Granice, które chronią człowieka

Anna Hogenová (ur. 1946) – czeska filozofka, fenomenolożka, profesor Uniwersytetu Karola w Pradze. Uważana za jedną z najważniejszych współczesnych myślicielek w Czechach. Zajmuje się fenomenologią, ontologią, filozofią czasu, duchowością, kryzysem współczesności oraz pytaniem o autentyczne życie. W swoich wykładach często odwołuje się do myśli starożytnych Greków, zwłaszcza do pojęć peras (granica) i apeiron (nieograniczone pożądanie).

Publikuje wyłącznie w języku czeskim; jej prace nie mają oficjalnych tłumaczeń na język polski ani niemiecki.

==========================================================================================================

Żyjemy w czasie, który trudno nazwać łagodnym. Kto zachował choć odrobinę rozsądku, widzi, że świat znów przygotowuje się do wojny. Zbrojenia rosną w tempie, które nie pozostawia złudzeń, a polityka staje się coraz bardziej gwałtowna i pozbawiona hamulców. Decyzje podejmowane są tak, jakby jutro miało nie nadejść.

Jednocześnie ludzie są już tak przesyceni informacjami, które mają ich straszyć, że przestają cokolwiek zauważać. Strach stał się tłem codzienności — a przez to działa jeszcze skuteczniej. Społeczeństwo, które słyszy wszystko, ale nie rozumie już nic, jest łatwym narzędziem w rękach tych, którzy pragną władzy.

Sednem współczesności jest nieposkromiona chciwość. Najbardziej odrażająco ujawnia się ona w produkcji broni, która stała się jednym z najważniejszych sektorów gospodarczych świata. Ten przemysł jest wspierany politycznie, finansowo i instytucjonalnie, również na poziomie europejskim. Świat, który lubi mówić o wartościach, w praktyce opiera się na pieniądzu, wpływach i nieograniczonym pragnieniu posiadania.

Starożytni Grecy nazywali tę cechę człowieka apeiron — nieograniczonym pożądaniem, które nie zna żadnej granicy. Kto ma dużo, chce więcej. Kto ma więcej, chce jeszcze więcej. I tak bez końca. To właśnie ta forma chciwości dominuje dziś w świecie zachodnim.

Przeciwieństwem apeiron jest peras — granica. Grecy uważali, że dobro jest dobrem tylko wtedy, gdy ma granice. Także chciwość musi być ograniczona, inaczej niszczy człowieka i wspólnotę. Aristoteles pisał o tym w Polityce, a Platon dodawał, że w zdrowej polis stosunek między najniższym a najwyższym dochodem nie powinien przekraczać pięciokrotności. Gdy najniższy dochód wynosi 1500 euro, najwyższy nie powinien przekraczać 7500 euro. Nie z zazdrości — z troski o stabilność wspólnoty.

Chciwość pozbawiona granic jest jedną z najobrzydliwszych namiętności, jakie mogą opanować ludzką duszę. Jeśli człowiek traci zdolność rozumienia konsekwencji własnych działań, jeśli nie potrafi sam siebie ograniczyć, jego pragnienia stają się niszczące. Granice muszą rodzić się w duszy: w rodzinie, wychowaniu, kulturze, religii, edukacji. Jeśli te instytucje przestają działać, wyrastają ludzie o „apeironowej duszy”, dla których pieniądz jest jedynym celem.

Tacy ludzie trafiają potem na szczyty państw i organizacji międzynarodowych. Zasiadają w parlamentach, radach, komisjach. A gdy takich ludzi nie da się zatrzymać, wojny stają się nieuniknione.