Teoria akceleracji (2) – tajemnica zdolności do odkrycia

METODOLOGIA ODKRYĆ W NAUKACH PRZYRODNICZYCH I ŚCISŁYCH

WIZJA ASTRONOMII PLASTYCZNEJ

 

2.1 OGÓLNE ZASADY

Kluczowym problemem psychologii kosmicznej – twórczości jest fenomen odkrycia. Czym innym są bowiem wyjątkowe zainteresowania i zdolności, np. cudownego dziecka, a czym innym wniesienie znaczącego wkładu do nauki. Brakuje tu modelu, który ilustrowałby i wyjaśniał ten mechanizm. Chodzi tu o tzw. wyciągnięcie poznawczej „szóstki” (podobnie jak w toto-lotku). Jednak to porównanie jest czysto nazewnicze, nie otwierające klucza do psychologii odkryć. 

          Analiza biografii uczonych wskazuje tu na pewnien trop. Ten mechanizm zresztą wcześniej i samodzielnie stworzyła psychologia kosmiczna. Chodzi o tzw. zjawisko dezintegracji i reintegracji. Na czym to polega?

          Większość ludzi, a nawet prawdopodobnie każdy, przechodzi w swoim życiu, rozwoju etap – po okresie edukacji szkolnej (okres integracji wstępnej) – okres dezintegracji, czyli kryzysu w rozwoju społecznym (rozluźnienie więzi interpersonalnej) i intelektualnym (problemy w nauce szkolnej), będący swoistym wypadnięciem z kolein, orbity rozwojowej. Potem jednak zwykle przychodzi (jako niejako dotarcie do drugiego brzegu rzeki) reintegracja. To swoisty renesans poznawczy – znaczący ferment intelektualny, eksplozja talentów i świadomości, budzenie się zainteresowań i pasji. Wtedy zwykle następuje pełne podjęcie klasycznych ról społecznych.

          Przykładowo tak było z biografią Kurta Gödla (1906-1978), który w szkole nie miał rewelacyjnych wyników w matematyce (dezintegracja). Dopiero potem, ok. 1919-1923 r., „rozsmakował się” w tym przedmiocie. Była to manifestacja okresu dojrzewania (reintegracji). Jednak nie było tu jeszcze mowy o odkryciu twierdzenia o niesprzeczności (tzw. pierwsze i drugie twierdzenie Gödla). To nastąpiło ok. 1931 roku.

          Podobnie było z biografią Aleksandra Friedmana (1888-1925). Początkowo jego wyniki w nauce szkolnej były nikłe (okres dezintegracji). Potem nastąpiły eksplozja zainteresowań matematycznych i wyróżnienia w tej dziedzinie (reintegracja). Wtedy, w klasie maturalnej, Friedman wraz z kolegą, Jakowem Tamarkinem, napisał artykuł, który został opublikowany w czasopiśmie „Matematische Annalen” (pełna reintegracja - okres ukierunkowania twórczego). Jednak nawet ten niewątpliwy sukces „miał się nijak” do późniejszego epokowego odkrycia, związanego z podaniem równania opisującego możliwe zmiany Wszechświata w czasie. W 1922 r.  Friedman ogłosił wyniki swoich przemyśleń w artykule „O krzywiźnie przestrzeni”. A. Einstein, po początkowej krytyce, w końcu uznał wielką wartość tej publikacji. Stwierdził, że rozwiązanie równań pola grawitacyjnego wyprowadzone przez Friedmana otwiera nowe perspektywy przed kosmologią.

          Podobnie było z życiorysem Friedricha W. Bessela (1784-1846). Początkowo jego wyniki w nauce szkolnej były mierne i mimo kontaktów z korepetytorami przerwał naukę w czwartej klasie (dezintegracja). Później, w okresie pracy w firmie handlowej (od 1799 r.) zainteresował się geografią i astronomią (lektura książek). Jego obliczenia orbity komety Halleya, które pokazał W. Olbersowi (1804 r.) to reintegracja. Potem nastąpiło rzeczywiste odkrycie – obliczenie paralaksy gwiazdy 61 Cygni (1838 r.) i inne osiągnięcia (np. matematyczne tzw. funkcje Bessela).

          W psychologii kosmicznej istnieją pojęcia-teorie reintegracji i akceleracji. Pierwsze to przełamanie kryzysu dojrzewania – talent, często inspirowany i wzmacniany znaczącą lekturą lub kontaktem z osobą znaczącą. Tak było w przypadku Bessela (lektura w 1804 r. rocznika astronomicznego przedstawiającego badania komety Halleya) czy Leonharda Eulera (1707-1783) (spotkanie z  wybitnym matematykiem Johannem Bernoullim (ok. 1723-1724 r.)).

