Przygotował mapę radarową zanim ukazała się w bazie SOK?

W „Dokumentacji lotniczo-meteorologicznej na lot samolotu Tu-154M w dniu 10.04.2010 r.”¹zamieszczono wydruk zbiorczej mapy radarowej o odbiciowości radarowej "Z". Konieczność uwzględnienia mapy radarowej z godz. 04:00 czasu UTC narzucili Rosjanie poprzez enumeratywne określenie dokumentów meteorologicznych w swoim raporcie². Na marginesie dodam, że spośród zestawu dokumentów meteorologicznych przekazanych załodze przed wylotem, polska komisja w swoim raporcie^3,4 w odróżnieniu od rosyjskich śledczych oceniła pochodzenie mapy satelitarnej Europy w podczerwieni nie z godziny 00 UTC, lecz z godziny 04:00 UTC. Natomiast w odniesieniu do zbiorczej mapy radarowej obie komisje zgodnie stwierdziły w swoich raportach, że pochodziła ona z godz. 04:00 UTC. Opracowywaniem zbiorczych map radarowych zajmuje się Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej i tym bardziej fakty związane z osiągnięciem mapy z „10-kwi-2010 04:00 (UTC)” w formie wydruku przed zakończeniem cyklów zbierania danych są zaklinaniem rzeczywistości.

Instytut ma wielopoziomową strukturę odbiorców produktów meteorologicznych, począwszy od masowego odbiorcy prognoz podstawowych za pośrednictwem Internetu i innych mediów, przez odbiorców specjalizowanych prognoz o znaczeniu gospodarczym (transport naziemny, morski i lotniczy, rolnictwo, służby komunalne, budownictwo), aż po prognozy i ostrzeżenia o istotnym znaczeniu dla społeczeństwa, gospodarki i bezpieczeństwa narodowego. Dystrybuowanie danych i produktów wytwarzanych przez IMiGW, w tym również zbiorczych map radarowych odbywa się przy pomocy aplikacji pracującej w oparciu o serwer WWW i komunikującej się z użytkownikami za pomocą przeglądarek HTTP. Dla odbiorców Systemu Obsługi Klienta (SOK) chcących korzystać z zasobów zgromadzonych w tym systemie przeznaczony jest moduł SOK-CLIENT. Warunkiem jest wcześniejsze pozyskanie od SOK odpowiedniego hasła dostępu. Po wejściu do SOK i wybraniu pozycji dostępnych produktów system wyświetla stronę z informacjami o danych zgromadzonych w bazie związanych z wybranym produktem. Dotyczy to również produktu w postaci zbiorczej mapy radarowej o odbiciowości „Z”. Na liście „Czas wyprodukowania” znajdują się wpisy obrazujące dane produktu pobrane w trakcie działania systemu i przechowywane aktualnie w bazie danych. Każdy wpis zawiera datę i czas wyprodukowania danych. Czas ten podany jest zgodnie z UTC (Universal Time Coordinated). Dla orientacji użytkownika bieżący czas UTC wyświetlany jest w prawym górnym narożniku okna przeglądarki. Dopiero po wybraniu pozycji z listy „Czas wyprodukowania” użytkownik może obejrzeć wybrany produkt w oknie przeglądarki. Może ten produkt zapisać na własnym dysku albo wydrukować. Taki dostęp musiała posiadać Służba Hydrometeorologiczna Sił Zbrojnych (i dyżurny meteorolog lotniska). Szkopuł jednak w tym, że na zbiorczych mapach radarowych jako termin podawany jest czas rozpoczęcia, a nie zakończenia danej obserwacji.

