Spór o pamięć i przeszłość jest obecnie jednym z istotniejszych tematów publicznych debat i sporów. Wzrost zainteresowania tematyką historyczną zyskał miano nadejścia czasu pamięci[1], zaś ostatnie trzy dekady XX wieku nazywane są erą upamiętnienia[2]. Ten rozkwit zainteresowania pamięcią zbiorową zaowocował w ramach szeroko rozumianych nauk humanistycznych pracami poświęconymi tak teoretycznym ujęciom tego fenomenu, jak i analizom pamięci o poszczególnych wydarzeniach i postaciach[3]. Charakterystyczne jest, iż w tych licznych dyskursach historycznych uczestniczą różnorodne podmioty, wśród których zawodowi historycy stanowią jedynie jedną z grup uczestników. Doszło więc do pewnego paradoksu - historia nabrała większego znaczenia, ale znaczenie historyków spadło[4]. Współcześnie naukowcy zostali pozbawieni prawa wyłączności rozważań na tematy historyczne. Co prawda, mają oni jeszcze przewagę nad innymi uczestnikami dyskursu wyrażającą się w profesjonalnym przygotowaniu do wykonywanego zawodu, lecz w dobie coraz szybszej wymiany informacji znaczenie tego faktu odgrywa coraz mniejszą rolę.
Wśród szeregu przyczyn omawianego zjawiska w pierwszej kolejności wymienić należy swoistą wyjątkowość XX wieku, wynikającą niestety z rozmiarów wyrządzonego w tym czasie zła. Ponadto, istotną rolę odegrały zmiany na mapie politycznej świata wynikające z upadku komunizmu. W dalszej kolejności omówione zostaną różnorodne procesy i zjawiska kulturowo-społeczne: zmiana relacji między jednostką a państwem, zjawisko wielokulturowości - charakterystyczne zwłaszcza dla społeczeństw zachodnich, czy też przypisywany współcześnie jednostce kryzys poczucia tożsamości. Jednocześnie jednak za równie istotne dla zwiększenia roli historii uznać można skutki poszukiwania wspólnej tożsamości europejskiej, a także skutki samej integracji europejskiej (która te poszukiwania niejako wymusiła). Wreszcie za istotny uznać należy także wpływ procesów globalizacji i postępu technologicznego (zwłaszcza w dziedzinie informatyzacji).
[1] P. Nora, Czas pamięci, "Respublica Nova" nr 7/2001, s. 37.
[2] Ibidem.
[3] B. Szacka, Historia i pamięć zbiorowa, „Kultura i społeczeństwo" nr 4/2003, s. 3-4.
[4] D. Sassoon, Tożsamość i przeszłość, „Europa" nr 49/05 (09.03.2005), s. 5.
Komentarze
Pokaż komentarze