Pracownicy będą mogli sprawdzić, ile zarabiają inni. Nadciągają duże zmiany

Z artykułu dowiesz się:

Polska przygotowuje kolejne przepisy dotyczące jawności wynagrodzeń. Większość zmian może wejść w życie w 2027 roku
Pracownicy mają zyskać dostęp do informacji o średnich zarobkach osób wykonujących taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości
Badanie Polskiego Instytutu Ekonomicznego pokazuje, że nawet 5-procentowa różnica w wynagrodzeniu może zwiększać gotowość do ubiegania się o podwyżkę
Pracodawcy będą musieli stosować przejrzyste kryteria wynagradzania i uzasadniać różnice w płacach

Temat jawności wynagrodzeń budzi emocje. Polska nadal pracuje nad pełnym wdrożeniem dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z 10 maja 2023 r. w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń kobiet i mężczyzn za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości. Państwa członkowskie miały czas na jej wdrożenie do 7 czerwca 2026 roku.

– Część zmian już obowiązuje. Od 24 grudnia 2025 roku pracodawca musi przekazać kandydatowi informację o proponowanym wynagrodzeniu lub jego przedziale, a podczas rekrutacji nie może pytać o wcześniejsze zarobki. To dopiero pierwszy etap wdrażania dyrektywy. Kolejne zmiany mają zagwarantować pracownikom dostęp do informacji o średnich zarobkach osób wykonujących tę samą pracę – z jasnym podziałem ze względu na płeć – wyjaśnia Antonio Carvelli, prezes zarządu Gi BPO Finance.

Jawność wynagrodzeń. Nowe przepisy od 2027 roku

Nowe przepisy mają zapewnić pracownikom wgląd w kryteria, na podstawie których pracodawcy ustalają wysokość wynagrodzeń. Projekt zakłada również raportowanie różnic w płacach oraz systemowe wartościowanie pracy. Prace nad rządowym projektem ustawy wciąż trwają. Jego najnowsza wersja zakłada sześciomiesięczne vacatio legis. Oznacza to, że jeśli przepisy zostaną przyjęte w obecnym kształcie, większość nowych rozwiązań zacznie obowiązywać dopiero w 2027 roku.

Szczegółowe informacje o wynagrodzeniach pojawiają się w ogłoszeniach o pracę już od pewnego czasu. Wynika to nie tylko ze stopniowego wprowadzania nowych regulacji, ale także z upowszechniania się dobrych praktyk rynkowych i rosnących oczekiwań kandydatów. Osoby poszukujące pracy, zwłaszcza przedstawiciele młodszych pokoleń, chcą znać proponowane stawki już na etapie przeglądania ofert. Jeśli wynagrodzenie nie spełnia ich oczekiwań, często po prostu rezygnują z aplikowania.

Zobacz takżeBerek i inni nie zostali dopuszczeni do orzekania. Święczkowski zabrał głos

Zarabiasz mniej niż współpracownik? Badanie pokazuje reakcje pracowników

Ciekawą perspektywę na jawność płac przedstawia najnowszy raport Polskiego Instytutu Ekonomicznego pt. „Reakcje pracowników na przejrzystość wynagrodzeń – wyniki eksperymentu ankietowego z zastosowaniem winiet”. Z badania wynika, że osoby, które dowiadywały się, iż pracownicy wykonujący podobne obowiązki zarabiają więcej, deklarowały niższą satysfakcję z pracy, większą gotowość do ubiegania się o podwyżkę oraz poszukiwania nowego zatrudnienia.

Najsilniejsza reakcja pojawiała się wtedy, gdy respondent dowiadywał się, że zarabia mniej niż osoby wykonujące podobną pracę. W takiej sytuacji spadało jego zadowolenie z zatrudnienia, a jednocześnie rosła gotowość do działania. Podobne reakcje odnotowano nawet wtedy, gdy różnica w wynagrodzeniu wynosiła zaledwie 5 proc. Może to oznaczać zarówno podjęcie rozmowy o podwyżce, jak i rozpoczęcie poszukiwania nowej pracy.

To ważny sygnał dla pracodawców. Większa przejrzystość płac może bowiem wpływać nie tylko na negocjacje dotyczące wynagrodzeń, ale także na rotację pracowników. Sama informacja o różnicy w zarobkach nie musi jednak oznaczać, że zatrudniony uzna ją za niesprawiedliwą. Analitycy sprawdzili również, jak pracownicy reagują na wyjaśnienie, że wyższe wynagrodzenie współpracownika wynika na przykład z lepszych wyników pracy lub większej efektywności. Takie uzasadnienie częściowo ogranicza spadek satysfakcji i zmniejsza gotowość do ubiegania się o podwyżkę. Nie sprawia jednak, że różnica w wynagrodzeniach przestaje mieć znaczenie.

Istotne są również wyniki dotyczące nierówności płacowych między kobietami a mężczyznami. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni deklarują niższe zadowolenie, gdy dowiadują się, że kobiety na podobnych stanowiskach zarabiają mniej niż mężczyźni. Reakcja kobiet jest jednak silniejsza. Gdy sytuacja jest odwrotna i to mężczyźni otrzymują niższe wynagrodzenia, spadek satysfakcji deklarują tylko mężczyźni.

Jednocześnie przedstawiciele obu płci są bardziej skłonni do działania, gdy nierówność płacowa dotyczy ich własnej grupy. Może to oznaczać wystąpienie o podwyżkę lub rozpoczęcie poszukiwania nowego zatrudnienia. Większa przejrzystość wynagrodzeń może zatem sprzyjać ograniczaniu różnic płacowych między kobietami i mężczyznami wykonującymi podobną pracę.

Zobacz takżeSkandal w Kłodzku! Do urzędu trafiły szczegóły gwałtów

Pracodawcy będą musieli uzasadniać różnice w pensjach

– Największa zmiana czeka firmy, w których wynagrodzenia ustalano dotąd bez jasnych i spójnych kryteriów. Po wejściu nowych przepisów takie podejście nie będzie już możliwe. Dostęp do konkretnych danych da zatrudnionym mocniejsze argumenty w rozmowach o wysokości własnej pensji. Dlatego firmy, które jeszcze nie przeprowadziły audytu płac i nie skorygowały nieuzasadnionych różnic, powinny zrobić to przed pełną implementacją nowych regulacji. W przeciwnym razie będą musiały się liczyć zarówno z konsekwencjami finansowymi, jak i wizerunkowymi – podsumowuje Grzegorz Gojny, dyrektor operacyjny Gi Group.