Abstrakt
Klasyczna teoria piłki nożnej rozróżnia grę w ataku oraz grę w obronie jako dwa odrębne etapy meczu. W niniejszym artykule proponuje się odmienne ujęcie. Z perspektywy modalnej teorii organizacji atak i obrona nie stanowią przeciwstawnych kategorii, lecz dwa kierunki działania tego samego procesu organizacyjnego. Atak polega na zwiększaniu własnej przestrzeni możliwości, natomiast obrona na ograniczaniu przestrzeni możliwości przeciwnika. Oba procesy są przejawem jednej architektury organizacyjnej, której celem jest kształtowanie procesu poznawczego całej drużyny.
Słowa kluczowe: gra w ataku, gra w obronie, przestrzeń możliwości, organizacja gry, proces poznawczy.
1. Klasyczny podział
W podręcznikach piłkarskich od wielu lat przyjmuje się podział na:
grę w ataku,
grę w obronie.
Podział ten pozostaje niezwykle użyteczny z punktu widzenia szkolenia.
Nie wyjaśnia jednak, dlaczego wiele działań jednocześnie pełni funkcje ofensywne i defensywne.
Utrzymywanie się przy piłce utrudnia przeciwnikowi stworzenie własnego ataku.
Dobrze zorganizowany pressing zwiększa szanse odzyskania piłki i równocześnie ogranicza możliwości rywala.
Granica pomiędzy atakiem i obroną okazuje się znacznie mniej wyraźna niż sugeruje klasyczna terminologia.
2. Wspólny przedmiot organizacji
Modalna teoria organizacji proponuje zmianę punktu odniesienia.
Nie pyta:
Czy drużyna atakuje czy się broni?
Pyta:
Jak zmienia się przestrzeń możliwości obu zespołów?
W tym ujęciu przedmiotem analizy nie jest posiadanie piłki.
Przedmiotem analizy staje się organizacja możliwości działania.
3. Atak jako ekspansja możliwości
Gra w ataku nie polega wyłącznie na przemieszczaniu piłki w kierunku bramki przeciwnika.
Jej zasadniczym celem jest zwiększanie liczby wartościowych możliwości działania.
Każde podanie.
Każdy ruch bez piłki.
Każda zmiana pozycji.
Każde przyspieszenie.
Może prowadzić do powiększenia przestrzeni możliwości całej drużyny.
Im większa liczba użytecznych wariantów działania pozostaje dostępna, tym większy potencjał organizacyjny systemu.
4. Obrona jako kompresja możliwości
Gra w obronie nie sprowadza się do odbioru piłki.
Jej głównym zadaniem jest ograniczanie przestrzeni możliwości przeciwnika.
Można to osiągać poprzez:
zamykanie linii podań,
skracanie czasu na decyzję,
wymuszanie przewidywalnych działań,
kontrolę przestrzeni,
organizację pressingu.
Odbiór piłki staje się jedynie jednym z możliwych efektów tego procesu.
Najważniejszym rezultatem jest zmniejszenie liczby korzystnych wariantów dostępnych przeciwnikowi.
5. Piłka jako nośnik organizacji
W klasycznej analizie posiadanie piłki często stanowi podstawowe kryterium rozróżnienia ataku i obrony.
Modalna teoria organizacji proponuje odmienne spojrzenie.
Piłka nie definiuje rodzaju organizacji.
Jest jedynie medium, poprzez które organizacja oddziałuje na przebieg gry.
Drużyna może organizować przestrzeń możliwości również wtedy, gdy chwilowo nie posiada piłki.
Może również ograniczać własne możliwości mimo jej posiadania.
Znaczenie ma nie sam fakt kontroli piłki, lecz sposób organizacji całego systemu.
6. Synteza operacyjna
Każda decyzja zawodnika wpływa jednocześnie na organizację własnej drużyny oraz przeciwnika.
Nie istnieją działania wyłącznie ofensywne ani wyłącznie defensywne.
Każde zdarzenie boiskowe stanowi transformację relacji pomiędzy obiema przestrzeniami możliwości.
Dlatego podstawowym zadaniem zespołu staje się ciągła synteza operacyjna informacji napływających od wszystkich zawodników.
Atak i obrona okazują się dwoma aspektami jednego procesu poznawczego.
7. Jeden operator organizacyjny
Z perspektywy modalnej teorii organizacji można sformułować następującą zasadę:
Każde działanie boiskowe jednocześnie zwiększa lub zmniejsza przestrzeń możliwości obu drużyn.
Atak oznacza dominację procesu ekspansji własnych możliwości.
Obrona oznacza dominację procesu kompresji możliwości przeciwnika.
Oba kierunki są realizowane przez ten sam system organizacyjny.
Zakończenie
Rozróżnienie pomiędzy atakiem i obroną pozostaje użyteczne na poziomie opisu przebiegu meczu.
Na poziomie teorii organizacji okazuje się jednak niewystarczające.
Przedmiotem organizacji nie jest bowiem sama piłka ani faza gry.
Przedmiotem organizacji jest przestrzeń możliwości oraz proces poznawczy całej drużyny.
Atak i obrona nie są zatem odrębnymi światami taktyki.
Stanowią dwa komplementarne kierunki działania tej samej architektury organizacyjnej, której celem jest jednoczesne zwiększanie potencjału własnego systemu i ograniczanie potencjału systemu przeciwnika.
W tym ujęciu piłka nożna przestaje być sekwencją oddzielnych faz ofensywnych i defensywnych. Staje się ciągłym procesem przekształcania przestrzeni możliwości, w którym każda decyzja organizacyjna wpływa równocześnie na oba zespoły.
Komentarze
Pokaż komentarze