Zagubił się nam Pan Jezus

Z okazji Bożego Narodzenia składam wszystkim życzenia radości i pokoju, i zapraszam do chwili refleksji. Zagubił się nam Pan Jezus? A przecież to Jego Narodzenie będziemy celebrować podczas nadchodzących Świąt...

Zauważyć Pana Boga

Rekolekcje poetyckie Ks. Jana Twardowskiego

Pośród gęstych choinkowych gałązek, świecidełek, lampek, połyskliwych bombek, figlarnych Mikołajów, puchatych bałwanków, w stercie szeleszczących papierów do pakowania prezentów i w naręczach ozdobnych wstążek, w szaleństwie zakupowym, w zabieganiu bez tchu, nieustannym pośpiechu – zagubił się nam gdzieś Pan Jezus.

Ulegamy szczególnej aurze. Wszyscy chcemy się cieszyć. Zapełniamy lodówki i barki. Pachną świeżo upieczone ciasta. Na kuchence buzuje kapusta. Barszcz – czerwony jak rubin. Ryba zastygła w półmisku. Święta. Urodziny Boga. Tylko Jubilata nie widać.

***

Bardzo częstym tematem w poezji ks. Jana Twardowskiego jest Bóg niewidzialny, ukryty pod powierzchnią świata, nienachalny, delikatny, dyskretny. Rozważania o Bogu, „którego nie widać” prowadzą poetę do odsłaniania prawdy o Jego istocie. Nieobecność Stwórcy jest tylko potwierdzeniem Jego wielkości: „Bóg tak wielki że Go czasem nie ma”. A w innym wierszu:

Piękno, ale tyle widać

tak jakby wszystko oprócz Niego (...)

bo piękno – to po prostu Jego nieobecność

dzieło aż tak wielkie że anonimowe”

Bóg nie musi się afiszować, chwalić przed nami Swoim dziełem, bo jest doskonały. Doskonałość nie potrzebuje reklamy. W utworze pt. „Świat”poeta wyjaśnia:

Bóg się ukrył dlatego by świat było widać

gdyby się ukazał to sam byłby tylko

Ukazanie się Boga przyćmiłoby wszystko. Nie zobaczylibyśmy ani ziemi, ani wody, ani nieba. Oślepieni wspaniałością Bożą, nie dostrzeglibyśmy uroków biedronki, utrudzenia mrówki, wierności kudłatego psa, szpaka na drzewie, słowika w czerwcu, spadającej gwiazdy... Nie mielibyśmy wyboru: oddalibyśmy się w ręce Boga natychmiast. Aby nami nie zawładnąć w ten sposób, Bóg musiał się schować i pozwolić nam ruszyć na Jego poszukiwanie, bez przymusu, dobrowolnie.

Ostatnie dwa wersy wiersza wyrażają w sposób niezwykle lapidarny jeszcze jedną prawdę o Bogu:

miłość której nie widać

nie zasłania sobą

Bóg jest miłością, a autentyczna miłość daje się poznać tylko poprzez działanie. Konkretne czyny są jej widzialnymi znakami. Ona sama „nie zasłania sobą”. Jest przezroczysta. W wierszu „Nie mogę trafić” padają słowa: „lecz Bóg kocha naprawdę więc jest niewidzialny”.

Ostateczny wymiar miłości wyraża się w ofierze. Aby się za nas ofiarować, Bóg wciela się w człowieka i staje się bezbronnym Dzieciątkiem, które rodzi się w lichej mieścinie Betlejem, w stajni, bo nie było dla Niego miejsca w gospodzie.

Bóg, skoro stać się miał na chwilę widzialny, wybrał dla Siebie postać niepozorną, maleńką, prawie niewidoczną. Odrzucił przepych ziemski, wspaniałość materii, blask i bogactwo świata. Poprosił człowieka jedynie o miłość. Miłość Matki, czułą opiekę św. Józefa, prostą życzliwość pasterzy, szacunek mędrców.

Bóg wszechmogący co prosi o miłość

tak wszechmogący że nie wszystko może

Te wersy rozpoczynające wiersz „Co prosi o miłość” brzmią jak niepojęty paradoks. Ich sens rozjaśniają ostatnie linie:

Bóg co prosi o miłość

rozgrzeszy zrozumie

Wszechmoc wszystko potrafi

Więc także zapłacze

Wszechmogący gdy kocha najsłabszym być umie

Niepojęty jest Bóg. Nie pomieści się w głowie. Ks. Twardowski nieustannie opisuje źródła swoich zdziwień. I co ciekawe, właśnie poprzez ukazywanie tych Boskich paradoksów, tych sprzeczności, których umysł ludzki nie ogarnia, poeta tłumaczy w jakiś niezwykle prosty sposób Pana Boga. Stajemy oniemiali, bo choć nie rozumiemy, zaczynamy rozumieć albo raczej - zaczynamy wierzyć. Dla ks. Twardowskiego właśnie owo zdziwienie jest źródłem wiary najczystszej.