          Jednak później może pojawić się kolejna faza rozwoju. To swoisty przełom kambryjski, czas akceleracji i super-akceleracji, etap doktoratów (lub jego odpowiedników), potem habilitacji i odkryć – po wcześniejszym rozwoju liniowym (w=at), okres skoku (funkcja potęgowa i wykładnicza – w= katⁿ i w=K(atⁿ)^m; tu w – wartość twórczości, t – czas biograficzny, a – współczynnik proporcjonalności rozwoju, mem, n – paradygmat indywidualno-kulturowy, m – paradygmat kosmiczny, zasięg eksploracji kosmosu, k, K – stałe rozwoju) (tu chodzi m. in. o koncepcje memu Richarda Dawkinsa i paradygmatu Thomasa S. Kuhna). Jednak podstawą tu późniejszego sensu życia (jeszcze od reintegracji) jest wzór: w>0 ⇔ S_u(f)>0, gdzie S_u(f) to suma sygnatur, trudności kwestii twórczych.

          Właśnie tutaj, w akceleracji, leży tajemnica odkryć. Zwykle to wszystko wiąże się z podjęciem epokowego problemu i zadania współczesnej cywilizacji, ustosunkowaniem do kulturowego paradygmatu naukowego. Po prostu przychodzi czas zmierzenia się z węzłowym celem, który sformułował świat (jest to odpowiedź na swoisty zew społeczno-kosmiczny i pokoleniowa chęć dania czegoś światu). W renesansie była nim heliocentryczna teoria Kopernika, na początku XX wieku fizyka jądrowa i kwantowa, teoria względności oraz kosmologia (odkrycie E. Hubble’a ucieczki galaktyk), obecnie – astronomia egzoglobów, bioastronomia i setiologia oraz elektronika i informatyka kwantowa.

          Wydaje się, że powyżej zarysowany model-algorytm odkryć może coś wnieść i do dziedzin ścisłych – astronomii, w tym egzolunarystyki. Wskazuje na odkrycie, odkrywanie w sobie i wokół siebie rzeczywistych zdolności jako przedłużenia i kontynuacji kontekstu naukowo-dziejowego otoczenia w obszarze, w którym ma się najwięcej do powiedzenia ludziom. Wtedy zdolność stanie się zdolnością do odkrycia.

 

2.2. RÓŻNE POZIOMY REINTEGRACJI I AKCELERACJI

Poziom reintegracji różni się od poziomu akceleracji nie tylko znaczeniem i wartością, ale i strukturą.

          Reintegracja ma u podstaw najczęściej jeden poziom, podczas gdy akceleracja wiele. Ta druga droga jest niejako dźwiganiem całej konstrukcji Wszechświata, jest złożona, skomplikowana, związana z tzw. wtórnym matrycowaniem, którego reintegracji brak. Przykładem są biografie wielu znanych uczonych.

          Maria Skłodowska-Curie (1867-1934) doświadczyła podczas pierwszej pracy w instytucie fizyki jeszcze w Polsce, a zwłaszcza podczas studiów we Francji, reintegracji, z reguły opartej o podstawową wiedzę matematyczno-fizyczną i proste eksperymenty fizyczne. Dopiero później, w okresie pracy nad promieniotwórczością (akceleracja) praca i twórczość zaczęły się komplikować (wydzielenie z blendy pierwiastków promieniotwórczych, zbadanie ich, określenie cech, gęstości, ciężaru atomowego, włączenie ich do tablicy Mendelejewa, wypracowanie ich przyszłej produkcji, związanie powyższych zjawisk ze stanem wiedzy fizycznej i chemicznej itd.).

          Podobnie było z biografią Tychona Brahego(1546-1601). Najpierw zainteresował się on astronomią (proste obserwacje nieba, komet, planet itp.) (reintegracja). Potem nastąpiło wypracowanie całej metodologii obserwacji (akceleracja) (okres związany z pierwszym obserwatorium Uraniborg na wyspie Hven, potem okres praski) (niezwykła dokładność obserwacji rzędu ok. 1 minuty kątowej, budowa instrumentów astronomicznych, stanowisk obserwacyjnych, zapis tego, włączenie danych do całości obserwacji itd.).

          Interesującym problemem jest konstrukcja pod powyższym kątem innych okresów rozwojowych.

 

2.3. REINTEGRACJA I AKCELERACJA – CIĄGI CZY POZIOMY?

Można się zastanawiać, czy zmiany rozwojowe zwane reintegracją i akceleracją są skokowe czy ciągłe i czy nie są to po prostu procesy reintegrowania i akcelerowania. Nie jest tak, gdyż w grę wchodzi tu nagłe zadziałanie pewnego jednego, dominującego czynnika, związanego zwykle z odrębną technologią. Mogą nimi być np. technologia tekstowa (reintegracja) czy modele w astronomii plastycznej (akceleracja).

