JAN PAWEŁ II:
"Istotnie, nie wolno odwracać się od prawdy, zaprzestać jej głoszenia, ukrywać, nawet jeśli jest to prawda trudna, a jej wyjawienie wiąże się z wielkim bólem. "Poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli" (J. 8,32) - oto jest nasze zadanie i zarazem nasze oparcie! W tej sprawie nie ma kompromisów ani oportunistycznego uciekania się do ludzkiej dyplomacji. Trzeba dać śwadectwo prawdzie, także za cenę przesladowań..."
W przededniu Niedzieli Miłosierdzia zastanawiam się nad tymi słowami, i coraz lepiej je rozumiem. I wiem, że pytanie: "Co to jest prawda" jest pytaniem wiodącym na manowce nie tylko logiki, ale i najgłębiej pojętej etyki.
Niedawno, zainspirowana przypomnianym przez kogoś w salonie wierszem Emily Dickinson o prawdzie, próbowałam go jak najwierniej przetłumaczyć - wciąż mam, nieśmiale, nadzieję, że Przechodzień, którego o to prosiłam, da pełniejsze przybliżenie do treści oryginału w swoim przekładzie), ale wpiszę tu i oryginał, i przekład - zastanawiałam się, czy nie dać tłumaczenia Ludmiły Mariańskiej, ale mój przekład daje jeszcze inne "refleksy świetlne", ślizgając się po powierzchni przejrzystego tekstu.
Myślę, że wiersz Emily wnosi nowy ton w wielogłosowe rozważania o prawdzie. Znajdujemy w nim ostrzeżenie przed porażającym blaskiem prawdy, silny imperatyw: "mów prawdę", ale i wskazanie, żeby prawdę glosić z wielką delikatnością, ukazując ją krok po kroku, nie uderzać prawdą, ale przekazywac ją w sposób dostosowany do ograniczonych zdolności percepcyjnych człowieka. Prawda ma wyzwalać, nie oślepiać.
EMILY DICKINSON:
Mów całą prawdę, lecz nie wprost,
Z sukcesem kłamstw okrężnych
Zbyt jasny rozbłysk, prawdy głos
nagły - któż zniesie mężnie
Błyskawic dziecię pojmie sens
w objasnień uproszczeniu.
Prawda ma tak objawiać się
by nie nieść oślepienia
Z sukcesem, bo okrężnie
Zbyt jasny rozbłysk, prawdy głos
nagły - któż zniesie mężnie
Błyskawic dziecię pojmie sens
podany w ułatwieniu
Prawda ma tak objawiać się
by nie nieść oślepienia
Tell all the truth but tell it slant,
Success in circuit lies,
Too bright for our infirm delight
The truth's superb surprise;
As lightning to the children eased
With explanation kind,
The truth must dazzle gradually
Or every man be blind.