Naucz się dziwić w kościele

że Hostia Najświętsza tak mała,

że w dłonie by ją schowała

najniższa dziewczynka w bieli (...)

I pomyśl - jakie to dziwne,

że Bóg miał lata dziecinne,

matkę, osiołka, Betlejem (...)

że można nie mówiąc pacierzy

po prostu w Niego uwierzyć

z tego wielkiego zdziwienia

Bóg nieskończony - a jak hostia drobny. Niepojęty – a prosty jak chleb. Wielki władca wszechmogący – a bezbronny i śmieszny jak niemowlę.

Grudzień choinka

osioł zaszczycony

wół zarozumiały

tylko Bóg się nie wstydzi

że jest taki mały

Wigilijna miniaturka „Taki mały” jest niczym alegoryczna bajka, w której osioł i wół z betlejemskiej stajni obrazują ludzką skłonność do popisywania się, wywyższania, chwalenia. A „Bóg jak myszka zanurzył się w sianie” – napisał poeta w innym miejscu. Nowonarodzony Jezus uczy uniżenia, skromności.

Przychodząc na świat w stajni, udziela nam jeszcze jednej trudnej lekcji, że nie trzeba wszystkiego mieć, aby być, że być to kochać, a kochać to dawać.

Gdyby przyszli do Ciebie wtedy

w świętą noc

kiedy świeciła jedna czytelna gwiazda

ci co uważają że trzeba wszystko mieć żeby nie przestać być

ci co się boją bezradności Twoich narodzin

może chcieliby przykryć Cię wełnianą kołdrą

pozawieszać firanki w stajni

sprawić świętemu Józefowi rękawiczki te najcieplejsze

z jednym palcem

założyć centralne ogrzewanie

bardziej wpływowi pisaliby do urzędu kwaterunkowego

o mieszkanie dla Ciebie z wygodami

żebyś nie mieszkał kątem

nieufni doszukiwaliby się w podskakującym ośle

kucyka trojańskiego z podejrzanym sumieniem

najodważniejsi zaczęliby protestować powołując się

na Deklarację praw człowieka i obywatela

i wszystkie dekrety o wolności wyznań

poeci ubieraliby Betlejem w liryczne wykrętasy

malarze smarowaliby złotym pędzlem

w najlepszym wypadku modliliby się do Ciebie

jak do małego milionera

złożonego umyślnie na sianie

a Ty tłumaczyłbyś otwartymi oczami

ze zmarzniętą matką przy policzku

że naprawdę jesteś

więc oddajesz wszystko

(O firankach w stajni)

Ks. Twardowski zestawił w tym wierszu dwie rzeczywistości, jakże do siebie nie przystające. W opisie pierwszej, dłuższej części odnajdujemy siebie: skoncentrowanych na rzeczach materialnych, niepoprawnych kolekcjonerów przedmiotów i rekwizytów, zalęknionych, nieufnych i zapobiegliwych, krzykaczy, awanturników, rzeczników i obrońców, złotoustych oratorów, estetów, petentów zasypujących Boga prośbami o lepsze jutro, o pieniądze i mannę z nieba. W części drugiej, czterowersowej – jawi się inny świat, trudny do zaakceptowania. Otwarte oczy Jezusa i zmarznięta matka przy policzku pokazują, że aby naprawdę być, trzeba oddać wszystko.

W wierszu „Wigilia” znajdujemy przejmujący obraz człowieczego otępienia, duchowej niemocy.

Już wzdychał na myśl o Bożym Narodzeniu

o tym jak naprawdę było

zaczął się modlić do świętej rewolucji w Betlejem

od której liczymy czas

kiedy znowu zaczął merdać puszysty ogon tradycji

wprosiła się choinka

elegancko ubrana

mlaskały kluski z makiem

kura po wigilii spieszyła na rosół

potem milczenie większe niż żal

i już na gwiazdkę szalik przytulny jak kotka

żeby się nie ubierać za cienko

i nie kasłać za grubo

zdrzemnął się na dwóch fotelach

wydawało mu się że słowo ciałem się stało

- i mieszkało poza nami

nawet usłyszał że za oknem

przyszedł Pan Jezus

prosty jak kościół z jedną tylko malwą

obdarty ze śniegu i polskich kolęd

za wcześnie za późno nie w porę

Bohater liryczny chciał się tym razem przemóc, wznieść ponad doraźność, podumać „o tym jak naprawdę było”, ale rozleniwił go „puszysty ogon tradycji”, bo jest on wygodniejszy niż suche siano betlejemskiego żłóbka. Uwagę przykuła choinka, nasyciły go kluski z makiem, rozgrzała myśl o świątecznym rosole i usnął w ciepłym fotelu. Przyjście Jezusa przegapił, bo „duch wprawdzie ochoczy, ale ciało słabe” (Mt. 26, 41b).

