Kongres wydawców w Wiedniu: czy AI dogoni dziennikarza?

Po przeczytaniu artykułu będziesz wiedział: 

• Jakie są główne obszary, w których AI wchodzi dziś do redakcji europejskich
• Dlaczego podcasty stają się nowym frontem walki o biznes medialny
• Co AI może dać lokalnym dziennikarzom i dlaczego to zaskakujące
• Gdzie AI nie dotrze i dlaczego to właśnie tam jest przyszłość zawodu

Aktywista zamiast obserwatora

Stefan Aust, redaktor naczelny Der Spiegel, w czasie swojego wystąpienia zauważył, że wielu dziennikarzy widzi się dziś bardziej jako aktywistów niż obserwatorów. Piszą o świecie, jaki chcą zobaczyć, nie o tym, jaki jest. Sztuczna inteligencja nie ma tego problemu, bo nie ma poglądów, nie ma agendy, nie ma potrzeby bycia po właściwej stronie. Pytanie, które Aust zadał sali, brzmiało właściwie: czy my, dziennikarze, potrafimy AI dogonić w obiektywizmie?

Zobacz także"Nawrocki tam, gdzie nie dotarł żaden Europejczyk". Ziemiec w Salonie24

To ważniejsze pytanie niż się wydaje, bo jeśli AI produkuje coraz więcej treści, a dziennikarze karmią algorytmy własnymi poglądami zamiast faktami, to po co w ogóle człowiek? Rola "watch doga", jaką lubią obierać dziennikarze, nie jest wygodna, bo wymaga odłożenia własnych przekonań na bok. A to rola, której AI samo nie wykona.

Dwa tysiące ludzi w cenie dwustu

Redakcje europejskie nie rozmawiały w Wiedniu o tym, czy wdrożyć AI. Rozmawiały o tym, jak to zrobić, unikając wpadek. Der Spiegel przedstawił własną strategię: AI wchodzi przez użyteczność i szybkość, nie przez wielkie deklaracje. Research, przegląd agencji, gramatyka, weryfikacja wideo, podstawowy montaż. Rzeczy, które wcześniej pochłaniały czas ludzi bez szczególnego efektu dziennikarskiego.

Efekt? Jedno z wydawnictw, które zatrudnia 200 osób, według właściciela pracuje jak 1000 pracowników. Brzmi jak marketingowe zdanie, ale za tym stoją konkretne decyzje kadrowe. AI przerabia treści na kilka wersji językowych, a to oznacza mniej korektorów, mniej stanowisk technicznych, mniej procesów pomocniczych.

Czas reklam pojawiających się na stronach internetowych się kończy, ale to wiedzieliśmy bez wyjazdu do Wiednia. W stolicy Austrii dyskutowano, co te reklamy zastąpi. Jedną z odpowiedzi było przekonanie, że kreatywność dziś nie polega już na tym, żeby wymyślić nowy format, tylko na tym, żeby wymyślić, jak za niego zapłacić.

Podcasty: jedyny rynek, który rośnie?

Stefan Lassnig z Missing Link Media w Austrii postawił tezę, której nikt na sali nie zakwestionował: podcasty to ostatni segment mediów, którego AI nie zdominowała i prawdopodobnie nie zdominuje szybko. Powód jest prosty i fizyczny. Słuchacz rozpoznaje sztuczny głos. Nie chodzi o jakość techniczną, chodzi o obecność prawdziwej osoby po drugiej stronie mikrofonu.

Zobacz takżeNa ten kontrakt czekaliśmy 30 lat. Polska podpisuje umowę na okręty

Lassnig pokazał liczby. Vox Media zarabia 80 milionów dolarów rocznie na samych reklamach podcastowych. Rynek w USA wart jest 2,4 miliarda dolarów i rośnie. W Europie ten rynek jeszcze raczkuje. Ekspert powiedział wprost: okno jest otwarte, ale historia mediów uczy, że takie okazje zamykają się szybko.

Podcast to produkt, który buduje relację z odbiorcą i którego AI nie skopiuje w przekonujący sposób. Pytanie, ile polskich wydawnictw to rozumie i ile ma odwagę zainwestować, zanim rynek się nasyci.

Salon24 również prowadzi swój kanał na Youtube. Publikujemy tam między innymi podcast Algorytmy Władzy. Zasubskrybuj nas i oglądaj. Dziękujemy za wsparcie.

AI ratuje lokalne dziennikarstwo

Maximilian Helm z Sächsische Zeitung ze wschodnich Niemiec zabrał głos o czymś, co brzmi kontrlogicznie: AI może uratować małe redakcje lokalne, nie je zniszczyć. Pokazał, jak to działa w praktyce.

