Szpargały
Świat przedwojenny przeobraża się na naszych oczach w legendę, dla jednych przetkaną światłem i barwą, dla innych – wrażliwych na propagandę – pełną cieni. Edward hrabia Raczyński, 1991
9 obserwujących
96 notek
23k odsłony
600 odsłon

Spółki akcyjne na Górnym Śląsku, cz I

Wykop Skomentuj5

   Przyłączenie Śląska do Prus w efekcie wojen śląskich z Austrią (1740-1763) spowodowało wzrost zainteresowania Górnym Śląskiem jako potencjalnym nowoczesnym zagłębiem przemysłowym. Przesłanki ku temu istniały już od dawna: w rejonie bytomsko-tarnogórskim wydobywano i przetwarzano rudy kruszconośne, dolina Małej Panwi była dużym zagłębiem hutniczym, bazującym na miejscowych złożach rud żelaza, od 1754 r. wydobywano na przemysłową skalę złoża węgla kamiennego w kopalni Emmanuelssegen w Murckach, a korzystny układ rzek umożliwiał ich wykorzystanie jako środka transportu. 

  Wojny toczone z Francją Napoleona, wieloletnie stacjonowanie kontyngentu wojsk francuskich na Śląsku po poniesionych klęskach, negatywne następstwa traktatów pokojowych (m.in. zawartych w Tylży 7-9 lipca 1807 r.) wymusiły podjęcie radykalnych reform państwa pruskiego. Reformy te, znane pod nazwą reform Steina-Hardenberga, wprowadziły wiele istotnych zmian w administracji państwa, w administracji miast, w wojsku, a przede wszystkim w gospodarce. Do  najważniejszych  z  ostatnich  wymienionych  należy  zaliczyć  zniesienie ograniczeń w obrocie nieruchomościami (1807 r.), ograniczeń produkcji wynikających z uprawnień cechów i gildii (1810 r.), monopoli miast (1810 r.), ceł wewnętrznych (1818 r.) oraz prawa składu (1833 r.). Dla rozwoju gospodarki istotne było również zniesienie poddaństwa (1807 r.) i wprowadzenie równouprawnienia Żydów (1812 r.). Wymienione reformy stanowiły fundament przyszłego rozwoju. Wydaje się jednak, że z punktu widzenia rozwoju Górnego Śląska szczególnie ważne zmiany miały miejsce dopiero w 1851 r., a zwłaszcza 1865 r. Do tego czasu obowiązywała bowiem ustawa z 3 czerwca 1769  r. podporządkowująca śląskie kopalnie i huty państwowym władzom górniczym(tzw. dyrekcyjna zasada zarządzania), reprezentowanym przez powołany rozporządzeniem królewskim z 3 grudnia 1769 r. Wyższy Urząd Górniczy, a na terenie Górnego Śląska podległy mu Górnośląski Urząd Górniczy w Tarnowskich Górach. Ustawa ta była wyrazem koncepcji uznających przodującą i dominującą rolę państwa w gospodarce. Przez ponad osiemdziesiąt lat państwo oddziaływało na produkcję i administrację zakładów górniczych i hutniczych. Zaangażowanie to można oceniać pozytywnie, gdy weźmie się pod uwagę uruchamianie na koszt państwa na przełomie XVII i XVIII wieku szeregu zakładów. Do najważniejszych należy zaliczyć kopalnię rud ołowiu i srebra Fryderyk (1784 r.) w Tarnowskich Górach, kopalnie węgla kamiennego Król (1791 r.) w Królewskiej Hucie i Królowa Luiza (1791 r.) w Zabrzu oraz hut Fryderyk (1786 r.) w Strzybnicy, Królewskiej (1797 r.) i Lydognia (1808 r.) w Królewskiej Hucie. Jednak równolegle prowadzone szczegółowe kontrole władz górniczych i nadmierny fiskalizm, ograniczające istotnie swobodę prywatnych przedsiębiorstw nakazują zdecydowaną ostrożność w wyrażaniu pozytywnych ocen tego systemu. Narastający konflikt między państwem a prywatnym przemysłem został częściowo złagodzony ustępstwami ze strony państwa pruskiego 12 maja 1851 r., kiedy weszła w życie ustawa o zasadach opodatkowania w górnictwie. Jednak dopiero ustawa z 21 maja 1860 r. zniosła całkowicie ingerencję władz górniczych w zarządzanie przedsiębiorstwami górniczymi i ograniczała ich nadzór do spraw bezpieczeństwa urządzeń kopalnianych (tzw. zasada inspekcyjna). Pełna regulacja stosunków prawnych w górnictwie na nowych zasadach (własnościowych, podatkowych, kompetencyjnych) nastąpiła 24 czerwca 1865 r., kiedy z mocą ustawy uchwalono Powszechne Prawo Górnicze. Warto zauważyć, że ustawa ta obowiązywała nawet na obszarze części Górnego Śląska przyznanej Polsce aż do 1 stycznia 1933 r.

   Opisane zmiany zbiegły się w czasie z pojawieniem się innego fundamentalnego czynnika umożliwiającego wzrost gospodarczy Górnego Śląska, mianowicie rozwojem kolei żelaznej. 21 maja 1842 r. otwarto pierwszą linię kolejową na Śląsku łączącą Wrocław z Oławą. W kolejnych latach przedłużano ją w kierunku południowo-wschodnim osiągając Opole w 1843 r., Kędzierzyn i Gliwice w 1845 r., Mysłowice w 1846 r. a ostatecznie Kraków i połączenie z koleją warszawsko-wiedeńską w 1847 r.. W latach 1845-1848 zrealizowano również połączenie między Kędzierzynem przez Racibórz do Bogumina. Uruchomienie połączeń kolejowych otwierało nowe możliwości eksportowe dla górnośląskiego przemysłu. Jednak nie od razu mogły być one efektywnie wykorzystane. Linia omijała ważniejsze ośrodki przemysłowe, a właściciele przedsiębiorstw leżących w jej pobliżu nie byli jeszcze przygotowani do wykorzystania transportu kolejowego. Wsparciem w tym zakresie miała służyć powstająca w latach 1851-1854 sieć połączeń kolei wąskotorowych. Jednak mimo wielu zalet kolej ta nie spełniała w pełni wyznaczonej jej roli aż do 1870 r., kiedy uruchomiono normalnotorową linię Tarnowskie Góry – Szarlej – Szopienice, wiążącą górnośląskie zakłady przemysłowe z europejskimi liniami kolejowymi.

Wykop Skomentuj5
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Gospodarka