Wigilia jest czuwaniem, ale mało kto czuwa. Pan Jezus rodzi się co roku „za wcześnie za późno nie w porę”. Trudno się z Nim spotkać, łatwo rozminąć. Bóg staje się ciałem, ale mieszka gdzieś "poza nami”, ukryty w innym wymiarze wartości, dostępnym, ale niewygodnym, zbyt dalekim. Po drodze do Niego pochłania nas rzeczywistość materialna. Nasyceni świątecznymi potrawami, ociężali z przejedzenia, potykamy się o prezenty pod choinką, znużeni, senni, jak w letargu. Nasze tu i teraz nie obejmuje Jezusa. Jest hałaśliwe, strojne. A Chrystus, który przychodzi, jest „obdarty ze śniegu i polskich kolęd”. Aby Go zauważyć, zima nie musi być biała. Tam, gdzie śnieg nie skrzypi w grudniu pod stopami i gdzie nie rozbrzmiewają w kościołach polskie kolędy, też rodzi się Bóg.

Trzeba tu zaznaczyć, że ks. Twardowski nie odrzuca świątecznej tradycji. Wręcz przeciwnie. Jest do niej przywiązany. W wierszu „Dawna Wigilia” z rozrzewnieniem wspomina Boże Narodzenie przed wojną, w rodzinnym domu

z mamusią co od nieszczęść zasłonić chciała łzami

podając barszcz czerwony co śmieszył nas uszkami

Chce tylko powiedzieć, że w sprawach wiary potrzeba prostoty. Spotkanie z Bogiem to osobista komunia każdego z nas. Żeby dostrzec Jezusa – trzeba wyciszenia. Często, niestety, trudno o nie w czas Bożonarodzeniowego zamieszania. Poeta to rozumie. Nie gani nikogo. Raczej współczuje. Uśmiecha się życzliwie „do tych co Świąt nie przeżywają ale przeżuwają”. I pokazuje, że to, co trudne, nie jest wcale niemożliwe.

Herod postraszył

stajnia uboga

ludzkie kłopoty

małego Boga

nawet trzech mędrców

na nic się nie przyda

bo Bóg tak mały

że Go nie widać

śpiewają głosem grubym cienkim

Bóg Wszechmogący, bo tak maleńki

boją się

Kościół nietriumfalny

nie tak jak kiedyś nieokazały

to Wszechmogący by się uśmiechać

staje się taki nieduży mały

I znów wracamy do omawianego wcześniej tematu: Bóg tak mały że Go nie widać, Bóg Wszechmogący, bo tak maleńki. Niepozorność Boga, Jego niewidzialność są dowodami na Jego wszechmoc. Bóg wszystko potrafi. Może zapłakać, może być słaby i bezbronny. Bóg solidarny, przychodzi do najuboższych, do zziębniętych, samotnych, zabłąkanych z dala od domu, odepchniętych i do tych, dla których zabrakło miejsca... Pokazuje, że ich rozumie, bo jest jednym z nich.

Bóg potrafi się także uśmiechać. Do Ciebie, do mnie. Po ludzku, w zrozumiały dla nas sposób pragnie powiedzieć, kim dla Niego jesteśmy. Swoim jasnym, dziecięcym uśmiechem delikatnie prosi nas o wzajemność.

W tomiku „Wszędy pełno Ciebie”, w rozważaniach prozą z okazji Bożego Narodzenia ks. Twardowski napisał:

„Tyle się wyrzekł Pan Jezus w świętą noc betlejemską. Zrezygnował z ziemskiego majestatu, wygodnego mieszkania z firankami w oknach, ale nie wyrzekł się ziemskiej, ludzkiej miłości.

Matczynej miłości, troski opiekuna, świętego Józefa, serdeczności pasterzy i mędrców.

Uświęcił ludzką miłość w naszych rodzinach.

Dlatego Wigilia to opłatek, życzenia, podarunki, poszukiwanie bliskich pogubionych po świecie, radość spotkania przy stole”.

A więc w noc wigilijną prezenty pod choinką są dobre, jeśli są darem serca. Życzenia – słowa czyste - są oczekiwane. A „gdy opłatek od matki drży na poczcie w liście” staje nam w oczach hostia biała, tak mała, że w dłonie by ją schowała najniższa dziewczynka w bieli.

Ks. Twardowski pięknie tłumaczy, dlaczego Boga nie widać lub dlaczego jest On taki mały. Jednak czasami wyrywa się mu cicha, bardzo ludzka prośba skierowana do Stwórcy: „aby już Ciebie tylko było widać”, „pokaż się choć na chwilę w kościele – rozebranym do naga ze świecidełek”. Poeta - kapłan wie dobrze, jak trudno jest zauważyć Pana Boga...

Trudno, ale jest to możliwe.

Pierwodruk : "Przegląd Polski" grudzień 1999r.