Abstrakt
Klasyczna teoria taktyki piłkarskiej opisuje przede wszystkim organizację zawodników, formacji oraz przestrzeni gry. W niniejszym artykule proponuje się odmienne ujęcie, zgodnie z którym mecz piłkarski stanowi przede wszystkim proces poznawczy zachodzący w czasie rzeczywistym. Drużyna nie realizuje jedynie wcześniej przygotowanego planu taktycznego, lecz nieustannie rozpoznaje zmieniającą się sytuację boiskową, syntetyzuje napływające informacje i reorganizuje własną przestrzeń możliwości. Tak rozumiana organizacja gry prowadzi do sformułowania modalnej teorii organizacji, w której podstawowym przedmiotem analizy staje się nie zawodnik ani piłka, lecz dynamiczna architektura możliwości działania.
Słowa kluczowe: proces poznania, organizacja gry, przestrzeń możliwości, logodygmat, synteza operacyjna, zdarzenia boiskowe.
Wprowadzenie
Piłka nożna od początku swojego istnienia rozwijała się jako gra przestrzeni.
Zmieniały się:
ustawienia zawodników,
systemy gry,
modele pressingu,
sposoby budowania ataku.
Jednak wszystkie te rozwiązania odpowiadały przede wszystkim na pytanie:
Jak zorganizować drużynę?
Proponowana teoria stawia pytanie bardziej ogólne:
Jak zorganizować proces poznawania gry?
2 Mecz jako proces poznawczy
Każda sekunda meczu przynosi nową informację.
Zmienia się:
położenie piłki,
ustawienie partnerów,
ustawienie przeciwnika,
dostępna przestrzeń,
tempo gry.
Żadna sytuacja nie powtarza się dokładnie.
Dlatego drużyna nie może jedynie wykonywać wcześniej przygotowanego planu.
Musi nieustannie poznawać.
Poznanie nie jest więc etapem poprzedzającym działanie.
Stanowi element samego działania.
3 Synteza operacyjna
Klasyczna analiza rozkłada mecz na pojedyncze elementy.
Podania.
Pressing.
Strzały.
Przejęcia.
Synteza operacyjna przebiega odwrotnie.
Łączy wszystkie dostępne informacje w jedną decyzję organizacyjną.
Proces ten zachodzi nie po zakończeniu meczu.
Zachodzi podczas każdej akcji.
4 Organizacja przestrzeni możliwości
Klasyczna taktyka organizuje zawodników.
Nowoczesna taktyka organizuje przestrzeń.
Taktyka modalna proponuje kolejny poziom organizacji.
Przedmiotem organizacji staje się przestrzeń możliwości.
Każde zdarzenie boiskowe zmienia bowiem nie tylko położenie piłki.
Zmienia również zbiór wszystkich możliwych działań dostępnych obu drużynom.
5 Zdarzenie boiskowe jako jednostka poznania
Podstawową jednostką analizy nie jest zawodnik.
Nie jest nią również system gry.
Podstawową jednostką staje się zdarzenie boiskowe.
Każde zdarzenie:
dostarcza nowej informacji,
zmienia organizację systemu,
transformuje przestrzeń możliwości,
prowadzi do kolejnych decyzji.
Taktyka staje się więc organizacją sekwencji zdarzeń.
6 Niepełna obserwowalność
Żaden uczestnik gry nie dysponuje pełnym obrazem sytuacji.
Każdy obserwuje boisko z własnej perspektywy.
Również trener oraz sędzia funkcjonują w warunkach ograniczonej informacji.
Proces poznawczy polega zatem nie na odkrywaniu pełnej rzeczywistości, lecz na ciągłej rekonstrukcji najbardziej prawdopodobnej organizacji gry.
7 Organizacja zamiast schematów
Klasyczne schematy taktyczne pozostają ważnym elementem szkolenia.
Nie są jednak celem samym w sobie.
Stanowią jedynie narzędzia organizacji.
O przewadze coraz częściej decyduje zdolność drużyny do dynamicznego przekształcania własnej organizacji w odpowiedzi na zmieniającą się sytuację.
8 Analogie z mechaniką kwantową
Proponowana teoria nie zakłada, że piłka nożna podlega prawom mechaniki kwantowej.
Mechanika kwantowa pełni tutaj rolę analogii epistemologicznej.
Podobieństwo dotyczy nie praw fizycznych, lecz sposobu opisu procesów poznawczych.
Podobnie jak w niektórych interpretacjach mechaniki kwantowej, aktualny stan systemu nie wyznacza jednej nieuchronnej przyszłości.
Wyznacza zbiór możliwych przyszłych stanów.
Rolą drużyny jest rozpoznanie tej przestrzeni możliwości i takie jej przekształcanie, aby zwiększyć prawdopodobieństwo osiągnięcia celu sportowego.
9 Konsekwencje dla teorii taktyki
Takie ujęcie prowadzi do zmiany sposobu rozumienia taktyki.
Taktyka nie jest zbiorem schematów.
Nie jest również wyłącznie organizacją przestrzeni.
Taktyka staje się procesem ciągłego:
poznawania,
syntezy informacji,
transformacji przestrzeni możliwości,
reprodukcji organizacji całego systemu.
Zakończenie
Historia futbolu może być interpretowana jako historia stopniowego poszerzania zakresu świadomej organizacji gry. Początkowo organizowano przede wszystkim zawodników i ich ustawienie. Następnie przedmiotem świadomego zarządzania stały się relacje, przestrzeń, czas oraz informacja. Modalna teoria organizacji proponuje kolejny krok.
Nie polega on na zastąpieniu wcześniejszych elementów nową koncepcją.
Polega na ich integracji w jednym modelu organizacyjnym, którego podstawowym przedmiotem staje się przestrzeń możliwości oraz zachodzące w niej procesy poznawcze.
Można zatem sformułować następującą tezę:
Piłka nożna nie jest wyłącznie grą przestrzeni ani grą pozycji. Jest dynamicznym procesem poznawania, organizowania i przekształcania przestrzeni możliwości. Taktyka modalna stanowi próbę opisania architektury tego procesu, natomiast analogie z mechaniką kwantową mają charakter epistemologiczny i służą jedynie lepszemu zrozumieniu jego własności, a nie utożsamieniu futbolu z procesami fizyki kwantowej.
Komentarze
Pokaż komentarze