzo smaczne..."
Dla porównania ze standardami hiszpańskimi w czasie wojny było to niebo. Związek Radziecki przez 15 lat zapewniał im wszystko - jedzenie, schronienie, opiekę zdrowotną, edukację. Ale cena była wpisana w umowę.
Dzieci trafiły do Domów Dziecka - Dietsky Dom - rozrzuconych po całym ZSRR. Większość do ojczyzny nigdy nie wróciła. Wybuchła II wojna światowa, potem zimna wojna, granice się zamknęły. Stali się zakładnikami ideologii, która ich uratowała.
Hiszpania nie jest wyjątkiem. Historia zna to doskonale: osmański devşirme - pobór chrześcijańskich chłopców na janczarów, nazistowski Lebensborn kradnący "aryjskie" dzieci z Polski i Norwegii, amerykańskie i kanadyjskie szkoły z internatem dla Indian, gdzie "zabijano Indianina, by ocalić człowieka". Za każdym razem logika jest ta sama: dziecko jest zbyt małe, by się bronić prawnie, i zbyt plastyczne, by pamiętać, kim było.
Ukraina: ta sama partytura, nowe instrumenty
To, co Rosja robi na terenie Ukrainy od 2022 roku, jest najbardziej udokumentowanym współczesnym powtórzeniem tego schematu.
Mechanizm według raportów ONZ, Yale Humanitarian Research Lab i Międzynarodowego Trybunału Karnego wygląda tak:
Filtracja i wywózka pod hasłem "ewakuacji humanitarnej". Rosja twierdzi, że ratuje dzieci przed wojną. Paszportyzacja i adopcja - nadawanie rosyjskiego obywatelstwa, przekazywanie do rosyjskich rodzin. Re-edukacja - obozy, gdzie według badaczy 62,9% placówek ma za cel immersję w język rosyjski, historię i rytuały patriotyczne.
Skala jest sporna, ale rząd Ukrainy, ONZ i ICC mówią o niemal 20,000 dzieci przymusowo przesiedlonych na terytoria kontrolowane przez Rosję, z nadanym obywatelstwem i przeszkodami w powrocie. ONZ i ICC zakwalifikowały to jako zbrodnie wojenne, wydając nakazy aresztowania.
W marcu 2023 roku ICC wydał nakazy aresztowania dla Władimira Putina i Marii Lwowej-Biełowej, komisarz ds. praw dziecka, właśnie w związku z deportacją dzieci. Raport Almedy z 2024 roku wskazuje, że mimo nakazów Rosja eskalowała program, a obozy wprost projektowane są, by wymazać ukraińską tożsamość narodową.
Paralela z Astorią jest uderzająca. Wtedy była orkiestra grająca "La Cucaracha" i chleb z masłem, który "kosztował dużo pieniędzy". Dziś są filmy z obozów nad Morzem Czarnym, gdzie dzieci w nowych dresach śpiewają hymn Rosji i dziękują za uratowanie. Początek zawsze wygląda jak opieka. Potem przychodzi reorientacja. Najpierw karmią, potem uczą zapominać.
Rosja zaprzecza porwaniom. Tak jak Frankiści zaprzeczali kradzieży, mówiąc o ratowaniu dusz, a Sowieci mówili o ratowaniu przed faszyzmem. Każdy system ma swój język usprawiedliwienia. Efekt jest ten sam: dziecko przestaje być podmiotem, staje się terytorium.
Dlaczego dziecko jest idealnym łupem?
Bo spełnia trzy warunki wojny totalnej:
Jest zasobem demograficznym. W kraju z kryzysem demograficznym 20 tysięcy dzieci to nie tylko statystyka, to przyszli żołnierze, pracownicy, wyborcy.
Jest zasobem symbolicznym. Można je pokazać w telewizji. "Patrzcie, karmimy". To najtańsza propaganda zwycięstwa.
Jest zasobem ideologicznym. Dorosłego trudno przekonać. Dziecko można przepisać. Jeśli wychowasz je w katolickiej szkole frankistowskiej, w sowieckim Dietsky Dom, w obozie "reedukacyjnym" pod Rostowem, to za dwadzieścia lat samo będzie bronić twojej wersji historii. Nie musisz strzelać. Wystarczy, że wychowasz.
Dlatego dzieci jako łup wojenny wracają zawsze, gdy wojna przestaje być tylko o linie na mapie i zaczyna być o to, kto ma prawo istnieć jako naród.


Komentarze
Pokaż komentarze (5)