Dlaczego bać się GMO należy? (2)

Kolejny artykuł o GMO. Polecam zapoznać się z poprzednim.

Kukurydza jest najpopularniejszą rośliną uprawną, w której zastosowano białko Bt. Kukurydza modyfikowana genetycznie o oznaczeniu MON810 (17 odmian) zawierająca to bakteryjne białko została dopuszczona do uprawy w UE w 2004 r. Możliwość jej uprawy w Polsce zależy od decyzji Ministra Środowiska. Jaka obowiązuje obecnie – nie wiem.

Kilka słów o białku Bt. Prawidłową nazwą jest cry (ang. crystaline protein). Do tej pory zidentyfikowano ponad 170 wariantów białka cry. Białko to jest produktem powszechnie występujących w glebie bakterii z gatunku Bacillus thuringensis - stąd skrót Bt. Na początku XX w. opisano zabójcze działanie bakterii na pewne owady. Pod koniec lat 20-tych prowadzono w Niemczech pierwsze eksperymenty z bakteriami jako środkiem ochrony roślin przed omacnicą prosowianką (Ostrinia nubilalis), a w 1938 we Francji wprowadzono do handlu pierwszy preparat Bt (Sporeine). Na szersze użycie Bt czekało do lat sześćdziesiątych.

Nie wszystkie białka cry są toksyczne dla owadów. Obserwuje się wysoką specyficzność toksyn Bt i na tej podstawie podzielono je na pięć klas, wg wrażliwości różnych rodzajów owadów. Bakteria produkuje pre-toksynę, białko krystaliczne, które po zjedzeniu przez owada ulega przekształceniu przez enzymy jelitowe. Aktywowana toksyna dziurawi jelito owada i uśmierca go. W aktywacji pre-toksyny bierze udział flora bakteryjna jelita owada.

Wykorzystywanie Bt toksyny polega na wprowadzeniu do materiału genetycznego roślin genu bakteryjnego białka cry, tak by roślina mogła się bronić sama. Żerujące na roślinie larwy zjadając fragmenty liścia wprowadzają skierowaną przeciw nim toksynę. Różnorodność specyficznych białek cry pozwala przygotować rośliny, działające przeciw ich głównym pasożytom. Przykładowo:

omacnica prosowianka (kukurydza): cry 1Ab (MON810)

zachodnia kukurydziana stonka korzeniowa: cry 3Bb1

słonecznica orężówka (bawełna): cry 1Ac

stonka ziemniaczana : cry 3A

Pracuje się nad tym, by produkcja Bt toksyny było skierowane w miejsce żerowania, np. w korzeniach

Nie ma danych sugerujących szkodliwe działanie białka cry na ssaki, a zwłaszcza ludzi. Problemem jest czy pojawienie się dużej ilości białka nie doprowadzi do zmian w środowisku. W tym celu Federalne Ministerstwo Edukacji i Nauki RFN zleciło serię badań mających odpowiedzieć na te zagadnienia. W testach szklarniowych i polowych kukurydza Bt nie wpływała na życie pająków karmionych pszczołami żywionymi pyłkiem kukurydzy GM. Także mszyce i żuki nie są dotknięte działaniem Bt toksyny zawartej w liściach. Obserwowano natomiast zmiany populacji owadów przy rozpylaniu Bt toksyny. Larwy motyli (w tym szkodników: tantnisia krzyżowiaczka i bielinka kapustnika) żerujące na karmie pokrytej pyłkiem kukurydzy Bt wykazywały różnie nasiloną wrażliwość i zwiększoną śmiertelność. Pszczoły karmione pyłkiem kukurydzy Bt nie wykazywały żadnych objawów zatrucia. Białko cry rozkłada się w glebie, w tempie wolniejszym niż sezony wegetacyjne, co może prowadzić do akumulacji. Nie zaobserwowano jednak zmian w różnorodności mikrobiologicznej gleby z pól po kukurydzy MON810.

Natura nie znosi pustki. Zastosowanie bardzo skutecznego środka eliminującego organizmy, bardzo często prowadzi do wyselekcjonowania nowej odpornej odmiany. Obserwuje się to w przypadku bakterii czy szkodników upraw (roślinnych i zwierzęcych) zwalczanych środkami chemicznymi. Dlatego w przypadku kukurydzy Bt wymagane jest tworzenie azylu, fragmentu pola obsianego „nie-Bt”, gdzie populacja nieodpornych owadów będzie się mogła przetrwać, a geny odporności zostaną „rozcieńczone”. To podejście wydaje się być skuteczne w hamowaniu rozwoju odporności na Bt.