jestem świerzo po wakacjach i lekturze "Poza Układem" Gwiazdów. Na recenzję książki silił sie nie będę - powiem krótko jest świetna. Co prawda autorzy to nie Habermas z Ossowską do spółki i piszą raczej językiem prostym, mieszając refleksje ogólne z osobistymi; mimo to, celność ich analiz jest przejmująca i zmusza do rumieńca wstydu dla byłego leminga.
Lektura ta pozostawia jednak w czytelniku poczucie potwornego dysonansu - dlaczego się nie udało. Dlaczego Gwiazdowie byli i w dużej mierze są graczami marginalnymi, stojącymi z metaforyczną tubą na rogu? Dlaczego ich poglądy, w dużej mierze zdroworosądkowe i stanowiące pewną spójną formację światopoglądową są systematycznie wyśmiewane w debacie publicznej?
Standardowa odpowiedź szuka winy po stronie mitycznych "agentów", choć trzeba ucziciwie przyznać, że w samej książce wyrzekań na agenturę i "jazd na wałęsę" jest stosunkowo niewiele, co zadaje kłam medialnemu obrazowi Gwiazdy jako obsesjonatowi, ogarniętemu resentymentem wobec Wałęsy. Jeśli już pojawiają się wskazania na rolę "innych szatanów", to w roli tej występuje równie często USA jak ZSRR i jej następcy, co stanowi kolejny dowód przenikliwości autorów. Ale nawet jeśli przyjmiemy, że KGB, GRU, WSI, ABW i CIA sprzysięgły się, żeby Polaków omamić, to powstaje pytanie, dlaczego stało się to tak łatwo? Dlaczego większość Polaków łyknęła propagandę III RP? Dlaczego istniejący system cieszy się tak dużym i w wielkiej mierze niewymuszonym poparciem.
W książcę znajdujemy jedną nowatorską sugestię - na s. 175 Joanna Duda-Gwiazda pisze o tym, że nowy system zapewnia "Możliwość realizacji celów indywidualnych". I ten trop wydaje mi się najciekawszy.
Odpowiedź na pytanie, dlaczego Polacy akceptują obecny stan rzeczy jest bardzo prosta - otóż pomimo wszelkich jego wad zapewnia on, przynajmniej teoretyczną, możliwość realizacji własnych aspiracji. Nikt nikomu nie zabrania jeździć za granicę, można, jeśli się tylko chcę robić karierę (znam osobiście ludzi, którzy zarabiają kilkadziesiąt tysięcy złotych miesięcznie w klika lat po studiach), możliwości ostentacyjnej konsumpcji są dla ludzi zasobnych niemal nieograniczone.
Za jedną z głównych przyczyn klęski "Solidarności" można zatem uznać to, że Polacy, a przynajmniej zdolniejsza ich część, wybrali strategię indywidualistyczną - co z tego, że wokół się wszystko wali, skoro ja mogę mieć lepiej. Promowana ideologia neoliberalna - której piewcami byli zarówno Gadomski jak i Ziemkiewicz skutecznie wmówiła ludziom, że każdy odpowiada tylko za siebie i na pomoc innych nie ma prawa liczyć. Taki przekaz skutecznie wykorzenił nawyk grupowego działania.
"Nie należy lekceważyć wpływu paciorków na umysły tubylców". Zachwycenie się pełnymi półkami, możliwością wczasów "na Chorwie" czy w Haragandzie, używane Audi, niedzielne wyprawy do galerii sprawiły, że w ludzie uznali, że system jest dobry. Każdy głos wskazujący na niedostatki systemu, na zależny charakter rozwoju gospodarczego, strukturalne bezrobocie, petryfikację struktury społecznej, upadek przemysłu i nauki był uważany za głos frustrata, który nie potrafi sobie zapewnić osobistego dobrobytu.
W ten sposób nominalnie "antysystemowi" piewcy wolnego rynku spod znaku Korwina, Ziemkiewicza et. al. stają się de facto jego najtrwalszymi filarami. Przekonanie o wyjątkowej roli Michnika w obaleniu komuny i honorze Kiszczaka wyprostować jest łatwo. Świętą wiarę w to, że każdy robi pod siebie, a działanie grupowe jest dla frajerów - trudno.
W tej sytuacji jedyny potencjał zmiany systemowej wiąże się z obserwowaną sytuacją zapchania się dróg awansu. Współczesne lemingi perspektywy indywidualnego sukcesu mają raczej marne. Czy jednak wegetacja w roli wiecznie aspirujących młodszych asystentów menedżera, pętla wiecznego kredytu i inne tego typu utrapienia skłonią ludzi do refleksji i odrzucenia ideologii indywidualistycznej? Czas pokaże.
Komentarze
Pokaż komentarze (19)