Abstrakt
Piłka nożna najczęściej analizowana jest jako dyscyplina sportowa, której przedmiotem badań pozostają technika, taktyka oraz przygotowanie motoryczne zawodników. Modalna teoria organizacji proponuje odmienną perspektywę. Boisko piłkarskie można traktować jako środowisko badawcze umożliwiające obserwację uniwersalnych mechanizmów organizacji złożonych systemów. Analiza porównawcza biologii, neurobiologii, informatyki, logistyki, prawa oraz zarządzania wskazuje, że skuteczność organizacji zależy od sposobu integrowania kilku podstawowych wymiarów działania. W artykule przedstawiono propozycję modelu obejmującego przestrzeń, czas, informację, relacje, synchronizację, autonomię, zasoby, przestrzeń możliwości, proces poznawczy oraz reprodukcję organizacji.
Słowa kluczowe: teoria organizacji, przestrzeń możliwości, czas organizacyjny, organizacja relacji, piłka nożna, systemy złożone.
1. Organizacja jako problem uniwersalny
Złożone systemy funkcjonują w odmiennych środowiskach.
Organizm żywy.
Drużyna sportowa.
Przedsiębiorstwo.
Sieć komputerowa.
System prawny.
Choć różnią się budową i funkcją, wszystkie stają przed podobnym problemem.
Jak zorganizować własne działanie, aby osiągać zamierzony cel przy ograniczonych zasobach oraz zmiennym otoczeniu?
Przedmiotem badań staje się więc nie sama dziedzina, lecz organizacja działania.
2. Piłka nożna jako laboratorium organizacji
Piłka nożna posiada wyjątkową wartość poznawczą.
Łączy:
dużą liczbę autonomicznych uczestników,
dynamicznie zmieniające się środowisko,
konieczność ciągłego podejmowania decyzji,
współpracę i rywalizację,
ograniczony czas działania.
Dzięki temu stanowi model empiryczny umożliwiający obserwację podstawowych mechanizmów organizacji.
3. Uniwersalne wymiary organizacji
Analiza różnych dziedzin pozwala wyróżnić kilka powtarzających się wymiarów organizacji.
Przestrzeń
Każdy system organizuje rozmieszczenie własnych elementów.
W piłce nożnej są to ustawienia zawodników.
W biologii – organizacja komórek i tkanek.
W logistyce – rozmieszczenie magazynów i przepływów.
W informatyce – architektura systemu.
Czas
Każdy system organizuje rytm własnego działania.
Piłka nożna zarządza tempem reorganizacji.
Organizm reguluje rytmy biologiczne.
System operacyjny harmonogramuje wykonywanie procesów.
Produkcja synchronizuje kolejne etapy pracy.
Informacja
Każdy system przetwarza informacje.
Na boisku są to sygnały płynące z otoczenia.
W biologii – informacja genetyczna oraz sygnały komórkowe.
W informatyce – dane.
W prawie – normy i komunikacja instytucjonalna.
Relacje
Organizacja nie dotyczy wyłącznie elementów.
Dotyczy przede wszystkim relacji pomiędzy nimi.
Podania.
Połączenia sieciowe.
Relacje prawne.
Współpraca pracowników.
Sieci metaboliczne.
Synchronizacja
Nie wystarcza wykonywanie właściwych działań.
Istotne jest również wykonanie ich we właściwym momencie.
Synchronizacja umożliwia integrację działań całego systemu.
Autonomia
Każdy złożony system składa się z elementów posiadających pewien zakres samodzielności.
Zawodnicy.
Komórki.
Pracownicy.
Procesy informatyczne.
Organizacja nie eliminuje autonomii.
Organizacja integruje autonomiczne decyzje.
Zasoby
Każdy system gospodaruje ograniczonymi zasobami.
Energią.
Kapitałem.
Mocą obliczeniową.
Czasem pracy.
Skuteczność zależy od organizacji ich wykorzystania.
Przestrzeń możliwości
Każde działanie tworzy nowe możliwości i jednocześnie eliminuje inne.
Organizacja polega nie tylko na wykonywaniu działań.
Polega również na świadomym kształtowaniu przestrzeni przyszłych możliwości.
Proces poznawczy
System skuteczny nie tylko reaguje.
System interpretuje.
Przewiduje.
Uczenie się oraz wspólna interpretacja informacji stają się integralną częścią organizacji.
Reprodukcja organizacji
Najbardziej trwałe systemy potrafią odtwarzać własną organizację mimo zmieniających się warunków.
To właśnie reprodukcja umożliwia zachowanie ciągłości działania.
4. Skuteczność jako integracja wymiarów organizacji
Żaden z opisanych wymiarów nie zapewnia samodzielnie przewagi.
Największą skuteczność osiągają systemy zdolne do jednoczesnej integracji:
organizacji przestrzeni,
organizacji czasu,
organizacji informacji,
organizacji relacji,
synchronizacji działań,
integracji autonomii,
zarządzania zasobami,
kształtowania przestrzeni możliwości,
organizacji procesu poznawczego,
reprodukcji własnej organizacji.
Przewaga organizacyjna pojawia się zatem jako efekt integracji wielu współzależnych wymiarów.
Zakończenie
Analiza porównawcza wskazuje, że organizacja stanowi kategorię wykraczającą daleko poza pojedyncze dyscypliny naukowe.
Choć biologia, informatyka, prawo, logistyka czy piłka nożna badają odmienne zjawiska, wszystkie opisują systemy funkcjonujące w przestrzeni, czasie oraz sieci relacji, przetwarzające informacje, synchronizujące działania i zarządzające ograniczonymi zasobami.
Modalna teoria organizacji proponuje interpretację tych zjawisk jako różnych przejawów wspólnego problemu organizacyjnego.
Piłka nożna staje się w tym ujęciu nie tylko dyscypliną sportową, lecz również laboratorium badania uniwersalnych mechanizmów organizacji złożonych systemów.
Komentarze
Pokaż komentarze