Fragmenty felietonu W. Wasiutyńskiego, październik 1990 r.:
"Wielonarodowa bzdura"
"Raz po raz czytam w prasie polskiej twierdzenia w tonie zarazem samochwalczym i pochlebczym, że Pierwsza Rzeczypospolita była tworem wielonarodowym. Zawiera się w tym oczywiście potępienie wszelkiego nacjonalizmu, szowinizmu, ksenofobii i kołtunerii.
(..)
Dziś modny jest pluralizm w liberalizmie. Mody wzorowane na najbogatszych i najsilniejszych mają wielką siłę przebicia, ale małą trwałość. Mody intelektualne także.
(...)
Wrażenie może poszło od określenia "Rzeczypospolita Obojga Narodów". W tym określeniu jednak "naród" znaczy to, co dzisiaj w Ameryce "nation", a mianowicie państwo. Rzeczypospolita składała się aż do Konstytucji 3 maja z dwóch państw połączonych unią realną, ściślejszą bodaj niż unia angielsko-szkocka. Byłoby jednak ogromną przesadą mówić, że Wielka Brytania jest państwem wielonarodowym. Przeciwnie, jest to jedno z najbardziej nacjonalistycznych państw świata.
Przenoszenie dzisiejszego pojęcia narodu na stosunki z XVI, XVII, XVIII wieku jest oczywistym anachronizmem. W tamtych czasach narodem byli obywatele, czyli ludzie z prawami politycznymi. Nie tylko w Polsce, w całym świecie. W Pierwszej Rzeczypospolitej, narodem była szlachta z niewielkim dodatkiem patrycjuszy większych miast królewskich. Szlachta na całym obszarze Rzeczypospolitej co najmniej od połowy XVI wieku, mówiła, pisała, czytała po polsku. W sejmie nie było innego języka, o ile nie liczyć obfitych wtrętów łacińskich. Bo cała szlachta uczyła się po łacinie. Kodeks Litewski, pierwotnie spisany po rusku, już w XVI w. przełożono na łacinę. Literatura była jedna, polska. Nie było odpowiedników Kochanowskiego, Morsztyna, Paska w żadnym innym języku "wielonarodowej". I styl architektoniczny był jeden: polski barok. także np. u św. Jura i w Ławrze Poczajowskiej. Najdłużej trwała różnica wyznaniowa. Ale w XVIII wieku już cała szlachta była katolicka, lub ściślej mówiąc zachodniochrześcijańska, bo byli protestanci, choć w malejącej liczbie.
Lud, w odróżnieniu od narodu, mówił rozmaitymi narzeczami. Tak było w całej Europie. Nikt się nie przejmował tym, jaką gwarą mówią Prowansalczycy, Walijczycy czy Andaluzyjczycy. Chłop francuski z chłopem francuskim, niemiecki z niemieckim, włoski z włoskim bardzo często nie mogli się porozumieć. Różnice mowy były między nimi większe niż między kaszubskim a białoruskim. Nikt jednak nie pisze o wielonarodowych Niemczech, Włoszech czy Francji.
Jeszcze głęboko w XIX wieku ziemie litewsko-białoruskie były krajem polskim nie tylko w pojęciu Polaków, ale nawet i Rosjan, bo warstwa polityczna była tam polska, ziemia należała do Polaków, uniwersytet i szkoły średnie były polskie.
Potem na tych ziemiach wyrosły nowe narody, których prawo do samookreślenia musimy uznawać bez żadnych zastrzeżeń.
(...)"
Wojciech Wasiutyński, "Wielonarodowa bzdura", 27 pażdziernika 1990 r.
za: W.Wasiutyński, "Patrząc z Ameryki", Gdańsk 1991
---
http://rafal.zgorzelski.salon24.pl/134664,wojciech-wasiutynski
http://pl.wikipedia.org/wiki/Wojciech_Wasiuty%C5%84ski
Komentarze
Pokaż komentarze (4)