Abstrakt
Artykuł rozwija pojęcie logodygmatu temporalnego jako szczególnego przypadku logodygmatu modalnego. Punktem wyjścia jest obserwacja, że współczesna fizyka coraz częściej nie ogranicza się do opisu zdarzeń zachodzących w czasie, lecz bada możliwe organizacje samej czasowości. Inspiracją są współczesne rozważania nad symetriami czasowymi, interpretacjami mechaniki kwantowej oraz teoriami rozszerzającymi klasyczne rozumienie relacji pomiędzy przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. Artykuł argumentuje, że podobnie jak wcześniejsze analizy relacji, implikacji czy trójpodziału władzy prowadziły do problemu autoreferencji organizacyjnej, tak współczesna fizyka prowadzi do problemu czasowości czasowości.
1. Wprowadzenie
Dotychczas logodygmat można było rozumieć jako zasadę:
jednym opisać więcej.
W nauce zasada ta prowadziła do kolejnych unifikacji:
mechaniki,
elektromagnetyzmu,
teorii względności,
fizyki kwantowej.
Jednak współczesna fizyka coraz częściej stawia pytanie nie o same zjawiska, lecz o warunki organizacji zjawisk.
W szczególności pojawia się pytanie:
Czy czas jest jedyną możliwą organizacją następstwa zdarzeń?
2. Klasyczny logodygmat czasu
W klasycznej nauce obowiązuje schemat:
Przeszłość → Teraźniejszość → Przyszłość
Przeszłość determinuje teraźniejszość.
Teraźniejszość determinuje przyszłość.
Model ten był wspólny dla:
mechaniki Newtona,
klasycznej biologii,
klasycznej ekonomii,
klasycznej teorii prawa.
3. Problem czasu jako formalności
Współczesna fizyka coraz częściej bada sytuacje, w których sam kierunek czasu staje się elementem teorii.
Nie analizujemy już wyłącznie zdarzeń.
Analizujemy:
organizację zdarzeń.
Podobnie jak wcześniej analizowaliśmy:
relacje,
relacje relacji,
formalności formalności.
Pojawia się nowy poziom:
Czas → Organizacja czasu
4. Temporalność temporalności
Jeżeli organizacja czasu sama staje się przedmiotem analizy, pojawia się problem analogiczny do wcześniejszych rozważań o implikacji logicznej.
Nie pytamy:
Co wydarzyło się wcześniej?
Pytamy:
Dlaczego wcześniejsze i późniejsze są organizowane właśnie w taki sposób?
Powstaje poziom:
T → T(T)
gdzie czas staje się przedmiotem organizacji wyższego poziomu.
5. Inspiracje współczesną fizyką
W różnych nurtach współczesnej fizyki pojawiają się koncepcje sugerujące możliwość bardziej złożonych organizacji czasowych:
symetrie CPT,
interpretacje relacyjne mechaniki kwantowej,
modele z warunkami brzegowymi w przyszłości,
rozważania dotyczące tachionów,
kosmologie blokowego czasu.
Nie oznacza to automatycznie wpływu przyszłości na przeszłość.
Oznacza natomiast, że sama organizacja czasowości przestaje być całkowicie oczywista.
6. Logodygmat temporalny
Można zatem zaproponować następującą definicję:
Logodygmat temporalny jest zasadą organizacji możliwych organizacji czasu.
Nie bada wyłącznie przebiegu zdarzeń.
Bada warunki stabilizacji określonych form czasowości.
7. Inne możliwe logodygmaty
Rozszerzenie to pozwala wyróżnić kilka odmian logodygmatu.
Logodygmat semantyczny
Organizacja znaczeń.
Logodygmat matematyczny
Organizacja struktur formalnych.
Logodygmat biologiczny
Organizacja reprodukcji życia.
Logodygmat ekonomiczny
Organizacja przepływów i zobowiązań.
Logodygmat polityczny
Organizacja organizacji władzy.
Logodygmat temporalny
Organizacja organizacji czasu.
8. Algorytm logodygmatu modalnego
Wspólny schemat wszystkich odmian można zapisać następująco:
X → O(X) → O(O(X))
gdzie:
(X) oznacza dowolny poziom organizacji,
(O(X)) organizację tego poziomu,
(O(O(X))) organizację organizacji.
Problem logodygmatu nie polega na nieskończonym regresie.
Polega na wyjaśnieniu, dlaczego pewne poziomy organizacji zostają ustabilizowane.
9. Wnioski
Komentarze inspirowane współczesną fizyką prowadzą do rozszerzenia pojęcia logodygmatu.
Nie jest on wyłącznie zasadą opisu rzeczywistości.
Staje się zasadą organizacji przestrzeni możliwych organizacji.
W tym sensie logodygmat temporalny stanowi kolejny etap przejścia:
od obiektów,
przez relacje,
do organizacji relacji,
a następnie do organizacji samej czasowości.
Możliwe, że przyszły rozwój nauki będzie coraz częściej dotyczył właśnie takich poziomów meta-organizacji, gdzie przedmiotem poznania nie będą już wyłącznie rzeczy ani relacje, lecz warunki organizacji możliwości.
Komentarze
Pokaż komentarze (2)