17 obserwujących
378 notek
281k odsłon
629 odsłon

Józef Stalin jako językoznawca

Wykop Skomentuj4

Wstęp

W latach 1944-1956 w Polsce gdy tylko w jakiejś publikacja pojawiło się nazwisko Stalina obdarzano go jednym z następujących tytułów: Ojciec Narodów, Natchnienie Milionów, Jutrzenka Nowej Ery, Wiecznie Płonące Słońce Komunizmu, Wielki Wyzwoliciel, Obrońca Światowego Pokoju etc. Najciekawszym jednak przydomkiem było pojawiające się od 1950 roku określenie „Wielki Językoznawca” będący wynikiem bezpośredniego zaangażowania Józefa Stalina w dyskusję w tej dziedzinie wiedzy. O ile dzisiaj rzecz jest mało znana i traktowana humorystycznie o tyle w latach 50-tych w krajach „demokracji ludowej” podchodzono do tego zagadnienia śmiertelnie poważnie. Wbrew pozorom „Wielki Językoznawca” nie napisał steku bzdur automatycznie uznanych za genialne ale poruszył istotne kwestie teoretyczne mające w jego imperium konkretne skutki. Aby właściwe zinterpretować językoznawczą koncepcję Stalina, jej niuanse i zmiany należy się odwołać do spuścizny najbardziej prominentnego sowieckiego uczonego w tej dziedzinie- Nikołaja Marra.

Nowa nauka o języku Nikołaja Marra

Nikołaj Jakowlewicz Marr urodził się 6 stycznia 1865 roku w Kutaisi w Gruzji, jego ojciec był

Szkotem a on sam uważał się za Gruzina. Zmarł w 20 grudnia 1934 roku w Leningradzie. Już w dzieciństwie przejawiał wyjątkowe zdolności językowe. W szkole średniej stał się poliglotą. Wbrew rozpowszechnionej opinii nie był typowym sowieckim pseudonakowym szarlatanem jak na przykład „genetyk” Trofim Denisowicz Łysenko ale uznanym uczonym jeszcze w czasach carskich o dużym dorobku. Inna sprawa, że to co określano w czasach sowieckich jako „marryzm” można by porównać do łysenkizmu.

W 1884 roku Marr podjął studia orientalistyczne na Uniwersytecie w Petersburgu gdzie został profesorem armenistyki w 1891 a od 1909 także członkiem Petersburskiej AkademiiNauk. Specjalizował się w badaniach nad językami kaukaskimi i już w czasie studiów sformułował swoją koncepcję języków jafetyckich. Wiązał w niej języki ludów kaukaskich, Basków, Etrusków i starożytnych Hebrajczyków. W latach 1892–1893 oraz 1904-1917 prowadził wykopaliska na terenie Anatolii. W 1914 roku w uznaniu zasług naukowych został radcą stanu co wiązało się z nobilitacją i tytułem ekscelencji.

Kevin Tuite wyróżnił następujące okresy działalności naukowej Marra: okres kartwelologiczny (1902–1916); okres kaukazologiczny (1916–1920); okres śródziemnomorski ~ medyterrański (1920–1923); okres nowej teorii (1923–1950). 1

Najbardziej interesujacy jest ten ostatni okres. W 1923 roku Marr sformułował swoja koncepcję „nowej teorii” językoznawczej opierając ją na trzech paradygmatach:

Język werbalny poprzedzony jest językiem gestów.

Język rozwija się na zasadzie konwergencji: różne języki łączą się ze sobą tworząc nową jakość. Przykładem na sensowność tej tezy mogłaby być geneza języków romańskich będących efektem połączenia łaciny z lokalnymi dialektami. Marr jednak wyciąga stąd zbyt daleko idący wniosek, że kiedyś wszystkie języki połączą się w jeden język uniwersalny. 2 Ten paradygmat jest bardzo istotny z punktu widzenia obowiązującej w czasach stalinowskich wykładni filozofii marksistowskiej. Jeżeli założy się, że języki mogą się łączyć i rozwijać w sposób skokowy to należy je zaliczyć nie do bazy w ujęciu marksistowskim ale do nadbudowy.

Początkowo język składał się jedynie z czterech wyrazów: sal, ber, jon, roš. Według stworzonej przez Marra „paleolingwistyki” wyrazy jakie tylko istnieją są wynikiem kompilacji tych czterech sylab a zadaniem nauki jest ich wyszukiwanie we wszystkich językach świata. W praktyce sowieccy zwolennicy „marryzmu” posługiwali się metodą dowolnych i nader osobliwych skojarzeń. O ile poprzednie koncepcje Marra są oryginalne lub co najmniej dyskusyjne o tyle ta może świadczyć o zaburzeniach psychicznych jej autora co w czasach sowieckiego komunizmu mogłoby być w pełni zrozumiałe. „Czteroelementowa analiza” w pełni wytrzymuje porównanie z szarlatańskimi koncepcjami Łysenki.

Profesor Marek Stachowski w swoim artykule poświęconym Marrowi 3 wyróżnia trzy etapy społecznej ewolucji marryzmu jako teorii: a) Marr tworzy podwaliny swojej teorii (zwłaszcza od 1923 r.); b) Marr zdobywa pierwszych zagorzałych zwolenników; c) zwolennicy Marra zdobywają przewagę nad całością językoznawstwa w Rosji i zaczynają wprowadzać terror w środowisku językoznawców (od ok. 1929 r.).

Przyczyny dla których tak dziwne teorie zdominowały na długie lata sowieckie uczelnie są oczywiste. Tego typu koncepcja doskonale pasowała do millenarystycznej i utopijnej wykładni marksizmu obowiązującej wówczas w Rosji. Koncepcja konwergencji wszystkich języków świata w przyszłym uniwersalnym państwie komunistycznym jest par excellence millenarystyczna. W przyszłym raju na ziemi tworzonym według wskazówek Marksa miałyby zaniknąć nie tylko różnice klasowe i majątkowe ale także językowe.

Wykop Skomentuj4
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura