Mały, szary, niepotrzebny

Mały szary opos stał się bohaterem serwisów informacyjnych tydzień temu. Oczywiście poza Polską. Niespodziewanie pierwszy torbacz, którego genom został zsekwencjonowany, nie pochodzi z Australii. Monodelphis domestica, bo o nim mowa, pochodzi z Ameryki Południowej i jest zaledwie 2 razy większy od myszy. Naukowcy z MIT i Harvardu wyprzedzili zespoły pracujące nad kangurem czy walabią (mniejszy krewniak kangura).

Rzeczony opos służy jako organizm modelowy do prac nad imprintingiem, immunogenetyką, neurobiologią, biologią rozwoju.  M. domestica należy do torbaczy choć nie posiada torby. Młode oposy po przyjściu na świat zwisają z sutków mamy, bez ochrony jaką mogą cieszyć się np. kangury. Ułatwia to znacznie obserwacje rozwoju młodego ssaka. Co ciekawe, młode oposy rodzą się bez układu odpornościowego, a mimo tego udaje im się przetrwać w tym brudnym świecie, zanim się w pełni ukształtuje. Inną bardzo ciekawą cechą jest odtwarzanie przez zarodek oposa struny grzbietowej po jej operacyjnym usunięciu.

Genom oposa jest trochę większy od ludzkiego i zawiera 18-22 tyś. genów. Chromosomy, w których upakowany jest genom są zadziwiająco olbrzymie: 257 – 748 Mb (Mega zasada = milion par zasad AT lub CG). Najmniejszy z autosomów oposa (chromosom niepłciowy) jest większy niż największy do tej pory znany u zwierząt lądowych (ludzki Ch1).  Ustanowiono w ten sposób nowy rekord. Z drugiej strony chromosom płciowy X jest dużo mniejszy niż najmniejszy z dotąd zsekwencjonowanych chromosomów łożyskowców. Niewielka ilość powtórzeń i znaczny ilość skaczących genów (transpozonów) to jedne z głównych różnic w porównaniu do genomu np. człowieka. Tym można tłumaczyć także rozmiary chromosomów oposa w porównaniu do innych zwierząt.

Analiza sekwencji zapisanych białek wskazała na obecność dwóch enzymów nie zidentyfikowanych wcześniej u ssaków. Dużo genetycznej „innowacyjności” obserwuje się w genach kodujących białka związane ze zmysłami wzroku, smaku i powonienia oraz detekcji feromonów. Największe ciekawostki znaleziono w genach układu odpornościowego co może być związane z jego rozwojem w życiu osobnika. 

Odczytanie genomu oposa będzie miało znaczenie w badaniach nad układem immunologicznym ludzi czy opieką prenatalna. W nauce wszystko jest ze sobą jakoś połączone. Ale nie bójcie się polscy podatnicy. Wasze pieniądze nie będą przeznaczone na takie projekty.