„Na wojnę z fake newsami nie jesteśmy gotowi. Czas wreszcie przywrócić zasady”

Wojna dziś toczy się też w sieci i na poziomie informacji Fot. Pixabay
Wojna dziś toczy się też w sieci i na poziomie informacji Fot. Pixabay
Szczególnie dziś istotne jest, aby dziennikarze i media powrócili do podstawowych zasad tworzenia informacji. Stara szkoła mówi – informacje podajemy na podstawie dwóch (a najlepiej trzech), niezależnych od siebie, wiarygodnych źródeł. Czyli informację od pana X potwierdza nam pani Y. Ale nie może być tak, że pani Y jest na przykład żoną pana X – mówi Salonowi 24 dr Piotr Łuczuk, medioznawca, ekspert w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, autor pierwszej polskiej książki o cyberwojnie, UKSW.

Kilka dni temu media obiegła nieprawdziwa informacja o tym, że polscy i ukraińscy narodowcy 11 listopada pójdą razem „pod wspólną banderą”. Nie wszyscy załapali nie najwyższych lotów żart i fałszywy news był komentowany przez poważnych ekspertów. W czwartek pojawił się nieprawdziwy news o śmierci ks. Stanisława Małkowskiego. Podały go Polska Agencja Prasowa, w ślad za nią inne media. Na Twitterze opublikował sam premier. Wiadomość okazała się nieprawdziwa. Zaraz po 24 lutego i pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę mówił Pan, że obok działań militarnych, politycznych, odbywa się wojna informacyjna i w cyberprzestrzeni. Czy to, jak rezonowały wspomniane fake newsy, szczególnie ten o ks. Małkowskim, sprawia, że możemy się bać, a do wojny informacyjnej nie jesteśmy najlepiej przygotowani?

Dr Piotr Łuczuk: Nie jesteśmy przygotowani i to wyraźnie zobaczyliśmy. Przy czym powiem, że paradoksalnie może dobrze się stało. Bo wszyscy zobaczyli, że jest problem, że fake newsy mogą „zrobić dzień” mediom w całej Polsce. To jest ten moment, by wszyscy wyciągnęli wnioski.

W sprawie newsa o ks. Małkowskim zadziałał pewien klasyczny mechanizm. Skoro informację o śmierci znanego kapłana podają ludzie wiarygodni, dziennikarze uznali ją za wiarygodną. Podała to Polska Agencja Prasowa, która jest uznanym medium, w dodatku działającym w ramach projektu zwalczania fake newsów „Fake Hunter”. A więc powinna być odporna na takie fałszywe wrzutki. Mało tego, informacja znalazła się na profilu premiera w mediach społecznościowych.

A kto jak kto, ale szef rządu jest dobrze poinformowany. Stąd ciężko mieć pretensje do tych dziennikarzy, którzy podali tę informację. Natomiast słowa uznania należą się reporterowi portalu Niezależna, który wykonał telefon do ludzi z najbliższego otoczenia księdza, by informację potwierdzić. Potwierdzenia nie było, okazało się, że ksiądz Małkowski żyje.

Przeczytaj też:

Dla wyborców kryzys węglowy PiS to może być już za dużo. Ekspert o przyszłości partii

Do działań samych mediów za chwilę wrócimy. Jednak tu kluczowe jest pytanie o same fałszywe informacje, kto na nich korzysta. News o „wspólnej banderze” był prześmiewczy, ale wymierzony we współpracę z Ukrainą. Fałszywa informacja o śmierci księdza delikatnie mówiąc niesmaczna. Jednak zagrożenie ze strony tych konkretnych informacji, nie jest ogromne. Jednak można sobie wyobrazić, że gdzieś rezonuje fake news o ataku nuklearnym na Polskę, wywołuje zbiorową histerię. Albo o zabójstwie dokonanym przez jakąś grupę i prowadzi do odwetu, już prawdziwego. To zresztą w przeszłości prowadziło do zbrodni. Czy tu możemy mieć do czynienia z „balonem próbnym”, który ma za zadanie sprawdzić, jak społeczeństwo reaguje na fake newsy, a potem może dojść do poważniejszej manipulacji?

Oczywiście, że może tak być. I dlatego mówię, że w pewnym sensie dobrze się stało, bo to ostatni moment na uzmysłowienie sobie, że zagrożenie jest realne. Taka zbiorowa histeria już miała miejsce, gdy ludzie masowo zaczęli wypłacać gotówkę z bankomatów. Bo poszedł fake news, że gotówki zabraknie. I zabrakło. Ale nie dlatego, że banki, czy rząd mieli taki „szatański plan”. Ale dlatego, że ludzie masowo, ze strachu ją wypłacili, a obsługa bankomatów nie była w stanie na czas ich zapełnić.

Fake newsy mogą mieć ogromne znaczenie w gospodarce, gdzie na przykład info o tym, że spółka giełdowa X może przejmie firmę Y a spółka Z zbankrutuje, może doprowadzić do rozmaitych ruchów na rynku akcji. Czasem wielomiliardowych zysków i strat. I tu akurat Komisja Nadzoru Finansowego reaguje, gdy jest możliwość, że doszło do kontrolowanego przecieku, świadomego działania. Są poważne kary.

Jednak w przypadku newsów dotyczących polityki tak nie jest. I nawet trudno sobie wyobrazić, jak takie kary miałyby wyglądać?

Dlatego tu, kluczowa jest zasada ograniczonego zaufania ze strony odbiorców, to po pierwsze. Korzystanie nie tylko z jednej gazety, czy portalu, ale dywersyfikowanie informacji. Bo nawet najbardziej prestiżowe pismo, telewizja czy stacja radiowa mogą nie z własnej winy powielić fake newsa. Więc dobrze, żeby odbiorcy mieli wyrobiony krytycyzm. Z drugiej strony szczególnie dziś istotne jest, aby dziennikarze i media powrócili do podstawowych zasad tworzenia informacji.

Stara szkoła mówi – informacje podajemy na podstawie dwóch (a najlepiej trzech), niezależnych od siebie, wiarygodnych źródeł. To określenie „niezależnych od siebie” jest bardzo istotne. Musi to wyglądać tak, że informację od pana X potwierdza nam pani Y. Ale nie może być tak, że pani Y jest na przykład żoną pana X. Muszą być to źródła całkowicie od siebie niezależne i co najważniejsze nie powielające (uwiarygadniające) nawzajem podawanych przez siebie informacji.

Lubię to! Skomentuj11 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Technologie