W tę właśnie bolesną diagnozę trafia powieść Frère Faustina zatytułowana „Głęboka studnia. Powieść o modlitwie kontemplacyjnej, wewnętrznym spotkaniu z Bogiem i odkrywaniu ciszy”. Nie jest to jednak kolejna publicystyczna krytyka nowoczesności ani akademicki podręcznik ascetyki. To porywająca, dojrzała opowieść drogi, która prowokuje do postawienia fundamentalnego pytania: czym tak naprawdę jest duchowość chrześcijańska – a w szczególności katolicka – gdy zdejmiemy z niej wiekowe naleciałości, kulturowe stereotypy i religijny blichtr?
Mitologia pobożności a sedno katolickiej drogi wewnętrznej
W powszechnej świadomości – zarówno u krytyków Kościoła, jak i u wielu niedzielnych wiernych – katolicyzm bywa dramatycznie redukowany. Jedni widzą w nim wyłącznie system zakazów i nakazów moralnych, inni skansen tradycyjnych obrzędów, a jeszcze inni szukają w religii emocjonalnego „haju”, sentymentalnego wzruszenia czy psychologicznego plastra na życiowe niepowodzenia.
Tymczasem wielka tradycja mistyczna Kościoła – linia biegnąca od Ojców Pustyni, przez Grzegorza z Nyssy, po św. Jana od Krzyża i św. Teresę z Ávili – definiuje duchowość w sposób radykalnie odmienny:
Relacja i Obecność, a nie technika relaksacyjna
Duchowość chrześcijańska nie jest chrześcijańskim odpowiednikiem mindfulness ani techniką zarządzania stresem. Nie chodzi w niej o techniczne wyczyszczenie umysłu z myśli dla samego spokoju psychicznego. Celem jest Osoba. Modlitwa kontemplacyjna to uświadomienie sobie, że w najgłębszym centrum naszej istoty – tam, gdzie nie sięgają nawet nasze myśli i zmienne nastroje – mieszka Trójjedyny Bóg. On jest bliżej nas, niż my sami siebie.
Ruch pionowy: kopanie zamiast rozlewania kałuż
Większość ludzi traktuje życie duchowe jak rzekę rozlewającą się wszerz. Zbieramy mądre cytaty, czytamy kolejne książki, zmieniamy nabożeństwa. Prawdziwy rozwój wewnętrzny wymaga jednak ruchu pionowego: wybrania jednego punktu we własnym, realnym, nieupiększonym życiu i uderzania weń łopatą raz za razem. Bez uciekania w ciekawsze rejony, gdy pod warstwą miękkiego piasku natrafimy na litą skałę.
Bóg na dnie bezradności (Droga Ogołocenia)
To najważniejszy i najbardziej gorszący rys katolickiej mistyki: Bóg nie czeka na człowieka na szczycie jego moralnych sukcesów, perfekcji i pobożnych popisów. On czeka na samym dnie naszej bezsilności. Aby dotrzeć do żywej wody, człowiek musi przejść przez to, co Jan od Krzyża nazywał „nocą zmysłów” i „nocą ducha” – przez stan oschłości, w którym modlitwa wydaje się uderzaniem w betonową ścianę, a wszelkie wyobrażenia i uczucia zawodzą. Wtedy okazuje się, czy kochamy Boga, czy tylko własne dobre samopoczucie na Jego temat.
„Głęboka studnia” – fabularna mapa ludzkiej duszy
Powieść Frère Faustina ubiera te wymagające prawdy w fascynującą, gęstą fabułę, osadzoną w surowych realiach Lyonu i okolic. Główna bohaterka, Liliana, jest dwudziestosześcioletnią artystką malarką, wychowaną w chłodnym, mieszczańskim katolicyzmie podparyskiego Wersalu, dla której wiara była zaledwie meblem w salonie, a sztuka – bezpieczną tarczą chroniącą przed dotknięciem prawdy. Odnosi sukcesy w świecie modnych galerii, gdzie cyniczny kurator Julien uczy ją sprzedawać „elegancko oprawioną pustkę”.
Wszystko pęka w dżdżysty październikowy dzień, gdy Liliana staje przed czystym płótnem i uświadamia sobie, że jej życie i twórczość są zaledwie kałużą o głębokości milimetra. Uciekając przed fałszem, trafia do romańskiej bazyliki Saint-Martin d’Ainay. W surowości ponadtysiącletniego piaskowca i rzymskich granitowych kolumn z czasów Augusta nie znajduje cukierkowego sacrum, lecz potężną, milczącą Obecność. Tam pada decydujący szept: „Jeśli jesteś... nie pozwól mi dłużej żyć na powierzchni”.
