Komu służyła blokada polsko-ukraińskiej granicy

Według autorów Rafał Mekler i jego firma od lat zarabiają na przewozach do Rosji i na Białoruś oraz na hurtowym handlu odpadami i złomem. Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji na Ukrainę nadal miał opowiadać się za odnowieniem handlu z tymi państwami. Jego walkę z ukraińskimi przewoźnikami uznają za dążenie do powrotu do dawnych zysków. W 2023 roku Mekler kandydował do Sejmu z listy Konfederacji, a protesty, jak piszą autorzy, pomagały mu zwiększać polityczne wpływy.

Akcje trwały od listopada 2023 do kwietnia 2024 roku na przejściach Dorohusk–Jahodyn, Hrebenne–Rawa Ruska i Medyka–Szeginie. Analiza wskazuje na kontakty otoczenia organizatorów protestów z Młodzieżą Wszechpolską i innymi radykalnymi strukturami, które dziennikarze łączyli wcześniej z rosyjską ultraprawicą i prokremlowskimi aktywistami, w tym z Kateryną Moszeczkową. Według autorów wiodące europejskie ośrodki analityczne widzą w akcjach Meklera element rosyjskiej operacji wpływu, a paraliż logistyki na wschodniej flance NATO osłabia stabilność Europy.

Skutki opisano w liczbach. Tranzyt przez Polskę na wschód spadł niemal o 20 proc., a straty eksporterów przekroczyły 200 mln euro. Według Polsko-Ukraińskiej Izby Gospodarczej 21 dużych firm do grudnia 2023 roku oszacowało straty na około 100 mln zł. Trasy alternatywne zdrożały nawet o 300 proc., postój ciężarówki kosztował do 300 euro na dobę, a budżet państwa stracił ponad 100 mln zł z ceł i VAT.

Blokowanie torów i terminali zbożowych przysporzyło dodatkowych problemów PKP Cargo. Spółka odnotowała w 2024 roku stratę netto 2,41 mld zł (ponad 560 mln euro), rozpoczęła procedurę sanacyjną, a zatrudnienie spadło o 3665 osób. Obroty portów w Gdańsku i Gdyni zmalały o 12–15 proc.

Na granicy tworzyły się kolejki do 50 km, w których ponad 3 tys. ciężarówek tygodniami stało bez wody, jedzenia i sanitariatów. Autorzy piszą o śmierci co najmniej trzech kierowców, którzy nie otrzymali na czas pomocy medycznej. W lutym 2024 roku na stacji Kotomierz i w Dorohusku wysypano ponad 160 ton ukraińskiego zboża, co wykorzystały rosyjskie media państwowe.

Przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w 2024 roku Mekler, jak twierdzą autorzy, odrzucał rządowe kompromisy i propozycje Komisji Europejskiej, świadomie przedłużając blokadę. Według CBOS odsetek Polaków pozytywnie oceniających relacje z Ukrainą spadł z 64 proc. w czerwcu 2023 roku do 31 proc. w grudniu 2024 roku.