Zasada nieoznaczoności normatywnej

1. Cel formalizacji

Celem nie jest stworzenie analogii retorycznej do fizyki, lecz wyodrębnienie ogólnej zasady strukturalnej, opisującej sposób funkcjonowania prawa cywilnego w warunkach nowoczesnej procedury.

Zasada ta ma:

charakter deskryptywny, nie normatywny,

zastosowanie systemowe, nie kazuistyczne,

znaczenie ontologiczno-semiotyczne, nie psychologiczne.

2. Definicja wstępna (język neutralny)

Zasada nieoznaczoności normatywnej głosi, że:

nie jest możliwe jednoczesne pełne określenie sensu normy prawa materialnego oraz niezależnego od procedury charakteru zdarzenia, do którego norma ta ma być zastosowana, ponieważ struktura procedury współkonstytuuje zarówno sens normy, jak i relewantność zdarzenia.

To jest definicja minimalna.

3. Elementy strukturalne zasady

Wyróżnijmy cztery elementy konstytutywne:

(1) Norma materialna (N)

– znak normatywny o sensie niedomkniętym

– wymagający aktualizacji w praktyce

(2) Zdarzenie (Z)

– nie „czysty fakt”, lecz potencjalny nośnik znaczenia normatywnego

(3) Procedura (P)

– zinstytucjonalizowana struktura semiotyczna

– obejmująca reguły dowodowe, narracyjne i decyzyjne

(4) Antycypacja (A)

– uświadomiona lub strukturalna możliwość uruchomienia P

– wpływająca na kształt Z

4. Postać formalna zasady

Zasadę można zapisać w postaci relacyjnej:

∀Z, N:

im większy stopień determinacji sensu normy N w ramach procedury P,

tym mniejsza niezależność ontologiczna zdarzenia Z od struktury P,

i odwrotnie.

Nie chodzi o zależność ilościową, lecz o strukturalną niemożliwość separacji.

5. Dwa poziomy nieoznaczoności

5.1. Nieoznaczoność pierwszego rzędu (proceduralna)

Sens normy materialnej nie istnieje niezależnie od procedury,

w której zostaje zaktualizowany.

Oznacza to:

brak „czystej normy materialnej w działaniu”,

normatywność jest zawsze proceduralnie osadzona.

5.2. Nieoznaczoność drugiego rzędu (antycypacyjna)

Zdarzenia podlegające potencjalnej ocenie prawnej są kształtowane przez antycypację procedury, zanim dojdzie do jej uruchomienia.

Oznacza to:

procedura ingeruje ex ante,

prawo działa także tam, gdzie formalnie jeszcze „nie działa”.

6. Twierdzenia pochodne (implikacje)

Z zasady nieoznaczoności normatywnej wynikają następujące twierdzenia:

Twierdzenie 1 – o braku neutralnej procedury

Nie istnieje procedura neutralna wobec sensu prawa materialnego.

Twierdzenie 2 – o braku czystych faktów prawnych

Nie istnieją fakty prawnie relewantne niezależne od potencjalnej procedury ich oceny.

Twierdzenie 3 – o relacyjności normatywności

Normatywność nie jest cechą normy ani faktu, lecz relacją między nimi, mediowaną przez procedurę.

Twierdzenie 4 – o historyczności sensu prawa

Zmiana procedury zmienia warunki oznaczalności normy, nawet przy niezmienionym tekście prawa materialnego.

7. Porównanie formalne z zasadą Heisenberga (bez metafory)

W obu przypadkach:

nie chodzi o niewiedzę,

lecz o strukturę relacji poznania i przedmiotu.

8. Status epistemologiczny zasady

Zasada nieoznaczoności normatywnej:

nie obala prawa,

nie unieważnia norm,

nie relatywizuje odpowiedzialności.

Ona:

ujawnia granice klasycznego modelu prawa,

wyjaśnia chaos interpretacyjny,

tłumaczy iluzję ciągłości prawa przy zmianie procedury.

9. Status konstytucyjny (czysto teoretyczny)

Na poziomie konstytucyjnym zasada ta:

koliduje z fikcją pełnej przewidywalności prawa,

ujawnia napięcie między pewnością prawa a proceduralną racjonalizacją,

wskazuje, że „jawność zmiany prawa” dotyczy także zmian warunków jego oznaczalności.

10. Formuła końcowa (kanoniczna)

Zasada nieoznaczoności normatywnej:

W prawie cywilnym nie jest możliwe jednoczesne istnienie w pełni oznaczonego sensu normy materialnej oraz zdarzenia niezależnego od struktury proceduralnej, ponieważ procedura – także poprzez swoją antycypację – współtworzy zarówno sens normy, jak i postać zdarzenia.