Abstrakt
Historia taktyki piłkarskiej jest zazwyczaj przedstawiana jako historia kolejnych ustawień zawodników oraz nowych modeli gry. W niniejszym artykule proponuje się odmienne ujęcie. Punktem odniesienia staje się nie zmiana formacji, lecz ewolucja przedmiotu organizacji. Autor stawia tezę, że rozwój futbolu przebiegał od organizacji zawodników, przez organizację przestrzeni i czasu, aż do organizacji procesów poznawczych. Tak rozumiana ewolucja prowadzi do taktyki modalnej, w której podstawowym przedmiotem organizacji staje się przestrzeń możliwości.
Słowa kluczowe: historia taktyki, organizacja gry, przestrzeń możliwości, logodygmat, taktyka modalna.
1. Wprowadzenie
Każda epoka futbolu odpowiadała na pytanie:
Co należy organizować, aby zwiększyć prawdopodobieństwo zwycięstwa?
Odpowiedzi zmieniały się wraz z rozwojem samej gry.
Zmieniały się również podstawowe jednostki analizy.
Dlatego historię taktyki można interpretować jako historię kolejnych poziomów organizacji.
2. Etap pierwszy – organizacja zawodników
Najwcześniejsze systemy gry koncentrowały się przede wszystkim na rozmieszczeniu zawodników.
Dominowały pytania:
ilu obrońców?
ilu pomocników?
ilu napastników?
Najważniejszym problemem była liczba oraz rozmieszczenie graczy.
Przedmiotem organizacji był zawodnik.
3. Etap drugi – organizacja formacji
Kolejny etap rozwoju przyniósł większą rolę relacji pomiędzy formacjami.
Pojawiły się takie pojęcia jak:
blok defensywny,
linia obrony,
współpraca formacji,
kompaktowość.
Przedmiotem organizacji przestał być pojedynczy zawodnik.
Stała się nim struktura drużyny.
4. Etap trzeci – organizacja przestrzeni
Nowoczesny futbol przyniósł zasadniczą zmianę.
Rozpoczęto organizowanie:
szerokości,
głębokości,
półprzestrzeni,
stref boiska.
Pojawiły się:
gra pozycyjna,
pressing,
tworzenie przewag lokalnych.
Organizowana była już nie tylko drużyna.
Organizowana była przestrzeń.
5. Etap czwarty – organizacja czasu
Rozwój intensywności gry spowodował, że równie ważny jak przestrzeń stał się czas.
Największe znaczenie uzyskały:
tempo gry,
fazy przejściowe,
czas reakcji,
pressing po stracie.
Przewagę zaczęły osiągać zespoły szybciej reorganizujące własną strukturę.
6. Etap piąty – organizacja informacji
Współczesny futbol coraz częściej wykorzystuje:
analizę danych,
systemy GPS,
modele statystyczne,
analizę wideo.
Przedmiotem organizacji staje się informacja.
Powstają systemy wspomagające podejmowanie decyzji.
Jednak dominującym modelem pozostaje analiza ex post.
Najpierw rozgrywany jest mecz.
Dopiero później następuje analiza.
7. Etap szósty – organizacja procesów poznawczych
Taktyka modalna proponuje kolejne przesunięcie.
Podstawowym zasobem nie jest już:
zawodnik,
formacja,
przestrzeń,
czas,
informacja.
Najważniejszym zasobem staje się zdolność całego systemu do ciągłego poznawania i reorganizacji własnej gry.
Przedmiotem organizacji staje się proces poznawczy zachodzący podczas meczu.
8. Organizacja przestrzeni możliwości
Jeżeli drużyna nieustannie poznaje sytuację boiskową, może również nieustannie przekształcać przestrzeń możliwości.
Taktyka przestaje oznaczać realizację wcześniej przygotowanego schematu.
Staje się procesem:
obserwacji,
syntezy,
reorganizacji,
reprodukcji struktury.
Każda akcja prowadzi do powstania nowej przestrzeni możliwości.
Każda decyzja zmienia organizację całego systemu.
9. Piłkarz przyszłości
W klasycznym modelu najwyżej ceniono:
technikę,
siłę,
szybkość.
W modelu modalnym znaczenia nabierają również:
rozpoznawanie sytuacji,
synteza informacji,
przewidywanie rozwoju gry,
współtworzenie organizacji zespołu.
Nie oznacza to zastąpienia techniki.
Oznacza uzupełnienie jej o kompetencje poznawczo-organizacyjne.
Piłkarz przyszłości pozostaje sprawnym wykonawcą, ale jednocześnie staje się aktywnym uczestnikiem procesu organizacji gry.
10. Kierunek dalszego rozwoju
Jeżeli przedstawiona interpretacja jest trafna, to przyszły rozwój gier zespołowych będzie zmierzał nie tylko w kierunku:
lepszej motoryki,
doskonalszej techniki,
dokładniejszych analiz danych.
Coraz większego znaczenia nabiorą:
organizacja przestrzeni możliwości,
organizacja procesów poznawczych,
ciągła synteza operacyjna,
dynamiczna reprodukcja funkcji systemowych.
W centrum zainteresowania znajdzie się nie pojedynczy zawodnik, lecz zdolność całego systemu do adaptacji w czasie rzeczywistym.
Zakończenie
Historia taktyki może być interpretowana jako proces stopniowego przesuwania przedmiotu organizacji.
Najpierw organizowano zawodników.
Następnie formacje.
Później przestrzeń i czas.
Obecnie coraz większego znaczenia nabierają informacja oraz procesy poznawcze.
Taktyka modalna proponuje kolejny etap tej ewolucji.
Jej przedmiotem nie jest ustawienie drużyny ani pojedyncze rozwiązania taktyczne.
Przedmiotem organizacji staje się dynamiczna przestrzeń możliwości reprodukowana przez cały system.
Można zatem sformułować następującą tezę:
Ewolucja taktyki nie polega wyłącznie na zmianie sposobów ustawiania zawodników. Polega na stopniowym przesuwaniu przedmiotu organizacji – od elementów materialnych ku relacjom, informacji, procesom poznawczym i przestrzeni możliwości. Taktyka modalna stanowi próbę opisania tego kolejnego etapu rozwoju gier zespołowych.
Komentarze
Pokaż komentarze