Autoreferencyjność semantyki: dlaczego znaczenie nie może wyjaśnić samego siebie

Abstrakt

Artykuł analizuje problem autoreferencyjności semantyki oraz granice możliwości pełnego wyjaśnienia znaczenia przez samo znaczenie. Punktem wyjścia jest teza, że każda teoria znaczenia nieuchronnie operuje pojęciami semantycznymi, które sama próbuje wyjaśnić. Tekst argumentuje, że problem znaczenia okazuje się nierozdzielny od problemu ontologii pojęcia oraz klasycznego sporu o uniwersalia. Analizie poddano:

relację między znaczeniem i pojęciem,

autoreferencyjność semantyki,

realizm, nominalizm i konceptualizm,

pragmatyczne i systemowe koncepcje sensu,

oraz modalno-autopoietyczny charakter znaczenia.

Artykuł proponuje tezę, zgodnie z którą znaczenie nie jest substancjalnym bytem ani wyłącznie arbitralną nazwą, lecz operacyjną stabilizacją modalności interpretacyjnych w obrębie systemów znakowych. W konsekwencji semantyka okazuje się strukturalnie autoreferencyjna i epistemicznie niedomknięta.

1. Wprowadzenie

Pytanie:

„czym jest znaczenie?”

należy do najbardziej fundamentalnych problemów filozofii języka i epistemologii.

Jednak problem ten posiada szczególną trudność:

każda próba wyjaśnienia znaczenia

musi już używać znaczenia.

Powstaje więc struktura autoreferencyjna:

semantyka:

próbuje wyjaśnić:

warunki własnej możliwości.

To prowadzi do pytania:

czy znaczenie może całkowicie wyjaśnić samo siebie?

Niniejszy tekst argumentuje, że:

problem znaczenia

jest nierozdzielny od:

problemu pojęcia,

ontologii uniwersaliów,

oraz granic autoreferencji semantycznej.

2. Problem znaczenia jako problem pojęcia

2.1. Znaczenie jako pojęcie

„Znaczenie” samo:

posiada charakter pojęciowy.

Oznacza to, że:

pytanie o znaczenie

jest jednocześnie pytaniem:

o status ontologiczny pojęć.

2.2. Spór o uniwersalia

Klasyczny spór o uniwersalia:

dotyczył statusu pojęć ogólnych¹.

Możliwe stanowiska:

W konsekwencji:

teoria znaczenia zależy od ontologii pojęcia.

3. Autoreferencyjność semantyki

3.1. Problem definicji

Każda definicja znaczenia:

używa:

pojęć,

relacji,

interpretacji,

i sensów.

Oznacza to, że:

znaczenie nie może zostać wyjaśnione

bez wcześniejszego użycia znaczenia.

3.2. Strukturalna niezupełność

Semantyka:

okazuje się:

strukturalnie autoreferencyjna.

Nie istnieje:

całkowicie zewnętrzny punkt,

z którego:

można byłoby wyjaśnić znaczenie

bez użycia struktur znaczeniowych.

4. Frege i problem sensu

Gottlob Frege rozróżniał:

znaczenie (Bedeutung),

i sens (Sinn)².

Jednak:

samo rozróżnienie

wymaga:

wcześniejszego rozumienia,

czym:

jest relacja znaczeniowa.

To pokazuje:

że problem semantyki

nie daje się łatwo domknąć definicyjnie.

5. Wittgenstein i granice definicji

5.1. Znaczenie jako użycie

Ludwig Wittgenstein argumentował:

znaczenie słowa

jest jego użyciem w języku³.

To przesuwa problem:

z substancji znaczenia

na:

praktykę językową.

5.2. Niedomknięcie sensu

Znaczenie:

nie posiada jednej absolutnej istoty,

lecz:

zależy od:

gry językowej,

praktyki,

i kontekstu interpretacyjnego.

6. Putnam i relacyjność znaczenia

Hilary Putnam pokazywał,

że:

znaczenie:

nie znajduje się wyłącznie:

w umyśle,

ani w rzeczy,

lecz:

w relacji:

języka,

świata,

i wspólnoty interpretacyjnej⁴.

W konsekwencji:

znaczenie okazuje się relacyjne i systemowe.

7. Luhmann i operacyjność sensu

7.1. Sens jako redukcja złożoności

Niklas Luhmann rozumiał sens jako:

mechanizm redukcji złożoności świata⁵.

Znaczenie:

nie jest substancją,

lecz:

operacją systemową.

7.2. Autopoiesis znaczenia

System:

sam produkuje:

relacje znaczeniowe,

interpretacje,

i stabilizacje sensu.

W tym sensie:

znaczenie posiada charakter autopoietyczny.

8. Modalność pojęcia

8.1. Pojęcie jako pole możliwości

Pojęcie:

nie musi odnosić się wyłącznie do:

aktualnych bytów.

Może organizować:

potencjalność,

relacje,

modele,

fikcje,

i struktury hipotetyczne.

8.2. Modalność znaczenia

Znaczenie:

nie jest całkowicie domknięte,

lecz:

istnieje jako:

pole możliwych interpretacji.

To prowadzi do:

modalno-autopoietycznej teorii semantyki.

9. Dlaczego znaczenie nie może całkowicie wyjaśnić siebie

Najbardziej fundamentalny problem brzmi:

każda teoria znaczenia

musi już używać znaczenia,

aby:

wyjaśnić znaczenie.

Powstaje więc:

nieskończona autoreferencja,

podobna do:

problemów logicznych,

hermeneutycznych,

i meta-matematycznych.

Znaczenie:

nie może całkowicie stanąć:

poza samym sobą.

10. Wnioski

Problem znaczenia:

okazuje się nierozdzielny od:

ontologii pojęcia,

sporu o uniwersalia,

i autoreferencyjności semantyki.

Znaczenie:

nie jest:

ani czystą substancją,

ani wyłącznie arbitralną nazwą,

lecz:

operacyjną stabilizacją modalności interpretacyjnych.

W konsekwencji:

semantyka nie może całkowicie wyjaśnić samej siebie,

ponieważ:

każda teoria znaczenia

musi już używać znaczenia jako własnego warunku możliwości.

Przypisy

William of Ockham, Summa Logicae.

Gottlob Frege, “Über Sinn und Bedeutung,” 1892.

Ludwig Wittgenstein, Philosophical Investigations (Oxford: Blackwell, 1953).

Hilary Putnam, “The Meaning of ‘Meaning’,” 1975.

Niklas Luhmann, Soziale Systeme (Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1984).

Bibliografia

Frege, Gottlob. “Über Sinn und Bedeutung.” 1892.

Luhmann, Niklas. Soziale Systeme. Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1984.

Ockham, William of. Summa Logicae.

Putnam, Hilary. “The Meaning of ‘Meaning’.” 1975.

Wittgenstein, Ludwig. Philosophical Investigations. Oxford: Blackwell, 1953.