1. Wspólna rama: sterowanie bez rozkazu
Ani UE, ani USA, ani Chiny nie są dziś rządzone głównie przez bezpośrednie polecenia. Wszystkie trzy porządki funkcjonują poprzez sterowanie epistemiczne, czyli kształtowanie:
tego, co uchodzi za racjonalne,
tego, co jest „rozsądne”,
tego, co „nie do pomyślenia”.
Różnica nie polega więc na tym, czy istnieje sterowanie epistemiczne, lecz:
gdzie ono jest zlokalizowane i czy może zostać zawieszone decyzją polityczną.
2. Unia Europejska: sterowanie rozproszone i bezpodmiotowe
Charakterystyka:
brak centrum epistemicznego,
kody rozproszone między prawo, ekspertyzę, procedury, wskaźniki,
autopoiesis prawa i administracji.
W UE:
nikt nie „produkuje” całościowej narracji poznawczej,
nie istnieje instancja, która mogłaby powiedzieć: „ten sposób widzenia świata przestaje obowiązywać”,
korekta odbywa się wyłącznie wewnątrz kodów (więcej regulacji, więcej procedur, więcej raportów).
Konsekwencja
UE jest najbardziej podatna epistemicznie, bo:
nie ma mechanizmu zawieszenia własnej racjonalności,
nie potrafi odróżnić błędu od granicy systemu,
krytyka zostaje natychmiast zinternalizowana.
Sterowanie przez różnicowanie bez suwerena.
3. USA: sterowanie konkurencyjne i narracyjne
Charakterystyka:
silna rola narracji epistemicznych (wolność, innowacja, bezpieczeństwo),
think-tanki, media, uniwersytety jako producent sensu,
możliwość gwałtownych zmian ram poznawczych (wojna, kryzys, wybory).
W USA:
kody epistemiczne są sporne,
istnieje konflikt interpretacji świata,
decyzja polityczna może czasowo zawiesić ekspertyzę.
Konsekwencja:
USA są mniej stabilne, ale:
bardziej zdolne do zmiany kursu,
posiadają możliwość „resetu epistemicznego”,
utrzymują związek między poznaniem a decyzją.
Sterowanie przez narrację i konflikt epistemiczny.
4. Chiny: sterowanie scentralizowane i hierarchiczne
Charakterystyka:
wyraźne centrum epistemiczne (partia–państwo),
jawna hierarchia wiedzy,
brak autonomii ekspertyzy wobec decyzji politycznej.
W Chinach:
kody epistemiczne są narzędziem władzy,
poznanie jest podporządkowane celom systemu,
nie istnieje autonomiczna autopoiesis prawa w sensie zachodnim.
Konsekwencja:
Chiny:
są najmniej podatne na zewnętrzne sterowanie epistemiczne,
ale najbardziej zależne od jakości centralnych decyzji,
ryzykują błędy systemowe o dużej skali.
Sterowanie przez decyzję nadrzędną wobec kodów.
5. Tabela syntetyczna
6. Najważniejsza różnica ontologiczna
UE nie może zatrzymać własnego sposobu poznawania świata.
USA mogą go zakwestionować.
Chiny mogą go zmienić decyzją.
To nie jest różnica ideologii, lecz różnica ontologii władzy.
7. Konsekwencja dla „różnicuj i rządź”
UE: różnicuj i rządź działa samoczynnie — wystarczy utrzymać pluralizm kodów.
USA: różnicuj i rządź wymaga ciągłej walki narracyjnej.
Chiny: różnicuj i rządź jest techniką zarządzania, nie ontologią.
Dlatego paradoksalnie:
UE jest najbardziej stabilna i najbardziej bezbronna jednocześnie,
USA są chaotyczne, ale zdolne do zwrotu,
Chiny są spójne, ale kruche przy błędzie centralnym.
8. Teza końcowa
W świecie sterowania epistemicznego nie wygrywa ten, kto narzuca decyzje, lecz ten, kto potrafi zawiesić własne kody poznawcze. Unia Europejska tej zdolności nie posiada; Stany Zjednoczone posiadają ją konfliktowo; Chiny — decyzją.
To co jest, jest in actu, natomiast to, co jest inaczej niż w akcie - naprawdę nie jest.
Nowości od blogera
Inne tematy w dziale Polityka
