Abstrakt
Klasyczna analiza piłki nożnej zakłada najczęściej istnienie jednego dominującego sposobu opisu meczu, opartego na przestrzeni boiska, ustawieniu zawodników oraz przebiegu akcji. Historia nauki pokazuje jednak, że rozwój poznania często polega nie na zmianie badanego obiektu, lecz na zmianie modelu jego opisu. Tak jak w geodezji kula została uzupełniona przez elipsoidę i geoidę, tak analiza meczu piłki nożnej może zostać rozszerzona o nowe modele percepcji organizacyjnej. Artykuł proponuje interpretację meczu jako obiektu wielowymiarowego, którego pełny opis wymaga równoczesnego uwzględnienia przestrzeni, czasu, relacji, informacji, procesu poznawczego oraz przestrzeni możliwości.
Słowa kluczowe: modalna teoria organizacji, percepcja meczu, geoida, modele organizacyjne, piłka nożna.
1. Czy istnieje jeden obraz meczu?
Mecz piłki nożnej jest tym samym wydarzeniem dla wszystkich obserwatorów.
Nie oznacza to jednak, że wszyscy obserwują ten sam przedmiot poznania.
Trener zwraca uwagę na organizację zespołu.
Statystyk analizuje liczby.
Kibic obserwuje emocje.
Sędzia koncentruje się na zgodności działań z przepisami.
Każdy ogląda ten sam mecz, lecz każdy konstruuje odmienny model jego rzeczywistości.
Powstaje zatem pytanie, czy istnieje jeden uprzywilejowany sposób opisu gry.
Modalna teoria organizacji odpowiada na to pytanie przecząco.
2. Lekcja geodezji
Historia geodezji pokazuje, że rozwój nauki często polega na zmianie modelu opisu, a nie na zmianie samego obiektu.
Przez wiele stuleci Ziemię przedstawiano jako kulę.
Wraz ze wzrostem dokładności pomiarów okazało się jednak, że bardziej trafnym przybliżeniem jest elipsoida obrotowa.
Kolejnym etapem stała się geoida – powierzchnia opisująca rzeczywisty przebieg pola grawitacyjnego Ziemi.
Żaden z tych modeli nie jest „fałszywy”.
Każdy odpowiada innemu poziomowi dokładności oraz innemu problemowi badawczemu.
Zmianie uległ model poznawczy, a nie sama Ziemia.
3. Klasyczna geometria meczu
Podobna sytuacja występuje w piłce nożnej.
Dominujący model analizy koncentruje się na geometrii przestrzeni.
Przedmiotem badań są:
ustawienie zawodników,
odległości,
szerokość i głębokość gry,
zajmowanie wolnych sektorów,
trajektorie podań.
Model ten pozostaje niezwykle użyteczny i stanowi fundament współczesnej taktyki.
Jednocześnie nie wyczerpuje całego bogactwa organizacyjnego meczu.
4. Geoida organizacyjna meczu
Modalna teoria organizacji proponuje rozszerzenie sposobu percepcji gry.
Tak jak geoida uwzględnia zjawiska niewidoczne w modelu kuli, tak analiza organizacyjna uwzględnia własności niewidoczne w klasycznej geometrii boiska.
Przedmiotem analizy stają się między innymi:
organizacja czasu,
organizacja relacji,
przepływ informacji,
synchronizacja działań,
autonomia zawodników,
organizacja procesu poznawczego,
przestrzeń możliwości.
Boisko pozostaje niezmienne.
Zmienia się sposób jego interpretacji.
5. Różne modele percepcji tego samego meczu
Ten sam fragment gry może zostać opisany na wiele sposobów.
Analiza przestrzenna odpowiada na pytanie:
Gdzie znajdują się zawodnicy?
Analiza czasowa pyta:
Kiedy następuje reorganizacja zespołu?
Analiza relacyjna koncentruje się na zależnościach pomiędzy zawodnikami.
Analiza informacyjna bada sposób przepływu informacji oraz rozpoznawania sytuacji boiskowej.
Analiza modalna opisuje przestrzeń możliwości otwieranych i zamykanych przez kolejne decyzje.
Analiza organizacyjna integruje wszystkie poprzednie perspektywy w jeden dynamiczny model działania drużyny.
Nie są to konkurencyjne obrazy meczu.
Są to różne modele poznawcze tego samego zjawiska.
6. Od geometrii boiska do geometrii organizacji
Klasyczna analiza opisuje przede wszystkim geometrię boiska.
Modalna teoria organizacji proponuje przejście do geometrii organizacji.
Jej przedmiotem nie są wyłącznie położenia zawodników.
Przedmiotem badań staje się struktura organizacyjna całego systemu gry.
Organizacja przestrzeni.
Organizacja czasu.
Organizacja relacji.
Organizacja informacji.
Organizacja synchronizacji.
Organizacja autonomii.
Każdy z tych wymiarów współtworzy dynamiczną architekturę meczu.
7. Konsekwencje metodologiczne
Przyjęcie wielu modeli percepcji zmienia sposób prowadzenia analizy.
Przestajemy pytać, który model jest prawdziwy.
Zaczynamy pytać, który model najlepiej wyjaśnia określony problem organizacyjny.
Tak jak geodeta wybiera kulę, elipsoidę lub geoidę w zależności od celu pomiaru, tak analityk piłki nożnej może wybierać model przestrzenny, czasowy, relacyjny lub modalny, zależnie od badanego zjawiska.
Takie podejście nie zastępuje klasycznej taktyki.
Poszerza jej aparat poznawczy.
Zakończenie
Analogia z geoidą prowadzi do istotnego wniosku metodologicznego. Rozwój wiedzy o piłce nożnej nie musi polegać na odrzucaniu dotychczasowych modeli analizy, lecz na stopniowym rozszerzaniu sposobów percepcji tego samego meczu. Modalna teoria organizacji proponuje właśnie takie rozszerzenie.
Mecz piłki nożnej pozostaje tym samym zdarzeniem, lecz może być postrzegany jako geometria przestrzeni, rytm czasu, sieć relacji, przepływ informacji, przestrzeń możliwości lub dynamiczny system organizacyjny. Każdy z tych modeli odsłania inną warstwę rzeczywistości boiskowej. Łącznie tworzą one bogatszy obraz gry niż jakikolwiek pojedynczy model analizowany w izolacji.
W tym sensie „geoida organizacyjna” nie oznacza nowego boiska ani nowej piłki nożnej. Oznacza nowy poziom opisu tej samej rzeczywistości – opis, który uwzględnia złożoność organizacji, podobnie jak geoida uwzględnia rzeczywistą złożoność kształtu Ziemi.
Komentarze
Pokaż komentarze (5)