Teoria akceleracji (1) – psychologia kosmiczna

METODOLOGIA ODKRYĆ W NAUKACH PRZYRODNICZYCH I ŚCISŁYCH

WIZJA ASTRONOMII PLASTYCZNEJ

1.1 PSYCHOLOGIA I ASTRONOMIA W PSYCHOLOGII KOSMICZNEJ

ZARYS TEMATU

Współczesny człowiek powinien myśleć o przyszłości i wykraczać ku niej. Zadanie to podejmuje antropologia i psychologia kosmiczna jako część wiedzy o kosmosie – nauki o zmianach w obrębie rozwoju człowieka, rozgrywających się w czasie i przestrzeni. Z różnych względów cenne dla psychologii współczesnej jest zajęcie się bardziej życiem człowieka, jego problemami egzystencjalnymi, wartościami, sensem życia, celami, które sobie stawia, niż wyrwaną z kontekstu psychiką. Dlatego mogłaby ona operować pojęciem biografii.

Od dawna podejście to występuje w praktyce psychologicznej i klinicznej (A. Adler, C. G. Jung, K. Horney, A. Maslow, K. Dąbrowski), w psychologii zainteresowań, twórczości, zdolności i nauki oraz przy realizacji przez wybitne jednostki różnych powołań. Człowiek tu zostaje włączony, niczym do silniejszego „obwodu”, do kontekstu antropologiczno-historycznego. Tym samym problemy psychologii stają się częścią zjawisk świata i innych dziedzin wiedzy.

Szczególne miejsce przypada tu psychologii kosmicznej jako metodzie w astronomii, gdzie biografia staje się „kwantem” i atomem funkcjonowania ludzkiego w przyrodzie. Dotychczas psychologia kosmiczna zajmowała się zachowaniami, reakcjami i odruchami człowieka przebywającego w przestrzeni kosmicznej (np. w stanie nieważkości). Wydaje się, że można też zwrócić się do ujęcia bardziej syntetycznego niż analitycznego życia ludzkiego w jego uwikłaniach kulturowo-cywilizacyjnych i eksploracji szerszego środowiska, w tym kosmicznego. Te idee rozwijają szczególnie tacy autorzy jak Carl Sagan, Arthur C. Clarke i Robert Zubrin.

Jeśli chodzi o psychologię twórczości i kliniczną, rozwój kreatywny wiąże się tu z pojęciem jungowskiego archetypu, praobrazu, wizji, którą człowiek komunikuje i wciela w życie. Tutaj w ramach tzw. procesu inkubacyjnego najpierw postawiona zostaje teza, zapoczątkowująca proces twórczy, potem po etapie antytezy następuje synteza. Chodzi tu też o zjawiska tzw. dezintegracji, potem reintegracji, jako etapy rozwoju, które przechodzi większość ludzi, rozwiązując tzw. problem konfliktu pokoleń. Bliżej tym problemem zajmował się Kazimierz Dąbrowski i częściowo Viktor E. Frankl. Te procesy integracyjne są zjawiskami biograficznymi, potem zwykle „rana się zasklepia” i następuje reintegracja.

Z grubsza biorąc więc, wyróżniamy następujące okresy rozwoju, np. twórczego: integracji wstępnej, dezintegracji, reintegracji, ukierunkowania twórczego, nowożytno-twórczy, postępowy i wykładniczy.

Okres integracji wstępnej to czas nauki szkolnej, bardziej chłonięcie informacji, niż ich tworzenie.

Okres dezintegracji to tzw. „czyściec dojrzewania”, podświadoma często realizacja tzw. biograficznego procesu inkubacyjnego, czyli rozwiązywanie poznawczego problemu życia. Nie każdy przechodzi przez ten etap; u niektórych osób, zwłaszcza po szybkim przejściu do aktywności zawodowej, ma wymiar zerowy. W naszej kulturze jest to etap tzw. konfliktu pokoleń. K. Dąbrowski charakteryzował tę fazę jako tzw. dezintegrację pozytywną, tyle że w tej teorii chodziło o strukturę osobowości, podczas gdy w powyższym tekście chodzi o fazę biografii.

Okres reintegracji to pierwsze rozwiązanie biograficznego procesu inkubacyjnego oraz problemu konfliktu pokoleń.

Okres ukierunkowania twórczego to dalszy etap reintegracji, krystalizacja zainteresowań i twórczości oraz wybór drogi życiowej.

Następna faza to już akceleracja jako pełna realizacja paradygmatów cywilizacji i świata, oraz tzw. dzieła życia.

