Brun
Brun brun brun
12 obserwujących
106 notek
58k odsłon
109 odsłon

Svalbard

J.Czyszek Góra, na której wydarzyła się ostatnia tragedia
J.Czyszek Góra, na której wydarzyła się ostatnia tragedia
Wykop Skomentuj1

Od nagłej a niespodziewanej śmierci

zachowaj nas, Panie.


Napiszę kilka słów, chociaż nie chciałem bo niespodziewana śmierć dwojga młodych uczestników czterdziestej pierwszej Wyprawy Instytutu Geofizyki PAN na Szpicbergen, wymaga, przede wszystkim, modlitwy i milczenia. Nic więcej nie można zrobić.

Napiszę jednak kilka słów bo już pojawiają się w przestrzeni internetu niemądre komentarze; A po co? A na co? A dlaczego? A dlaczego tak, jak można inaczej perorują znawcy lodowców w szklaneczkach whisky, ewentualnie z narciarskiej "wyprawy: do Tyrolu. 

Nic o nas bez nas. Polski wkład w badania polarne był znaczący. Na przełomie XIX i XX wieku kiedy, z różnych względów, eksploracja rejonów podbiegunowych, na obu krańcach Ziemi, nabrała tempa już w pierwszym zimowaniu w Antarktyce, na statku Belgica wmarzniętym w pole lodowe, latach 1897/1899, brało udział dwu Polaków, Henryk Arctowski i Antoni Dobrowolski. Pierwszym oficerem na statku Belgica był Roald Amundsen zaś Henryk Arctowski był kierownikiem badań naukowych będących głównym celem ekspedycji. W tym samym, mniej więcej, czasie Fridtjof Nansen usiłował na statku FRAM dotrzeć do bieguna północnego. Nie istniejąca na mapie Polska zaczynała badania polarne w dobrym towarzystwie i na dużą skalę. Był to polski wkład cywilizacyjny w naukę światową, nie było państwa ale byli ludzie. 

Pierwszą polską, organizowaną przez państwo, wyprawą polarną było zimowanie na Wyspie Niedźwiedziej, 1932/33, w ramach drugiego Międzynarodowego Roku Polarnego. Trzyosobowa ekipa Państwowego Instytutu Meteorologicznego, Cz.Centkiewicz, Wł. Łyskakowski, St.Siedlecki, przez blisko rok prowadziła obserwacje geomagnetyczne, elektryczności atmosfery w tym zdjęcia Aurora Borealis. Wyniki naukowe tej wyprawy zostały opublikowane we właściwym biuletynie natomiast do wyobraźni Polaków zimowanie to trafiło za pośrednictwem pamiętnikarskiej relacji Czesława Centkiewicza; Wyspa Mgieł i Wichrów. Od tej książki i licznych jej wydań, przed- i po wojennych rozpoczęła się jego kariera polarnego popularyzatora i pisarza. 

Już w 1934 roku pomiędzy majem a wrześniem wyruszyła druga polska wyprawa polarna, a pierwsza na Szpicbergen, która skartowała wyspę w rejonie największego lodowca archipelagu, Lodowca Torella. Skartowano metodami geodezyjnymi około 300 kilometrów kwadratowych lodowych i górskich bezdroży, wydano z tego mapy i wprowadzono polskie nazewnictwo do dzisiaj używane w oficjalnych wydawnictwach.

Potem była wojna, stalinizm, Powstanie Węgierskie i Polski Październik. W ramach Międzynarodowego Roku Polarnego 1957/58 w fiordzie Hornsund, na brzegu niewielkiej Zatoki białego Niedźwiedzia tuż obok lodowca Hans, pomiędzy Hansbuktą a przylądkiem Wilczka powstał drewniany barak Polskiej Bazy Polarnej, który zimą włączył się w międzynarodową sieć stacji naukowych zbierających szerokie spektrum danych meteorologicznych, geomagnetycznych, biologicznych, glacjologicznych etc. itp. Stacja w Hornsundzie, w zakresie badań geomagnetycznych sparowana była z nowo odbudowanym po wojennej przerwie, Obserwatorium Geofizycznym w Helu. Przylądek Wilczka od hrabiego Wilczka, Prezydenta Austriackiego Towarzystwa Geograficznego, który z własnej kieszeni fundował szereg imperialnych arktycznych wypraw. Biały Niedźwiedź to nazwa statku badawczego, Hans był synem hrabiego, który, oczywiście, pochodził z polskiej szlachty.

image

Schematyczna mapka szpicbergeńskiego archipelagu. Longyearbyen, w połowie, mniej więcej, głównej wyspy, to siedziba norweskiego Gubernatora Svalbardu. Hornsund, na południu, seledynowa kropka zaznacza budynki całorocznej Polskiej Bazy Polarnej PAN. Prócz tego, w archipelagu jest kilka sezonowych, uniwersyteckich polarnych obozów. Między innymi stacja , Callypso w Belsundzie, czy Kaffioyra w Forlandsundzie na północy.

Po zimowaniu 1957/58 stacja została opuszczona, jednak zachowała się polska jej własność, przez jakiś czas była wynajmowana norweskim traperom polującym na niedźwiedzie polarne. W momencie kiedy na początku lat siedemdziesiątych rząd norweski zakazał takich polowań i objął znaczną część archipelagu statusem przyrodniczego rezerwatu stacja niszczała. Została odbudowana w 1978 roku i od tego momentu nieprzerwanie prowadzi badania naukowe. Latem przebywa w niej około pięćdziesięciu osób na raz, zimą=, w zależności od roku od ośmiu do czternastu osób. Od roku 2006 w wyprawach biorą udział także kobiety. 

Status stacji regulowany jest Traktatem Paryskim z 1920 roku, który oddaje Archipelag pod zarząd norweski, natomiast umożliwia państwom sygnatariuszom swobodne badania naukowe a także swobodną działalność gospodarczą. Przez cały wiek dwudziesty było to wydobycie węgla kamiennego, teraz, jak donoszą rozmaite źródła, odkryto tam bogate złoża ropy naftowej. Także w samym fiordzie Hornsund. Polska obecność naukowa w rejonach polarnych, także i Antarktycznych, jest nie do przecenienia ze względów politycznych i gospodarczych. Oczywiście pod warunkiem właściwego tej obecności wykorzystania.

Przez czterdzieści jeden wypraw, nie było w Polskiej Bazie Polarnej śmiertelnego wypadku. Były rozmaite, mniej lub bardziej tragiczne przypadki, także i śmiertelne wśród Polaków na Szpicbergenie ale zawsze poza Bazą i nie w jej bezpośredniej orbicie.

Wypadki w Arktyce zdarzały się i zdarzają, ostatnio na Svlabardzie katastrofa rosyjskiego śmigłowca, w której zginęła cała załoga, także i wiele innych, których nie miejsce by tutaj mnożyć.

Każdy wypadek jest tragedią, tym którzy zginęli należy się pamięć i szacunek.  

Ale wypadki zdarzają się wszędzie.

image


fot. J.Czyszek    Góra, na której wydarzyła się ostatnia tragedia


image

Budynek Polskiej Bazy Polarnej w Hornsundzie, w tle lodowiec Hans

image

Krzyż na Przylądku Wilczka, tuż obok Polskiej Bazy Polarnej w Hornsundzie

Wykop Skomentuj1
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale