Rada Europy. Czego uczą nas wybory na Węgrzech i nie tylko?

Panie Przewodniczący, Szanowni Państwo,

Na początku chciałbym podziękować Pablo Hispanowi za jego bardzo ważny i profesjonalny raport. Dziękuję, Pablo!

Mój udział w misji obserwacji wyborów parlamentarnych na Węgrzech w dniach 9–12 kwietnia skłania mnie do szerszej refleksji niż jedynie ocena samego dnia głosowania.

Chciałbym postawić tezę wynikającą nie tylko z tej konkretnej misji, lecz także z moich wcześniejszych doświadczeń obserwacyjnych w różnych krajach: nieprawidłowości w procesie wyborczym rzadko mają miejsce w samym dniu wyborów. Znacznie częściej pojawiają się wcześniej — podczas kampanii wyborczej.

Na Węgrzech dzień wyborów przebiegł spokojnie, sprawnie i zgodnie z procedurami. Lokale wyborcze, które odwiedziłem, były dobrze przygotowane, dostępne dla osób z niepełnosprawnościami, a proces liczenia głosów przebiegał w sposób uporządkowany i przejrzysty pod względem proceduralnym. Nie zaobserwowałem żadnych istotnych nieprawidłowości.

Jednocześnie podczas briefingów i spotkań przygotowawczych wielokrotnie podnoszono poważne obawy dotyczące równości warunków prowadzenia kampanii wyborczej. Wskazywano na ograniczony dostęp opozycji do mediów, dominację przekazu prorządowego w mediach publicznych, brak debat wyborczych oraz możliwość wykorzystywania przez partie rządzące zasobów publicznych.

Prowadzi to do zasadniczego wniosku: nawet jeśli techniczna organizacja głosowania w dniu wyborów przebiega prawidłowo, pełna ocena wyborów jako demokratycznych musi uwzględniać również wcześniejsze etapy procesu wyborczego.

Dlatego uważam, że jako Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy powinniśmy położyć większy nacisk na misje przedwyborcze, tak zwane misje preobserwacyjne. To właśnie podczas nich jesteśmy w stanie najlepiej ocenić rzeczywiste warunki rywalizacji politycznej, dostęp do mediów, finansowanie kampanii oraz wykorzystywanie zasobów państwa.

Bardzo dziękuję, Panie Przewodniczący!