Ks. Skarga: O DRUGIEJ CHOROBIE RZECZYPOSPOLITEJ, KTÓRA JEST Z NIEZGODY DOMOWEJ

Ks. Skarga w swoich kazaniach przewidział upadek Rzeczpospolitej i opisał jego przyczyny na ponad wiek wcześniej, bo już wówczas obserwował niepokojące tendencje. Główne zagrożenie widzial w niezgodzie, wewnętrznych waśniach i podziałach, samowoli i braku poszanowania dla prawa i instytucji państwowych, a co wykorzystują wrogowie Rzeczypospolitej. Temu właśnie tematowi poświęcone jest jedno z kazań ks. Skargi pt. O DRUGIEJ CHOROBIE RZECZYPOSPOLITEJ, KTÓRA JEST Z NIEZGODY DOMOWEJ, którego fragment przytoczę poniżej, a brzmi ono tak aktualnie, że gdyby nie archaiczny język i historyczne szczegóły, z powodzeniem mógłby być odczytany (tak czy owak mógłby) w dzisiejszym parlamencie. Kazanie to dowodzi jak niewiele się od tamtej pory zmieniło w naszym królestwie, tj. państwie, i jak niewiele się zmieniły polityczne zwyczaje w nim. Nie napawa to jednak optymizmem, bo nie skończyło się to dobrze wówczas i, gdyby nie inne trochę czasy i to, że kraje europejskie, w tym nasi sąsiedzi, związani są wielką wspólnotą gospodarczą i polityczną, nie skończyłoby się dobrze i teraz. Nadal jednak nie zmieniła się Rosja, bo nie wycięto korzeni jej mocarstwowych ambicji, z których rodzą się kolejne dyktatury pchające swój naród do wojen i ataków na sąsiadów.

W czasach ks. Skargi i tuż po nich zagrażała nam nie tylko Rosja. Dzisiaj, dzięki wspólnocie europejskiej, zagrożenie przynajmniej nie tkwi w naszym bezpośrednim otoczeniu, jak to próbują nam wmówić różni politycy usiłujący skłócać nas z naszymi jedynymi sojusznikami wchodząc w koalicje z zagranicznymi ruchami i liderami prowadzącymi w istocie wrogą wobec nas politykę. Ich dzialalność jest równie niebezpieczna jak działalność wielu tych w czasach ks. Skargi i tuż po nim, którzy kując w imię swoich ambicji i interesów z nieprzyjaciółmi Polski doprowadzili w końcu do jej upadku. Już pól wieku po odejściu ks. Skargi Szwedzi najeżdżają na Rzeczpospolitą skuszeni naszymi wewnętrznymi podziałami i zdradami wielmoży, najazd co prawda w końcu odparliśmy, ale wielkim kosztem. Kampania wojenna zrujnowała do końca kraj i pozostawiła same zgliszcza, z których Rzeczpospolita w zasadzie się już nie podniosła. Niedługo potem już mamy rozbiory i znikamy z map świata na póltora wieku.

Ks. Piotr Skarga
Kazania Sejmowe, wyd. z 1610

*
Kazanie trzecie
O DRUGIEJ CHOROBIE RZECZYPOSPOLITEJ, KTÓRA JEST Z NIEZGODY DOMOWEJ (fragm.)

Sejmy się w niezgodzie targać muszą.

Cóż będzie po waszych sejmach, które tylo samy na oddalenie i leczenie przygód i złych razów Rzeczyposp[olitej] wam zostały, jeśli z różnymi wiatry i niestwornymi myślami na nie się zjedziecie? Doznaliście i tego roku, co wam i ojczyźnie miłej pomogły.

Sejmy z lekarstwa w jad się obróciły.

I owszem, sejmy, które wam były lekarstwem na wszytkie Rzeczyposp[olitej] choroby, w jad się wam obróciły. Bo na nich więcej niezgód i odrażenia myśli jeden od drugiego i stanu od stanu przyczyniacie. Na nich się buntowania i sedycyje rodzą. Z nich z więtszym rozwaśnienim wyjeżdżacie, niźli przyjeżdżacie. I tak sejmy, na ukrzepczenie zgody i miłości spójnej braterskiej uczynione, na zapalenie rozterków służą. Toć ich już lepiej nie składać, jeśli takich niespokojnych serc i myśli nie złożycie a do świętej zgody nie przystąpicie. A bez sejmów jako o sobie radzić macie, niełacno się domyślić, ażby z przykrą i niebezpieczną odmianą wszytkiego.

Domowe wojny powstać wstać mogą w niezgodzie. Judic. 9.

