1. Wprowadzenie
Każda teoria prawa i państwa zakłada — explicite lub implicite — istnienie pewnego fundamentu (archē), który uzasadnia ich istnienie i działanie. W tradycji filozoficznej funkcję tę pełniły kolejno:
byt (ontologia klasyczna),
idea (platonizm, aksjologia),
norma (normatywizm),
podmiot (nowożytność, teoria suwerenności).
Proponowana meta-teoria wskazuje jednak, że żaden z tych elementów nie spełnia roli ostatecznego fundamentu. Każdy z nich wymaga bowiem uprzedniego aktu selekcji i stabilizacji.
Teza niniejszego tekstu brzmi:
archē prawa i państwa nie jest byt, norma ani podmiot — archē jest operacyjność.
2. Kryterium archē
Aby coś mogło pełnić funkcję archē, musi:
być pierwotne względem innych kategorii,
nie wymagać dalszego uzasadnienia,
umożliwiać działanie systemu.
Sprawdźmy klasyczne kandydatury:
2.1. Byt
Byt „jest”, ale nie rozstrzyga między alternatywami.
Nie tłumaczy, dlaczego jedna interpretacja staje się obowiązująca.
2.2. Idea
Idea wskazuje kierunek, lecz nie determinuje konkretnego wyniku.
Wymaga interpretacji.
2.3. Norma
Norma nie działa sama — wymaga zastosowania.
Jej sens jest nieoznaczony bez operacji.
2.4. Podmiot
Podmiot podejmuje decyzje, ale sam działa w warunkach nieoznaczoności.
Nie jest fundamentem, lecz elementem systemu.
3. Nieoznaczoność jako warunek pierwotny
Każdy system społeczny funkcjonuje w stanie nieoznaczoności:
wielość możliwych faktów,
wielość interpretacji norm,
brak jednoznacznych granic.
Nieoznaczoność nie jest wyjątkiem, lecz:
stanem pierwotnym rzeczywistości społecznej
4. Konieczność redukcji
System nie może trwać w stanie nieoznaczoności:
musi rozstrzygać,
musi stabilizować,
musi wybierać.
W przeciwnym razie:
nie powstaje prawo,
nie powstaje władza,
nie powstaje rzeczywistość społeczna.
5. Operacja jako archē
Jedynym elementem zdolnym do redukcji nieoznaczoności jest:
operacja
Operacja:
wybiera jedną możliwość,
eliminuje inne,
stabilizuje wynik jako obowiązujący.
Dlatego:
operacja spełnia wszystkie kryteria archē
6. Ontologia operacyjna
W tym ujęciu:
byt jest efektem operacji,
norma jest efektem operacji,
podmiot jest efektem operacji.
Nie istnieją one przed operacją, lecz:
powstają w jej wyniku
7. Państwo jako ekspresja operacyjności
Państwo nie jest bytem ani strukturą instytucjonalną.
Państwo to:
system operacji redukujących nieoznaczoność w skali społecznej
W tym sensie:
decyzje konstytucyjne,
akty administracyjne,
orzeczenia sądowe
są momentami konstytucji rzeczywistości.
8. Prawo jako język operacyjności
Prawo nie jest systemem norm w sensie klasycznym.
Prawo jest:
językiem, w którym operacyjność dokonuje selekcji rzeczywistości
Normy:
nie opisują świata,
nie odzwierciedlają faktów,
lecz działają jako operatory.
9. Semiotyka operacyjna
Znaki prawne (np. „władza”, „obywatel”, „ślubowanie”):
nie mają stabilnego odniesienia,
funkcjonują poprzez użycie,
stabilizują sens w operacji.
W duchu Umberto Eco:
znaczenie nie jest dane — znaczenie jest wytwarzane.
10. Autopoiesis operacyjności
Operacje:
generują kolejne operacje,
stabilizują własne warunki,
reprodukują system.
W ujęciu Niklas Luhmann:
system istnieje tylko jako ciąg operacji.
11. Rzeczywistość jako efekt
Najbardziej radykalna konsekwencja:
rzeczywistość społeczna nie istnieje przed operacją
Istnieje jako:
efekt selekcji,
wynik stabilizacji,
produkt decyzji.
12. Konkluzja
Archē prawa i państwa nie jest żadna substancja, idea ani norma.
Archē jest:
operacyjność jako zdolność do redukcji nieoznaczoności i stabilizacji sensu
Formuła absolutna
Operacyjność = archē (nieoznaczoność → selekcja → stabilizacja → rzeczywistość)
Nie istnieje prawo, państwo ani rzeczywistość społeczna przed operacją — istnieją one tylko jako jej wynik.
Operacja nie działa w rzeczywistości — operacja tworzy to, co nazywamy rzeczywistością.
Komentarze
Pokaż komentarze