Leksykon wiedzy o Żydach

Jan Bodakowski

Leksykon wiedzy o Żydach

 

Nakładem wydawnictwa Arkady ukazał się leksykon wiedzy o Żydach. „Judaizm” autorstwa głównego rabina Ankory i Wenecji Rocca Roberto Bella i nauczycielki w szkole żydowskiej Luzzati Sonia Brunetti, zawiera wszystko to czym Żydzi chcieli by się pochwalić wśród goi. Wszystko to zawarte na 336 bogato ilustrowanych (fotografiami zabytków kultury judaistycznej) stronach kieszonkowego leksykonu.

 

Rozważając historie Żydów autorzy leksykonu opisują: Abrahama, patriarchów, Torę (i jej przesłanie odmienne od tego co w Biblii odnajdują chrześcijanie), niewole egipską, Mojżesza, niewole babilońską, proroków, panowanie Greków a potem Rzymian, losy diaspory, powstanie w łonie monoteizmu biblijnego chrześcijaństwa i islamu, losy Żydów w Hiszpanii, rozwój kultury żydowskiej w państwach islamskich, prześladowania w krajach katolickich, greckie i rzymskie korzenie katolickiego anty judaizmu, powstanie gett i migracja Żydów uciskanych przez katolików do państw islamskich.

 

Na kartach „Judaizmu” autorzy opisali też losy Żydów w Polsce. Żydzi zamieszkiwali Polskę od czasów jej powstania. Pierwsza fala migracji mas żydowskich na ziemie polskie miała miejsce po pierwszej krucjacie (wypędzani z Europy zachodniej Żydzi znajdowali w Polsce azyl). „Książęta pisowscy oddawali im w dzierżawę cła i mennice. W 1264 roku książę kaliski Bolesław wydał Statut Kaliski „bezprecedensowy w ówczesnej Europie. Gwarantował on Żydom prawa, wolności handlu, wyjmował ich spod jurysdykcji miejskiej. Kazimierz Wielki rozszerzył przywileje Żydów, a Jagiełło wprowadził Statut Kaliski do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zygmunt August nadał autonomie gminom żydowskim. W XVI wieku Stefan Batory powołał Sejm Czterech Ziem będącą polityczną reprezentacją Żydów. Zygmunt III Waza zakazał drukowania i rozpowszechniania broszur antyżydowskich. Rzeczpospolitą, będącą centrum świata żydowskiego, sami Żydzi nazywali rajem”. Podczas antypolskiego powstania Chmielnickiego kozacy wymordowali 300.000 Żydów. „Konstytucja 3 mają zagwarantowała Żydom wolność osobistą”. W II RP Piłsudski bronił żydów. Według autorów „w 1937 roku wprowadzono pod naciskiem Narodowej Demokracji muerus clasus na uczelniach” [w rzeczywistości od 11 lat w II RP była sanacyjna dyktatura i opozycyjna endecja nie miała wpływu na władze]. Po drugiej wojnie światowej miał miejsce pogrom kielecki inspirowany przez UB, społeczność żydowska pokładała wiarę w komunizm. Wiarę Żydów w komunizm przerwała antysemicka nagonka w 1968 roku.

 

Kontynuując temat historii Żydów autorzy leksykonu opisali: likwidacje gett w Europie dzięki Napoleonowi, nadanie Żydom pełnie praw przez rewolucje Amerykańską a później Francuską. Przyznanie Żydom praw w wielu krajach Europejskich dzięki Wiośnie Ludów. Losy Żydów w Rosji. Migracje Żydów z Rosji na ziemie polskie i do USA. Powstanie kultury sztetl. Postanie w XIX wieku antysemityzmu. Nazizm i współczesny neonazizm. Aktywność polityczną Żydów w XIX i XX. W tym i syjonizmu [aktywność Żydów w ruchu komunistycznym nie została przez autorów dostrzeżona]. Losy Żydów w USA (antysemityzm Forda, dominacja Żydów w amerykańskich bankach i popkulturze, fenomen żydowskiej emigracji z Rosji). Holocaust [autorzy pisząc też o homoseksualnych i cygańskich ofiarach nazizmu, nie wspomnieli o Polakach ofiarach nazistowskiego terroru].