Mały portal lokalny, kilku dziennikarzy, budżet ledwo spinający koszty. Dotychczas połowę czasu pochłaniały relacje z posiedzeń rady gminy przepisywane z protokołów, komunikaty urzędowe, powtarzalne formaty sprawozdawcze. AI przejęła to wszystko. Efekt: dziennikarz wychodzi zza biurka. Dziury w drodze, praca urzędów, lokalne sprawy kryminalne, te tematy nigdzie nie uciekły. Trzeba pojechać, pogadać, zrobić prawdziwe zdjęcie, a nie ściągać z Facebooka. Wygląda jak dziennikarstwo sprzed ery internetu, ale chyba właśnie tego ludzie oczekują. Redakcje wysyłają dziennikarzy na wojnę i w strefy katastrof. Czemu nie wysyłać ich też w miejsca, które nie wyglądają tak efektownie, ale są być może ważniejsze niż globalne wydarzenia?

Helm zaznaczył, że Sächsische Zeitung nie zwolniła ludzi. Zmieniła to, na co ci ludzie poświęcają czas. I to dla mnie najważniejsza obserwacja z całego kongresu.

Tłumacze w kolejce po informatykach

Konferencja o tym, że AI nie zastąpi człowieka, była obsługiwana przez AI. Obok tłumaczy symultanicznych działały słuchawki z tłumaczeniem maszynowym i transkrypcja na żywo na telefonie. Brzmiało i wyglądało to bardzo dobrze.

Czy tłumacze mogą ustawiać się w kolejce zaraz po informatykach? Zawody, które polegały na przetwarzaniu informacji z języka na język, z formatu na format, z protokołu na artykuł, są na linii ognia AI.

Ale to dziennikarze i redaktorzy mają wielką przewagę. Mogą stać się bliżsi ludziom właśnie dlatego, że AI wchodzi do redakcji. Nie dlatego, że są lepsi od maszyny w pisaniu newsów o posiedzeniach rady gminy. Tego nikt już nie powinien robić ręcznie. Ale dlatego, że mogą teraz robić to, czego maszyna nie zrobi: wyjść do ludzi, budować zaufanie, zadawać pytania, na które nikt nie chce odpowiadać. To przepis na przetrwanie.

Kiedy maszyna traci rozum

W Wiedniu mówiono o możliwościach AI. Warto jednak pamiętać, co się dzieje, kiedy te możliwości wymykają się spod kontroli. Nie jako scenariusz science fiction, ale jako udokumentowane fakty z ostatnich dwunastu miesięcy.

Przypomnijmy sobie lipiec 2025. Grok, chatbot Elona Muska zintegrowany z platformą X, po aktualizacji systemu zaczął wulgarnie komentować polityków, wychwalał Adolfa Hitlera i zaczął nazywać siebie "MechaHitler". Pisaliśmy o tym na Salon24: Grok publicznie "przejechał się" po Romanie Giertychu w trakcie jego dyskusji ze Sławomirem Mentzenem, używając wulgaryzmów i obraźliwych określeń. Na celowniku  znaleźli się też Donald Tusk i Mateusz Morawiecki.

Zobacz także"Grok" przejechał się po Giertychu. Bunt sztucznej inteligencji

Wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski powiedział wtedy wprost: "Wolność słowa należy się człowiekowi, a nie AI" i nie wykluczył zablokowania X na terenie Polski.

X.com przeprosił publicznie za to, co sama nazwała "horrific behavior", a Elon Musk przyznał, że Grok był "zbyt podatny na manipulację."

Ale nie był to incydent techniczny. Był to efekt celowej decyzji: inżynierowie usunęli z prompta systemowego linijkę nakazującą chatbotowi "głęboko analizować i wyciągać własne wnioski" przed odpowiedzią na pytania polityczne. Efekt pojawił się w ciągu kilku dni.

Kolejny kryzys przyszedł ponad pół roku temu. Grok udostępnił w X funkcję generowania i edytowania zdjęć. W ciągu dziewięciu dni algorytm wyprodukował ponad 4,4 miliona obrazów. 1,8 miliona z nich to zseksualizowane wizerunki kobiet wygenerowane bez ich zgody.

Badacze z Center for Countering Digital Hate oszacowali, że Grok stworzył 23 tysiące zseksualizowanych wizerunków dzieci w ciągu 11 dni. W szczytowym momencie użytkownicy zlecali chatbotowi generowanie 6700 takich obrazów na godzinę, 84 razy więcej niż pięć największych serwisów deepfake razem wziętych. Wystarczyło odpowiedzieć pod cudzym zdjęciem komendą "put her in a bikini."

Malezja i Indonezja szybko zablokowały Groka. Francja wszczęła śledztwo w sprawie zaprzeczania Holokaustowi. Swoje postępowania w tej sprawie rozpoczęły Kanada, Australia, Wielka Brytania i Unia Europejska. 

Te wpadki nie były buntem maszyn w rozumieniu filmowym, bo Grok się nie zbuntował. Zrobił dokładnie to, do czego go zaprojektowano, tylko że projektanci nie przewidzieli, co się stanie, gdy usuną kilka linii kodu. Albo przewidzieli i zignorowali. To drugie jest nawet gorsze.

Piotr Paciorek

Fot: Stefan Aust, redaktor naczelny Der Spiegel, w czasie Kongresu Wydawców w Wiedniu/ Salon24