          Można to wyjaśnić na przykładach. W biografii lekarza i fizjologa węgierskiego Alberta Szent-Györgyi’ego (1893-1986) było to tak. Najpierw po I wojnie światowej zajął się on pracą jako asystent w laboratorium uniwersytetu Pozsóny w dziedzinie farmakologii i medycyny (poziom reintegracji). W 1928 r. wyodrębnił on kwas askorbinowy (witaminę C) (poziom akceleracji), potem rozwinął tę ideę, odkrył dużą zawartość tej witaminy w papryce (praca na uniwersytecie w Szeged od 1931 r.) i udoskonalił badania. W 1937 r. otrzymał za to odkrycie Nagrodę Nobla z fizjologii i medycyny.

          Z kolei fizyk niemiecki Max Laue (1879-1960) najpierw zainteresował się w trakcie studiów fizyką i teorią względności, spotkał się w 1906 r. z A. Einsteinem i w efekcie napisał w 1911 r. pracę na temat teorii względności (poziom reintegracji). Jednak przełomowe jego odkrycie miało u podstaw eksperyment z 1913 r., w którym zaobserwował przechodzenie (ugięcie) promieni X przez kryształy, potwierdzając ich falową naturę (poziom akceleracji). Za to odkrycie Laue otrzymał w 1914 r. Nagrodę Nobla z fizyki.

 

2.4. STRUKTURA AKCELERACJI

Akceleracja nie jest fazą biografii, która „spada nie wiadomo skąd”, lecz procesem rozwoju i rozwiązywania pewnych problemów – nasileniem kilkuszczeblowego wtórnego matrycowania (termin informatyczny, oznaczający różne generacje komputerów) i licznego tworzenia z ilości nowych jakości. Wiele tu się dzieje i wynika to z wytężonej pracy.

          Na przykład James Van Allen (1914-2006), po ukończeniu studiów z fizyki jądrowej, zainteresował się problemem magnetyzmu, geofizyki, promieni kosmicznych i procesami atmosfery (reintegracja). Potem z powodu II wojny zajął się innymi sprawami. Po wojnie wrócił do dawnych pasji (ukierunkowanie twórcze). Razem z zespołem fizyków przeprowadzał badawcze loty rakiet najpierw V-2, potem konstrukcji amerykańskiej (Aerobee – 1948 r., potem skonstruowane przez Van Allena rakiety Rockoon, wystrzeliwane z balonu), (akceleracja – stworzenie i korzystanie z metodologii eksperymentów rakietowych). W rakiecie Explorer 1, 2 i 3 zainstalowano aparaturę do pomiaru promieniowania i magnetyzmu. I wtedy Explorer 3 odkrył nazwane później imieniem Van Allena wokółziemskie pasy radiacyjne (to potwierdził satelita Pioneer 3). Było to znaczące odkrycie.

          Tutaj wypracowywano nowe algorytmy badawcze, doskonalono teorię, pogłębiano wiedzę na temat bliskiego kosmosu, znów przeprowadzano eksperymenty itd. Wszystko to miało postać nasilonej dynamiki i formowania hierarchicznego wtórnego matrycowania.

---

Powyższe rysunki autora przedstawiają jedno z powyższych wyzwań, idei i celów świata – eksplorację kosmosu. Tu widać powierzchnię, formy życia i przyszłą obecność człowieka na księżycach odkrytych planet pozasłonecznych.

Przemiany – egzoksiężyc planety 47 UMa B
Smok długonogi – egzoksiężyc planety HD 10697 B

 

Materiały źródłowe:

K. Dąbrowski, „Trud istnienia”, Wiedza Powszechna, Warszawa 1975.

T. Szulga, „Psychologia kosmiczna – twórcza osobliwość i dynamizmy matematyczne”, maszynopis niepublikowany, Wrocław 2013.

A. K. Wróblewski, „Friedman jest w powietrzu. Uczeni w anegdocie”, „Wiedza i życie”, 2006, nr 12.

A. K. Wróblewski, „Historia fizyki od czasów najdawniejszych do współczesności”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

A. K. Wróblewski, „Rachował jak oddychał. Uczeni w anegdocie”, „Wiedza i Życie”, 2007, nr 6.

A. K. Wróblewski, „Logik i konstytucja. Uczeni w anegdocie”, „Wiedza i Życie”, 2007, nr 10.

A. K. Wróblewski, „Zupełnie cudowny człowiek. Uczeni w anegdocie”, „Wiedza i Życie”, 2010, nr 7.

A. K. Wróblewski, „Zagubiony w XX wieku. Uczeni w anegdocie”, „Wiedza i Życie”, 2013, nr 3.

A. K. Wróblewski, „Medal w karafce. Uczeni w anegdocie”, „Wiedza i Życie”, 2013, nr 5.

A. K. Wróblewski, „Niedoszły marynarz. Uczeni w anegdocie”, „Wiedza i Życie”, 2014, nr 9.

R. Zubrin, „Narodziny cywilizacji kosmicznej”, Prószyński i S-ka, Warszawa 2003.

 

Tagi: 47 uma b, hd 10697 b, akceleracja