System kaucyjny – wreszcie jest, ale jak będzie działał?

Polska dołącza do innych krajów europejskich

Komisja Europejska chce, by do 2029 roku kraje członkowskie odzyskiwały ok. 90% opakowań szklanych i puszek. W Polsce systemem kaucyjnym objęto: plastikowe opakowania na napoje do 3 l objętości, szklane butelki do 1,5 l i puszki do 1 l. Kaucja wyniesie 50 gr na butelki plastikowe i puszki oraz 1 zł na opakowania szklane. Przymus zbierania opakowań dotyczy sklepów o powierzchni powyżej 200 m kw., mniejsze będą mogły je zbierać fakultatywnie.

Gdyby przypomnieć listę kontrowersji, o które kruszono kopie na etapie prac w poprzednich latach, powstałaby z tego książka. Przypomnę najważniejsze: spierano się, czy systemem kaucyjnym powinien zająć się jeden operator non-profit, czy też większa ilość komercyjnie działających podmiotów; chciano również, by pozostawić stary model zbierania butelek szklanych – do rąk sprzedawcy, który w Polsce nieźle się sprawdza.

Te dyskusje już za nami, mamy wreszcie system kaucyjny. W Europie pionierem tu są Niemcy, gdzie udaje się odzyskać 98% opakowań objętych systemem. Ale Niemcy były pionierem i system działa u nich od dwóch dekad. System kaucyjny funkcjonuje – z powodzeniem – m.in. w Danii, Holandii, na Litwie i Łotwie, w Norwegii.

Czy konsumenci – i producenci – polubią nowe rozwiązania?

Przedstawiciele rządu liczą na to, że w ciągu 6 miesięcy większość opakowań na polskim rynku będą stanowiły te objęte kaucją. Producenci zapewne dostosują się do nowych wymogów, ale prawdziwym sprawdzianem będzie efektywność wprowadzonego systemu. Nie będzie on prosty – recyklomat nie wypłaci pieniędzy, a tylko paragon. Z tymże paragonem trzeba będzie w odpowiedniej placówce wypłacić żądaną kwotę albo potrącić odpowiednią sumę z należności za zakupy. Mniejsi handlowcy podkreślali, że koszty leasingu recyklomatów są wysokie, dlatego wybiorą opcję skanera. To dla klientów będzie czasochłonne, gdyż każdą butelkę / puszkę trzeba będzie skanować oddzielnie.

Pytanie – ile osób będzie wolało machnąć ręką na 50 groszy czy nawet kilka złotych, niż chodzić z torbami pełnymi butelek i puszek do sklepu? I czy wielkie sieci nie będą omijać przepisów. Media doniosły w ostatnich dniach, że jedna z wielkich sieci handlowych wprowadziła butelkę o objętości…3,001 litra, która nie będzie już objęta systemem kaucyjnym.

Ten, kto sądzi, że w kwestii opakowań zrobi się spokojnie, srogo się myli. Lada moment do Sejmu trafi bowiem rządowy projekt odnoszący się do gospodarki odpadami i opakowaniami, który ma wprowadzić całkiem nowy model rozszerzonej odpowiedzialności producenta (tzw. ROP). Ale to już temat na oddzielny komentarz.