 

Opisując Izrael autorzy opisali w duchu syjonistycznym powstanie Izraela i współczesne państwo żydowskie [taktownie nie wspominając, ani o rasistowskim ustawodawstwie, ani o zbrodniach dokonywanych przez Izrael na Palestyńczykach]. Kibuce, nowoczesne miasta, liberalną demokracje, brak konstytucji i prane uprzywilejowanie judaizmu.

 

W kolejnej części leksykonu czytelnicy mają okazje poznać judaizm. Święte teksty judaistyczne. Egzegezę dokonywaną od wieków przez rabinów. Karaimów (judaistyczną sektę odrzucającą Talmud). Literaturę talmudyczną. Założenia kabalistyki. Zawartość księgi Zohar (głoszącej że w Tora zawiera ukryty przekaz który pozwoli odzyskać światu łączność z Bogiem – łączność tą zerwał Adam). Sądownictwo religijne. Teologie, angelologie, kosmologie judaistyczną. Instytucje życia judaistycznego. Nurty judaizmu (w tym kabalistykę, chasydyzm, haskale, judaizm reformowany, neo ortodoksje, judaizm konserwatywny, współczesne nurty judaizmu, syjonizm). Wpływ holocaustu na kulturę żydowską. Zwyczaje (obrzędy przejścia, małżeństwa, pozycje kobiet, uprzywilejowanie mężczyzn, pogrzeby, modlitwy, błogosławieństwa, rytuały oczyszczenia, koszerność). Instytucje synagogi, łaźni rytualnych, jesziw. Święta religijne i świeckie. Przedmioty kultu. Demonologie (z szczególnym uwzględnieniem Lilith, i Szatana który odmiennie niż w chrześcijaństwie na rozkaz Boga szkodzi ludziom).

 

Leksykon kończą opisy żydowskiej magi i symboli, języków żydowskich. Oraz mapka ukazująca liczebność Żydów na całym świecie (USA 6.500.000, Izrael 4.900.000, Francja 600.000, Rosja 400.000, Kanada 364.000, Wielka Brytania 275.000, Argentyna 197.000, Ukraina 112.000, Niemcy 98.000, Brazylia 97.000, RPA 88.000, Węgry 55.000, Meksyk 40.700).

 

Uważny czytelnik wyłapie w tekście wiele smakowitych informacji zaburzających politycznie poprawne przesłanie książki. We wstępie autorzy pisząc o tożsamości żydowskiej nie wspominają o etnicznym narodowym wyznaczniku tożsamości – co wskazywać może że dla Żydów ważna jest wspólnota kulturowa a nie etniczna.

 

Inną ciekawą informacją o tożsamości żydowskiej jest stwierdzenie o tym że kulturze żydowskiej obca jest zachodnia perspektywa postrzegania historii jako procesu linearnego. Dla żydów zdaniem autorów ważna jest hagada. Opowieść stanowiąca ahistoryczny kolaż skonstruowany z fikcji i wydarzeń wydartych z ich historycznego kontekstu. W hagadzie liczy się nie zgodność z faktami historycznymi a nauka moralna płynąca z opowieści. Co wyjaśnia przyczyny nieporozumień Polaków z Żydami o ahistoryczną literaturę i popkulturę holocaustu. Którą to Polacy oceniają według kryteriów cywilizacji europejskiej podczas gdy jest to hagada w której liczy się nauka moralna o cierpieniu żydów a nie fakty historyczne (to czy obozy koncentracyjne były dziełem Polaków czy nie).

 

Inna ciekawą informacją zawartą w leksykonie była informacja o tym że: „w ikonografii średniowiecznego anty judaizmu zające - symbol rozwiązłości i nadmiernej płodności – przedstawiały Żydów”. Informacja ta w niespodziewanie politycznie niepoprawnym świetle stawia symbol rewolucji seksualnej jakim było logo Playboya.

 

Jan Bodakowski