Droga, którą podąża bohaterka, to precyzyjny zapis etapów autentycznego rozwoju duchowego:
Konfrontacja z chaosem wewnętrznym: Liliana decyduje się na codzienną półgodzinną modlitwę w bezruchu przy tykającym budziku. Zamiast natychmiastowego mistycznego pokoju zderza się z jarmarkiem własnych myśli, lęków i pokus ucieczki. Uczy się, że pierwszym krokiem modlitwy jest pokorne wyrzucanie gruzu i nieustanny powrót do obecności.
Doświadczenie skały i oschłości: Kiedy znikają emocje, wchodzi głucha pustka. To moment próby, w którym większość ludzi porzuca wiarę, sądząc, że Bóg milczy. Z pomocą sędziwego proboszcza Ainay, ojca Gabriela, Liliana odkrywa, że boska ciemność jest jaśniejsza niż jakiekolwiek ludzkie światło.
Złamanie idoli: Bohaterka zrywa lukratywne kontrakty z rynkiem sztuki, rezygnuje ze statusu i prestiżu. Gdy zostaje poproszona o namalowanie płótna pod kamienną mensę ołtarza św. Blandyny, nie tworzy estetycznej laurki; miesza ziemię, wapienny pył i popiół, kładąc bezkompromisową czerń z jedną, poziomą szczeliną światła. Jej praca nie ma krzyczeć o talencie autorki – ma milczeć tak jak kamień świątyni.
Egzamin z dojrzałości: ku czemu prowadzi rozwój duchowy?
Największą zaletą „Głębokiej studni” jest to, że bezlitośnie rozprawia się z niebezpieczeństwem pychy duchowej. Jak przestrzega w powieści ojciec Gabriel, kiedy woda zaczyna bić na dnie studni, najłatwiej zachwycić się własną głębią i z góry spoglądać na „płytki świat”.
Prawdziwa duchowość katolicka nigdy nie kończy się na samouwielbieniu w pustelni. Jej ostatecznym weryfikatorem jest posłuszeństwo rzeczywistości i miłość bliźniego. W życiu Liliany objawia się to w konkretnych osobach, które stają na jej drodze:
Théo – młody, bezdomny malarz zżerany przez wściekłość, bunt i nędzę. Liliana nie prawi mu kazań; myje podłogę, gotuje zupę z soczewicy, uczy go cierpliwości w szlifowaniu orzechowego drewna i pokazuje, że Bóg nie boi się ludzkiego bagna.
Camille – dawna przyjaciółka z salonów, która po załamaniu nerwowym i klęsce wystawy w Berlinie staje na skraju samobójstwa. Odnajduje ocalenie nie w dyskusjach, lecz w prostej pracy introligatorskiej i milczeniu opuszczonej chaty na wzgórzu Loyasse.
Julien – cyniczny kurator, który po bankructwie i upadku przychodzi jako żebrak. W powieści zyskuje nowe życie, heblując dębowe gonty i ucząc się pokory prostego rzemiosła.
Gdy w kaplicy św. Blandyny nowy wikariusz, ks. Matthieu, usuwa ołtarz Liliany, zastępując go multimedialnymi planszami i plastikiem, bohaterka nie urządza awantury ani nie broni swojego dzieła. Pozwala zepchnąć płótno w nurt Rodanu pod Vienne. Wie, że Bóg nie potrzebuje naszych barykad, a woda wytryskująca w sercu nie jest własnością człowieka.
Dlaczego warto sięgnąć po tę książkę?
„Głęboka studnia” to lektura o niezwykłej sile rażenia. Działa jak odtrutka na współczesne zmęczenie materiału – na neurozę sukcesu, na religijny formalizm i na duchową pustkę. Pokazuje rozwój duchowy nie jako luksusowy dodatek dla wybranych mnichów, lecz jako elementarną potrzebę każdego z nas: potrzebę dotarcia do źródła, które nie wysycha pod wpływem zewnętrznych burz.
Książka Frère Faustina nie obiecuje łatwych dróg ani tanich pocieszeń. Przypomina jednak o prawdzie, o której współczesność wolałaby zapomnieć: pod każdym, nawet najbardziej jałowym, spękanym i zniszczonym życiem bije Niewyczerpane Źródło. Wystarczy przestać uciekać na powierzchnię. Wystarczy wziąć dłuto w dłoń i zacząć kopać.
Komentarze
Pokaż komentarze