37 obserwujących
376 notek
337k odsłon
473 odsłony

Nauka w Europie i w Polsce w czasach Odrodzenia i Oświecenia

Wykop Skomentuj26

W mojej poprzedniej notce zadałem dość prowokujące pytanie: czy Słowianie nie mają zdolności do nauk ścisłych? Wymieniłem w niej największych uczonych czasów nowożytnych (mniej więcej od XVI wieku do II wojny światowej). Faktycznie, niewielu jest na tej liście Słowian, natomiast sporo Anglików, Francuzów i Niemców. Dyskusja pod notką była bardzo ożywiona, zamieszczono wiele interesujących opinii, ale wypowiadały się też osoby, które – kompletnie nie znając tematu – tradycyjnie zrzucały całą winę na zaborców i, rzecz jasna, na Żydów. Z tego powodu postanowiłem przeprowadzić porównanie: jak rozwijała się nauka w wiekach XVI-XVIII w Polsce i w Europie Zachodniej. Myślę, że jest to okres, w którym trudno cokolwiek byłoby zwalić na Niemców, Rosjan, a nawet i na Żydów też chyba nie da rady.

W czasach Średniowiecza nauka rozwijała się głównie na uniwersytetach, które zaczęły powstawać w XI wieku. Niestety, gdzieś tak w XVI wieku zaczęły one – a przynajmniej część z nich – stawać się instytucjami skostniałymi, w których wciąż królował przestarzały arystotelesowski obraz świata. Dlatego niektórzy uczeni zaczęli zakładać niezależne od uczelni towarzystwa naukowe. Pierwsze powstawały we Włoszech na przełomie XVI i XVII wieku, a najbardziej znanym była rzymska Accademia dei Lincei (Akademia Rysi), działająca w latach 1603-1630. Towarzystwa te nie cieszyły się poparciem Kościoła, gdyż poglądy niektórych jej członków, takich jak Galileusz, były niezgodne z przekonaniami ówczesnych hierarchów duchownych. 

W Anglii na początku XVII wieku najbardziej nowatorscy naukowcy grupowali się wokół Gresham College – uczelni ufundowanej w Londynie przez finansistę Thomasa Greshama (twórcę londyńskiej giełdy i współodkrywcę prawa Kopernika-Greshama o wypieraniu dobrego pieniądza przez zły). Gresham College różniła się od uniwersytetów w Oxfordzie i Cambridge m. in. tym, że wykładano w niej po angielsku (a nie po łacinie), a tematy dotyczyły spraw praktycznych. Mimo bardzo niespokojnych czasów (chodzi o wojnę domową między rojalistami a republikanami Cromwella, w której ginęli również uczeni) grupa ta, nazywana Niewidzialnym Kolegium, przetrwała i w listopadzie 1660 roku, po jednym z wykładów w Gresham, stworzyła Kolegium Dla Promowania Eksperymentalnej Nauki Fizyki i Matematyki. W niecałe dwa lata później kolegium to zyskało poparcie króla Karola II i przyjęło nazwę The Royal Society of London for Improving Natural Knowledge (Królewskie Towarzystwo W Londynie Dla Rozszerzania Wiedzy Przyrodniczej), w skrócie Royal Society. Chociaż na Anglię spadały następne kataklizmy (Wielka Zaraza, Wielki Pożar Londynu), Royal Society cały czas prowadziła ożywioną działalność. Oprócz dyskusji i pokazów wydawała też publikacje naukowe i organizowała konkursy na rozwiązanie palących wówczas problemów. Jej członkami byli nie tylko znakomici badacze brytyjscy, tacy jak Boyle, Hooke, Newton czy Halley, ale i najwybitniejsi uczeni zagraniczni, w tym nasz Heweliusz. Instytucja ta istnieje do dzisiaj i jest jednym z najszacowniejszych towarzystw naukowych na świecie. 

W Niemczech, tuż po zakończeniu niezwykle wyniszczającej wojny trzydziestoletniej, w 1652 roku powstała Academia Naturae Curiosorum (Akademia Zainteresowanych Przyrodą). Założona przez grupę lekarzy, koncentrowała się głównie na zagadnieniach medycznych i fizjologicznych. W 1687 roku cesarz Leopold I nadał akademii różne przywileje (w tym gwarancje całkowitej niezależności jej publikacji od cenzury). Również i ta instytucja istnieje do dzisiaj pod nazwą Niemieckiej Akademii Przyrodników Leopoldina. Naukami matematyczno-fizycznymi i humanistycznymi zajmowało się w Niemczech towarzystwo stworzone przez Leibniza w 1700 roku w Berlinie, które początkowo nosiło nazwę Brandenburskiego Towarzystwa Naukowego, a które stopniowo wyewoluowało w Pruską Akademię Nauk. 

We Francji inspiratorem powstania pierwszego towarzystwa badawczego był minister Ludwika XIV, Jean-Baptiste Colbert. Stworzone przez króla w 1666 roku, formalny statut i nazwę – Królewska Akademia Nauk – uzyskało dopiero w trzydzieści kilka lat później, ale od samego początku było silnie wspierane finansowo przez państwo, dzięki czemu już w 1671 roku otwarto Obserwatorium Paryskie, będące podówczas najnowocześniejszą placówką astronomiczną na świecie. Na posiedzeniach Akademii obowiązującą zasadą był zakaz dyskusji na tematy religijne i państwowe. 

image

Colbert przedstawia Ludwikowi XIV członków Akademii

Druga połowa XVII wieku to także początek regularnych czasopism naukowych. W 1665 roku we Francji ukazał się pierwszy numer „Journal des sçavans” (Gazeta Uczonych). W tym samym roku w Anglii Royal Society zaczęło wydawać pismo „Philosophical Transactions”, które istnieje do dzisiaj. W Niemczech z inicjatywy Leibniza w 1682 roku powstało czasopismo „Acta Eruditorum”.

Wykop Skomentuj26
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Technologie