49 obserwujących
196 notek
632k odsłony
2160 odsłon

Trzecia bitwa o Przebraże czyli wojna, której nie było

Wykop Skomentuj6

W tym samym dniu, gdy dokonywała się zagłada bezbronnych Kąt, Ostrówek i Woli Ostrowieckiej, UPA dokonała ostatecznej próby rozbicia polskiej samoobrony w Przebrażu.

Powstał w tym celu specjalny sztab, który wydał tajny „Rozkaz i plan wyniszczenia >>kubła<< Przebraże". W tym celu ściągnięto w stronę polskiego ośrodka sotnie nawet z dalekich okręgów i mobilizowano pomocnicze oddziały złożone ze spragnionych rabunku chłopów. Opowiadano bowiem o wielkich bogactwach zgromadzonych przez Lachów w Przebrażu.

W sumie UPA wystawiła do ataku 6 tysięcy striłciw i drugie tyle siekierników i rabusiów.

Plan ataku przewidywał potajemne otoczenie Przebraża pod osłoną nocy, o godz. 4.45 oddanie kilku strzałów armatnich od strony zachodniej i - w chwili przewidywanego wybuchu chaosu - rozpoczęcie z tego kierunku akcji zaczepnej. Główny atak miał niespodziewanie dla obrońców nastąpić od strony wschodniej o godz. 15.

Plan ten spalił na panewce, gdyż przebrażanie mieli już w tym czasie doskonale rozwinięty wywiad i rozpoznanie. Od kilku dni wiedziano o ruchach sił upowskich. Sam atak i pozycje upowskie nie były więc dla obrońców zaskoczeniem ani tajemnicą. Na napastników już czekały gotowe do walki oddziały samoobrony. Pomimo detonacji pocisków artyleryjskich w samym obozie ludność cywilna zachowała spokój i nie doszło do paniki.

Rozpoczęły się walki na odcinkach zachodnim a później i północnym. Wszędzie upowcy byli odpierani ponosząc duże straty. Dowództwo upowskie dysponowało jednak dużymi siłami, 6-krotnie większymi od sił obrońców; wprowadzało do walki wciąż nowe odwody. A na wschodzie czekały nie ruszone wciąż doborowe siły przeciwnika. Sytuacja Przebraża stawała się coraz cięższa.

Tak wspominał decydujące chwile H. Cybulski, dowódca samoobrony:

Przed południem, gdy tętno walki nieco osłabło, ściągnąłem do siebie Alberta [Wasilewskiego, II zastępcę].
- Zanosi się na długie oblężenie. Okopali się i pukają. Zimować tu będą, czy jak?
- Zrobimy im drugi Zbaraż - zażartował Albert. - A propos Zbaraż... mam jeden pomysł...
- Jak masz, to mów!
- Jak myślisz, nie dałoby się nawiązać łączności z Prokopiukiem?

Płk. Prokopiuk był dowódcą sowieckiego oddziału partyzanckiego, z którym Przebraże współpracowało. Oddział ten znajdował się około godziny drogi w kierunku południowo-wschodnim. Droga do niego wiodła przez bagna Hermanówki. Misję a'la Skrzetuski wypełnił Witaliusz Olszewski. Uzgodniono, że Przebraże wzmocni Prokopiuka 120 najlepszymi ludźmi i wspólnie zaatakują wschodnie zgrupowanie upowców od tyłu.

Atak na tyły był dla głównych sił wroga całkowitym zaskoczeniem. Jednocześnie od strony zachodniej ruszyły do kontrataku oddziały samoobrony. W szeregi okrążonych upowców wdarł się chaos i panika. Próbowali przebijać się w kierunku północnym, lecz tam drogę zastąpiła im kawaleria Koprowskiego, podkomendnego Prokopiuka. 400 striłciw wybito niemal co do nogi, wzięto ok. 40 jeńców, zdobyto 17 cekaemów, 6 erkaemów, 6 miotaczy min, tysiące sztuk amunicji i granatów. Po bitwie okazało się, że był to kureń sprowadzony aż spod Lwowa, złożony w dużej mierze z ukraińskiej inteligencji.

W obliczu klęski swych doborowych sił, upowcy porzucili oblężenie Przebraża i wycofali się w popłochu. Był to ostatni atak UPA na Przebraże, która już więcej nie odważyła się napaść największego polskiego bastionu na Wołyniu.
_______________

30. sierpnia na Wołyniu zginęło ok. 1500 Polaków i 400-500 Ukraińców. Stoczono już trzecią bitwę o Przebraże. Czy jednak można tu mówić o „wojnie polsko-ukraińskiej", jak z uporem maniaka czynią niektórzy? Czy można zestawiać zabitych w Kątach, Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej z zabitymi pod Przebrażem? Proszę sobie odpowiedzieć na to pytanie.
_______________

Opracowano na podstawie:
Henryk Cybulski, „Czerwone noce", Warszawa 1966
Władysław Filar, „Przebraże bastion polskiej samoobrony na Wołyniu", Warszawa 2007

Wykop Skomentuj6
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura