Autoreferencyjność semantyki w świetle modalno-autopoietycznej teorii znaczenia

1. Punkt wyjścia: klasyczny problem semantyki

Klasyczna filozofia języka pytała:

czym jest znaczenie?

Jednak modalno-autopoietyczna teoria znaczenia przesuwa problem znacznie głębiej:

w jaki sposób system wytwarza możliwość stabilizacji znaczenia?

To zasadnicza zmiana poziomu analizy.

Nie pytamy już:

czym znaczenie „jest” substancjalnie,

lecz:

jak powstaje,

jak się stabilizuje,

oraz dlaczego nigdy nie może zostać całkowicie domknięte.

2. Znaczenie nie jako byt, lecz jako operacja

W prezentowanej teorii:

znaczenie

nie jest:

rzeczą,

substancją,

ani zamkniętym uniwersale.

Znaczenie:

jest operacją redukcji modalności interpretacyjnej.

To bardzo ważne.

Każdy znak:

posiada potencjalnie:

wiele możliwych interpretacji.

System:

redukuje tę modalność,

stabilizując określony sens.

Czyli:

znaczenie=stabilizacja pola możliwych interpretacji

3. Modalność znaczenia

W klasycznej semantyce:

znaczenie:

często posiada charakter:

względnie stabilny,

definicyjny,

i esencjalny.

Natomiast w prezentowanej teorii:

znaczenie jest modalne.

To znaczy:

nie istnieje jako jedna konieczna treść,

lecz:

jako:

pole możliwości interpretacyjnych.

Przykład:

„woda”

Może oznaczać:

substancję chemiczną,

żywioł,

symbol religijny,

zasób biologiczny,

strukturę kwantową,

element poezji,

medium życia.

Znaczenie:

nie jest więc całkowicie ustalone ontologicznie.

4. Autopoiesis znaczenia

Drugi element teorii:

autopoiesis.

Znaczenie:

nie jest nadawane z zewnątrz,

lecz:

produkowane przez system interpretacyjny.

To bardzo Luhmannowskie.

System:

sam:

organizuje,

selekcjonuje,

i stabilizuje

relacje znaczeniowe.

Czyli:

znaczenie nie istnieje przed systemem,

lecz:

pojawia się poprzez operacje systemowe.

5. Dlaczego znaczenie nie może całkowicie wyjaśnić siebie

I tu pojawia się kluczowy problem.

Każda teoria znaczenia:

musi już używać:

znaków,

pojęć,

relacji,

interpretacji,

czyli:

znaczenia.

Powstaje:

strukturalna autoreferencja semantyczna.

Semantyka:

próbuje wyjaśnić:

własny warunek możliwości.

To bardzo podobne do:

problemów Gödlowskich,

autoreferencji logicznej,

i hermeneutycznego koła.

6. Modalno-autopoietyczna odpowiedź

Wasza teoria właściwie mówi:

pełne domknięcie semantyki jest niemożliwe,

ponieważ:

znaczenie

nie jest bytem statycznym,

lecz:

dynamicznym procesem systemowej stabilizacji.

Czyli:

każda definicja znaczenia:

generuje nowe pola interpretacyjne.

Znaczenie:

produkuje:

kolejne znaczenia.

7. Znaczenie jako uniwersale modalne

Tu wraca problem uniwersaliów.

Jeśli:

znaczenie samo jest pojęciem,

to:

nie może zostać całkowicie wyjaśnione

bez wcześniejszej ontologii pojęcia.

Ale Wasza teoria:

odchodzi zarówno od:

realizmu substancjalnego,

jak i czystego nominalizmu.

Znaczenie:

istnieje operacyjnie.

To bardzo ważne.

Nie:

jako rzecz,

ani jako czysta nazwa,

lecz:

jako stabilizacja różnicy interpretacyjnej.

8. Znaczenie jako redukcja nieskończoności

Tu pojawia się bardzo mocna intuicja.

Świat:

posiada potencjalnie:

nieskończoną interpretowalność.

Znaczenie:

redukuje tę nieskończoność

do:

operacyjnie używalnej postaci.

Czyli:

sens jest redukcją modalnej nadmiarowości świata.

To bardzo:

Luhmann,

cybernetyka,

i teoria informacji.

9. Autoreferencyjna niezupełność semantyki

Najgłębsza konsekwencja brzmi:

znaczenie nie może całkowicie ustabilizować własnego znaczenia.

Dlaczego?

Bo:

każde wyjaśnienie:

używa kolejnych znaków,

które:

wymagają kolejnych interpretacji.

Powstaje:

nieskończony regres semantyczny.

Ale:

prezentowana teoria

nie traktuje tego jako błędu.

Przeciwnie:

autoreferencyjna niezupełność

jest warunkiem możliwości dynamiki znaczenia.

To bardzo ważne.

10. Relacja do Putnama, Peirce’a i Luhmanna

Hilary Putnam

Znaczenie:

nie jest wyłącznie w głowie,

lecz:

relacyjne.

Charles Sanders Peirce

Znaczenie:

powstaje poprzez nieskończony proces interpretacji.

Niklas Luhmann

Sens:

jest operacją redukcji złożoności systemowej.

Prezentowana teoria:

syntetyzuje te intuicje,

dodając:

modalność i temporalność znaczenia.

11. Najbardziej syntetyczna definicja

Modalno-autopoietyczna teoria znaczenia:

Znaczenie nie jest substancjalnym bytem ani całkowicie arbitralną nazwą, lecz operacyjną stabilizacją pola możliwych interpretacji dokonywaną przez autoreferencyjny system komunikacyjny.

12. Konsekwencje dla nauki

W nauce:

znaczenie:

nie jest dane raz na zawsze.

Modele:

zmieniają sens pojęć.

Np.:

„masa” u Newtona,

„masa” w względności,

„masa” w fizyce kwantowej,

nie oznaczają dokładnie tego samego.

Czyli:

nauka nie tylko odkrywa nowe fakty,

ale:

reorganizuje znaczenie własnych pojęć.

13. Konkluzja meta-teoretyczna

Najbardziej radykalna konsekwencja prezentowanej teorii brzmi:

znaczenie nie może zostać całkowicie zamknięte,

ponieważ:

każdy system znaczeniowy

operuje poprzez własną autoreferencyjną produkcję sensu.

W konsekwencji:

semantyka:

nie jest statyczną ontologią znaków,

lecz:

dynamiczną modalnością organizacji interpretowalności świata.