1.2. PSYCHOLOGIA I ASTRONOMIA W PSYCHOLOGII KOSMICZNEJ

REALIZACJA IDEI

Psychologia składa się z licznych obszarów wiedzy o człowieku i jego uwikłaniach w świecie. Jednak każda szanująca się teoria psychologiczna powinna zawierać komponentę praktyczną, czyli zdolność do rozwiązywania problemów życiowych. Takimi szkołami były w historii psychologii, zgodnie z powyższym, np. psychoanaliza Z. Freuda, neopsychoanaliza (A. Adler, K. Horney, C. G. Jung, A. Maslow), psychologia poznawcza, behawioryzm, teoria rozwoju (J. Piaget i inni) i logoterapia V. E. Frankla. Osobną dziedziną jest psychologia twórczości – sensu życia i psychologia kosmiczna. Można zaryzykować tezę, że trzy ostatnie lepiej sobie radzą z problemami człowieka. Mogą one taką wiedzę dostarczyć jako przedstawienie mechanizmów i metod twórczości – sensu życia w zorientowaniu na kontekst kosmiczny. Dlaczego tak jest?

Praktycznie niemal wszystkie problemy i zaburzenia psychologiczne mają u podstaw deficyt poczucia własnej wartości. Jeżeli teraz umożliwi się człowiekowi ekspresję twórczości, sam problem zostanie niejako „schwytany za rogi” – przyczynowo. Wiele jest przykładów w historii ludzi, często wybitnych jednostek, dla których powrót do „ulubionej” dziedziny przesądził o „cudownych uzdrowieniach”. Potwierdza to przykład genialnego matematyka, Johna Nasha, laureata Nagrody Nobla. Takich przykładów jest wiele. Połowa osiągnięć w ludzkiej kulturze i nauce ma rodowód w pokonywaniu siebie, zwycięstwie nad sobą – dzięki twórczości.

Jedną z takich technik psychologicznych jest tzw. budzenie archetypu, czyli umożliwienie ekspresji idei, czyli memu (mem to w koncepcji R. Dawkinsa kulturowy odpowiednik genu). Drugim mechanizmem psychologii kosmicznej jest tzw. problem trudności. Większość ludzi lepiej funkcjonuje w podejmowaniu życiowych trudnych zadań niż łatwych. Jest to podstawowy mechanizm każdej niepełnosprawności.

W historii kultury i nauki, w dziejach ten problem pojawiał się czasem. Już A. Adler pisał, że twórczość to skompensowany brak. Izolacja człowieka od wszechświata, niemożność życia poza Ziemią jest takim brakiem, który jeśli zostanie rozstrzygnięty, może obrodzić rozkwitem kultury i cywilizacji, jakiego dotąd nie znano. Ideę tę wyraził też John Kennedy w swoim słynnym przemówieniu w 1962 r. o programie lotu na Księżyc: „Postanowiliśmy polecieć na Księżyc (…) nie dlatego, że jest to proste, lecz dlatego, że trudne”. Podobnie polarnik M. Kamiński mawiał, że każdy ma swój biegun do zdobycia. Tak więc bardzo dobrą postacią realizacji twórczości – sensu życia jest poznawanie, eksploracja i zasiedlanie kosmosu jako wyzwanie szczególnie trudne.

Powyższe rysunki autora przedstawiają jedno z powyższych wyzwań, idei i celów świata – eksplorację kosmosu. Tu widać powierzchnię, formy życia i przyszłą obecność człowieka na księżycach odkrytych planet pozasłonecznych.

Letni czas zamarłej śnieżnej krainy – egzoksiężyc planety HD 10697 B
Perła nocy – egzoksiężyc planety HD 28185 B

Materiały źródłowe:

- K. Dąbrowski, „Trud istnienia”, Wiedza Powszechna, Warszawa 1975.
- W. Łukaszewski, „Szanse rozwoju osobowości”, Wydawnictwo „Książka i Wiedza”, Warszawa 1984.
- C. Sagan, „Błękitna kropka”, Prószyński i S-ka, Warszawa 1996.
- A. Woszczyk (oprac.), „Astronomem być… Świadectwa życia i pracy astronomów polskich”, Wydawnictwo „Dom Organizatora”, Toruń 2007.
- A. Woszczyk (oprac.), „Sylwetki Astronomów Polskich XX w.”, Wydawnictwo „Dom Organizatora”, Toruń 2008.
- R. Zubrin, „Narodziny cywilizacji kosmicznej”, Prószyński i S-ka, Warszawa 2003.

Tagi: hd 10697 b, hd 28185 b, akceleracja