Niepłynna płynność budżetu

Za sam tytuł zasługuję na Nobla. Tfu, Pulitzera. Nikt jeszcze tak nie strawestował Milana Kundery. Ale treść też będzie niczego sobie. Skoro powiedziałem A, trzeba powiedzieć B. Zatem - do rzeczy.

1. Budżet utracił niedawno płynność. Dowody: niezapłacone rachunki MONu i niektórych komend policji, niespotykane od lat w RP opóźnienia wypłat części wynagrodzeń dla policjantów - przyznają to sami ministrowie.

2. Nie wiemy nawet, kiedy to się dokładnie stało. Jakoś na przełomie minionego i tego roku. Wygląda na przejściowe i niezbyt drastyczne - nic nie wiadomo, by budżet opóźniał przekazywanie subwencji oświatowych samorządom, lub rat dotacji ZUSowi. Samorządy pewnie by się poskarżyły, ZUS też.

3. Końcówka 2008 nie mogła być łatwa. Kłopot mógł się przydarzyć. Sam w sobie nie jest powodem do dymisji Jacka Rostowskiego. Ale jest inny powód: minister udaje, że nic się nie stało. Wciąż zapowiada wykonanie planów na 2009, a przyczyn obecnej zapaści nie wyjaśnia ani ustnie, ani w wydanym dziś właśnie komunikacie o wykonaniu budżetu w grudniu. Dodatkowy powód będzie, jeśli okaże się, iż minister zlekceważył zagrożenia.

4. Poprzednie komunikaty, z listopadowym włącznie, były raczej optymistyczne. Oczywiście widać było, że przychody podatkowe nie będą takie, jak planowano. Ale skoro wykonanie deficytu budżetu w pierwszych 11 miesiącach wyniosło zaledwie 55% (15 z 27 mld zł), można było sądzić, że jakoś będzie.

5. Po pobieżnym (miałem godzinę, z przerwami) porównaniu komunikatów MF "za" listopad i grudzień - nie widzę drastycznego załamania przychodów państwa. W superskrócie: przychody budżetu wyniosły 19 mld zł - o 2 mld mniej niż miesięczna średnia w 2008. PIT i CIT wpływały jak się patrzy, przychody z obu tych podatków były wyższe niż planowano!

6. Ale diabeł tkwi w podatkach pośrednich. Ten mniej ważny - akcyza - przyniósł 5 mld zł czyli powyżej średniej miesięcznej. W sumie plan przychodów z akcyzy wykonany został do końca grudnia w 97% - manko wyniosło 1,7 mld zł.

7. Czy Rostowski miał prawo nie przewidzieć załamania przychodów z VATu? W grudniu VAT dał budżetowi zaledwie 4,5 mld zł (mniej niż akcyza!) - połowę miesięcznej średniej dla 2008. Ale, do licha, wydarzenia września i października na świecie pozwalały chyba już wtedy założyć, że będzie kiepsko, choć może nie aż tak. Jeśli Rostowski sądził, że VAT będzie "normalny" lub nawet świątecznie wysoki, to tłumaczyłoby brak w kasie ok. 5 mld zł. Ale ja gotów byłbym usprawiedliwić brak 1-2 mld, nie pięciu.

8. Czy już w końcu listopada lub na początku grudnia problem z VATem był widoczny? Fachowcy twierdzą, że... nie! Ani nawet pod koniec grudnia. Trudno mi uwierzyć. Zakładam, że Rostowski COŚ musiał wiedzieć. Czy mógł załatwić chwilowy problem emitując dodatkowo pakiet krótkoterminowych obligacji? Fachowcy twierdzą, że trudno byłoby je sprzedać...

9. Cokolwiek wiedział lub nie wiedział - postąpił, moim zdaniem, najgłupiej jak można. Tak jak Jelcyn w Rosji minionej dekady. Po prostu nie wysłał kasy paru resortom.

10. Największa "dziura" w dochodach to fundusze z Unii Europejskiej. Do 31 grudnia budżet dostał 15 z 35 mld zł. Ale to zupełnie inny temat - środki z UE po raz pierwszy są częścią budżetu, ich przeznaczenie jest jasne, cokolwiek się więc z nimi dzieje lub działo - to nie wyjaśnia utraty płynności budżetu.

11. Wnioski? Znów musimy czekać. Do marca - na pełne dane o wykonaniu budżetu 2008, do czerwca - na raport NIK, który pewnie wytknie rządowi, co trzeba, a do czego rząd zapewne sam się wcześniej nie przyzna. Na razie - powiadam - nie widzę wielkiego skandalu budżetowego. Informacyjny - owszem. Minister unika tematu, premier milczy, Sławomir Nowak sprowadza sprawę do "paru niezapłaconych rachunków MON", a media... nie pytają.