Konstytucyjna pycha

 

„ W imię Boga w Troycy Świętey Jedynego...” tymi słowami zaczyna się Konstytucja 3 Maja. Dziś świętujemy jej uchwalenie, mało kto jednak wie, że wbrew powszechnemu przekonaniu nie była pierwszą konstytucją w Europie.

Pierwszą konstytucją na kontynencie europejskim była Konstytucja Ukraińska (Kozacka)z1711 rok,która nigdy nie weszła w życie, jednak jej nowatorski charakter wyprzedzał o kilka dekad konstytucje europejskie i amerykańską. Ogłoszona ją w niecały rok po powszechnych wyborach, rozpisanych przez kanclerza Karola XII i hetmana Ukrainy na dzień 5 kwietnia 1710 roku. Jejjj twórcą byłPyłyp Orlyk (Filip Orlik)hetman, który w 1711 roku sporządził „Konstytucję Benderską” uznawaną przez część historyków za pierwszą konstytucję Ukrainy.Fakt, że nigdy nie weszła w życie obniża jej rangę aczkolwiek warta jest odnotowania.

Według niej władzę ustawodawczą sprawuje Rada Generalna, która służy jako parlament, składający się z ogółu sotników i atamanów Siczy. Rada Generalna obraduje trzy razy w roku - w styczniu (na Boże Narodzenie), w kwietniu (Wielkanoc) i październiku (po zbiorach). Na posiedzeniu Rady Generalnej rozważa się sprawy bezpieczeństwa państwa, dobro wspólne, inne zadania publiczne, wysłuchuje się sprawozdań Hetmana i udziela „wotum zaufania”, ewentualnie wybiera/obiera się nowego Hetmana. Najwyższą władzę wykonawczą miał wykonywać Hetman, wraz z oficerami Rady Generalnej. Pomiędzy sesjami Zgromadzenia Ogólnego Rady miał wykonywac swoje uprawnienia.

 

Kolejną konstytucją, uważaną nawet za pierwszą na świecie był konstytucja Korsyki, republiki istniejącej w latach w latach 1755–1769. Jak do jej utworzenia doszło? W kwietniu1755na Korsyce wybuchło powstanie i przeciwko panowaniu genueńskiemu. W listopadzie przywódca powstańców Pasquale Paoli ogłosił wyzwolenie wyspy spod genueńskiego panowania i utworzenie niepodległej Republiki Korsykańskiej i rozpoczął prace nad konstytucją, której główne założenia oparł na pracach Jana Jakuba Rousseau. Nowe państwo przyjęło w 1755 roku Konstytucję, uważaną za pierwszy tego typu dokument na świecie.Warte odnotowania jest to, że według niej władza ustawodawcza należała do wybieranego co 3 lata parlamentu, w którym mieli prawo zasiadać mężczyźni mający ukończone 25 lat. Konstytucja obowiązywała do aneksji wyspy przez Francję w 1769 roku wprowadzała w krótkotrwałym państwie korsykańskich separatystów najbardziej demokratyczny i liberalny ustrój polityczny w ówczesnej Europie. Jako pierwsza wprowadzała na przykład równouprawnienie płci w czynnym prawie wyborczym!

 

Kolejną konstytucją byłakonstytucja szwedzka z 1772 roku. Był todokument wprowadzający monarchięabsolutnąw Szwecji i jej wprowadzenie było efektem bezkrwawego zamachu stanu przeprowadzonego przez szwedzkiego króla Gustawa III i jego zwolenników . Dokument ten umocnił pozycję króla i znacząco osłabił pozycję szwedzkiego parlamentu. W praktyce oznaczał też koniec szwedzkiej ery wolności. Niektórzy historycy twierdzą, że w tym skandynawskim kraju do uchwalenia pierwszej nowoczesnej ustawy zasadniczej doszło już wcześniej, bo w roku 1720. W odróżnieniu do tego z 1772 roku,regeringsformz r. 1720 miał charakter bardziej demokratyczny i szedł w stronę rozdziału władzy wykonawczej od ustawodawczej.

 

 

17 września 1787 została ratyfikowana konstytucja Stanów Zjednoczonych Wchodząc w życie 4 marca 1789, konstytucja zastąpiła artykuły konfederacji i wieczystej unii, które obowiązywały w latach 1781-1788. Do dziś jest jest najwyższym prawem obowiązującym w Stanach Zjednoczonych. Jest także najstarszą narodową konstytucją, która nadal obowiązuje. Była wzorem dla wielu innych konstytucji powstających na całym świecie. Siłą konstytucji jest jej prostota i elastyczność. Obecnie z tylko 27 poprawkami służy potrzebom ponad 300 milionom Amerykanów w 50 stanach, które są w wielu kwestiach różne.

 

Na koniecnasza konstytucja z 3 maja 1791 roku( właściwie Ustawa Rządowa). Uchwalona 3 maja 1791 roku ustawa regulowała ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Zaprojektowana w celu zlikwidowania obecnych od dawna wad systemu politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów i jej złotej wolności. Konstytucja wprowadziła polityczne zrównanie mieszczan i szlachty oraz stawiała chłopów pod ochroną państwa, w ten sposób łagodząc najgorsze nadużycia pańszczyzny. Konstytucja zniosła zgubne instytucje, takie jak liberum veto, które przed przyjęciem Konstytucji pozostawiało sejm na łasce każdego posła, który, jeśli zechciał – z własnej inicjatywy, lub przekupiony przez zagraniczne siły, albo magnatów – mógł unieważnić wszystkie podjęte przez sejm uchwały. Konstytucja 3 maja miała wyprzeć istniejącą anarchię, popieraną przez część krajowych magnatów, na rzecz egalitarnej i demokratycznej monarchii konstytucyjnej.

Warto przy tym odnotować, że nasza konstytucja wzbudziła ogromne, zainteresowanie politycznych kół Europy i Ameryki. Pojawiły się tłumaczenia Ustawy na różne języki: francuski, niemiecki oraz na włoski. Ówczesny prezydent Stanów Zjednoczonych, Thomas Jefferson, pisał, że świat "uzyskał trzy konstytucje, godne pamięci i szacunku w kolejności ich ustanowienia: amerykańską, polską i francuską". Niech tak pozostanie. Nasza konstytucja zasługuje na uznanie i szacunek. Warto jednak abyśmy pamiętali, że były narody, które stanowiły konstytucje zasługujące również na uznanie i pamięć. Nie powinniśmy bowiem wpadać w pychę, która pozwala czasem leczyć nasze narodowe kompleksy.