Za tym, uchowaj Boże, domowe wojny powstać mogą, które nade wszytkie nieszczęścia królestw nażałośniejsze są i upadek domu wszytkiego, i spustoszenie za sobą ciągną, jako sam Pan mówi. Galat. 5 [15]. Co się Sychimitom z Jeroboamem przydało, i wszyscy poginęli z obu stron, i sami się spólnie gryząc, pogryźli i pomorzyli, jako Apostoł powiedział. W takiej samej wojnie i zwycięstwo złe, i przegranie niedobre. Na takiej jeden łaskawszy hetman, staczając bitwę z sąsiady, do swego żołnierstwa mówił: Szanujcie braciej, a drugi, okrutniejszy, w twarzy trafiać im kazał i wygrał, nieszczęśliwe ze krwie braterskiej wygranie. Do tego domowe waśni i niezgody przywodzą, od których dla Boga uciekajcie, a serca na braty zawaśnione składajcie, póki do więtszej furyjej nie przyjdziecie.

Nieprzyjaciel rad niezgodzie.

Nastąpi postronny nieprzyjaciel, jąwszy się za waszę niezgodę, i mówić będzie: "Rozdzieliło się serce ich, teraz poginą". I czasu, tak dobrego do waszego złego a na swoje tyraństwo pogodnego, nie omieszka. Czeka na to ten, co wam źle życzy, i będzie mówił: Psal. 34 [25]. "Euge, euge, teraz je pożerajmy, teraz pośliznęła się noga ich, odjąć się nam nie mogą".

I ta niezgoda przywiedzie na was niewolą, w której wolności wasze utoną i w śmiech się obrócą, i będzie - jako mówi Prorok - Isa. 25 [24, 2]. "sługa równo z panem, niewolnica równa z panią swoją, i kapłan z ludem, i bogaty z ubogim, i ten, co kupił imienie, równy z tym, co przedał". Bo wszyscy z domy i zdrowim swoim w nieprzyjacielskiej ręce stękać będą, poddani tym, którzy ich nienawidzą.

Ziemie i państwa złączone odpadną za niezgodą. Isa. 1 [8].

Ziemie i księstwa wielkie, które się z Koroną zjednoczyły, w jedno ciało zrosły, odpadną i rozerwać się dla waszej niezgody muszą. Przy których teraz potężna być może ręka i moc wasza i nieprzyjacielom straszliwa. Odbieżą was jako chałupki przy jabłkach, gdy owoce pozbierają, którą lada wiatr rozwieje. I będziecie jako wdowa osierociała, wy, coście drugie narody rządzili. I będziecie ku pośmiechu i urąganiu nieprzyjaciołom swoim.

Zguba narodu i języka słowieńskiego.

Język swój, w którym samym to królestwo między wielkimi onymi słowieńskimi wolne zostało, i naród swój pogubicie, i ostatki tego narodu, tak starego i po świecie szeroko rozkwitnionego, potracicie i w obcy się naród, który was nienawidzi, obrócicie, jako się inszym przydało.

Utrata ojczyzny i wszytkiego z nią.

Będziecie nie tylo bez pana krwie swojej i bez wybierania jego, ale też bez ojczyzny i królestwa swego, wygnańcy wszędzie nędzni, wzgardzeni, ubodzy, włóczęgowie, których popychać nogami tam, gdzie was pierwej ważono, będą. Gdzie się na taką drugą ojczyznę zdobędziecie, w której byście taką sławę, takie dostatki, pieniądze, skarby i ozdobności, i rozkoszy mieć mogli? Urodzi-li się wam i synom waszym taka druga matka? Jako tę stracicie, już o drugiej nie myślić.

Niewola i nędza. Deut. 28 [48].

"Będziecie nieprzyjaciołom waszym służyli w głodzie, w pragnieniu, w obnażeniu i we wszytkim niedostatku. I włożą jarzmo żelazne na szyje wasze", przeto iżeście nie służyli Panu Bogu swemu w weselu i w radości serdecznej, gdyście mieli dostatek wszytkiego - i dla dostatku, ze wszeteczeństwa waszego, gardziliście kapłanem i królem, i innym przełożeństwem, wolnością się Belialską pokrywając, a jarzma wdzięcznego Chrystusowego i posłuszeństwa nosić nie chcąc.

Do takich utrat i przeklęctwa pewnie was ta wasza niezgoda i roztyrki domowe przyprawią. Nie tak rychło i nie tak żałośnie wojną i gwałty postronnych nieprzyjaciół zginąć możecie, jako waszą niezgodą. Jabłko, gdy z wierzchu się psować pocznie, wykroić się zgniłość może, iż potrwa, ale gdy wewnątrz gnić i psować się pocznie, wszytko zaraz porzucić musisz i o ziemię uderzyć.

Dotknimy już przyczyn tych takich niezgod waszych, które poznawszy, przywodźmy się do oddalenia ich, abyśmy się do świętej zgody przywiedli.

https://literat.ug.edu.pl/skarga/0003.htm

ilustracja: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kazanie_Skargi.jpg

...