Produkt w postaci zbiorczej mapy radarowej jest możliwy do osiągnięcia dzięki systemowi radarów meteorologicznych POLRAD składającego się z ośmiu dopplerowskich radarów sterowanych centralnie z centrum radarowego w IMiGW w Warszawie. Radar meteorologiczny to urządzenie pozwalające na teledetekcyjną (zdalną) diagnozę stanu atmosfery i zachodzących w niej zjawisk takich jak występowanie chmur, opadów deszczu, śniegu i gradu, burz oraz stref sztormowych wiatrów. Obserwacja radarowa polega na ciągłych obrotach anteny w azymucie i kolejnym omiataniu różnych kątów elewacji. Pojedynczy radar zapewnia osłonę hydrologiczną i meteorologiczną na obszarze w promieniu 100 - 200 km. Osłona radarowa całego obszaru Polski jest możliwa dzięki rozlokowaniu 8 radarów typu METEOR wyposażonych w kanał dopplerowski, co pozwala na badanie nie tylko obszarów występowania chmur, ale także pola wiatru. Praca radarów w sieci pokrywającej cały kraj musi być ze sobą zintegrowana tak, aby otrzymać mapę zbiorczą. Wszystkie radary są zautomatyzowane, obsługiwane i sterowane zdalnie za pomocą oprogramowania RAINBOW. Każdy cykl zbierania danych tj. pomiarów klasycznych i pomiarów dopplerowskich trwa nieco poniżej 5 minut⁵. Zarówno do przeglądu odbiciowości jak i wiatru dopplerowskiego wybrano po 10 kątów elewacji, ale nieco innych dla każdego z cyklów. W następstwie tak zorganizowanego procesu co 10 minut uzyskuje się komplet danych. Radarowe mapy zbiorcze z określonych produktów składane są co 10 minut, przy czym na mapie podany jest czas rozpoczęcia obserwacji radarowej. W trakcie skanowania klasycznego do zasięgu 250 km i 20 km wysokości przy 10 kątach elewacji, trwającego 260 sekund, surowe dane spływają do centrum radarowego, gdzie tworzony jest plik z danymi zapisanymi w układzie sferycznym – dla każdego z radarów. Z pozyskanych plików tworzone są różnego typu produkty w układzie kartezjańskim, zdefiniowane wcześniej w systemie. Po zebraniu surowych danych ze skanowania klasycznego w oprogramowaniu RAINBOW (sterującym zdalnie radarami typu METEOR) rozpoczyna się następnie cykl skanowania dopplerowskiego do zasięgu 125 km wokół każdego radaru i do wysokości 20 km oraz również w 10 kątach elewacji, lecz już nieco innych. Trwa on podobnie jak w przypadku przeglądu według odbiciowości ok. 260 sekund. Dane tego skanowania spływają również do centrum radarowego i tu tworzone są produkty skanowania dopplerowskiego. Pomiędzy ósmą a dziewiątą minutą cyklu tworzone są określone mapy zbiorcze. Wreszcie w ostatniej minucie cyklu mapy są rozsyłane do użytkowników. Dane z sieci radarowej wykorzystywane są do osłony meteorologicznej lotnictwa cywilnego i wojskowego, gospodarki morskiej, energetyki i gospodarki wodnej, transportu drogowego, rolnictwa, informacji dla środków masowego przekazu, turystyki itp. Zbiorcza mapa radarowa stała się dostępna dla wszystkich zainteresowanych na stronie internetowej www.pogodynka.pl.  Z dniem 05.08.2013 r. na stronie internetowej IMiGW udostępniona została nowa zakładka „Mapy radarowe”. Znajdują się w niej aktualna mapa radarowa całej Polski, zobrazowanie wyładowań atmosferycznych, jak również możliwe jest wykonanie animacji zdjęć radarowych z ostatnich 5 godzin. Oczywistym jest, że Służba Hydrometeorologiczna Sił Zbrojnych ani żadna inna zewnętrzna instytucja nie ma bezpośredniego wpływu na czas utworzenia zbiorczej mapy radarowej i umieszczenia jej w bazie Systemu Obsługi Klienta.

Dokument załączony w "Dokumentacji lotniczo-meteorologicznej na lot samolotu Tu-154M w dniu 10.04.2010 r." z widocznym pokwitowaniem tytułem „opracował – odebrał” informuje, że pełna dokumentacja musiała być przygotowana (w formie wydruku) przez dyżurnego meteorologa lotniska chor. Nojela Marcina o godzinie „4.05”, a o godz. „4.10” (czasu UTC) pokwitował jej odbiór nawigator śp. Artur Ziętek. Forma zapisu czasu na tym pokwitowaniu nie odpowiadała zasadom⁶ ustalonym w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zasada ta określała, że informacja dotycząca czasu powinna zawierać czterocyfrową liczbę określającą godzinę i minuty wraz z oznaczeniem czasu UTC, np. „0405Z”, gdzie uniwersalny czas skoordynowany UTC określony jest jako czas „ZULU” poprzez literę „Z”.

Zbiorcza mapa radarowa pochodząca z „10-kwi-2010 04:00 (UTC)” oznacza, że od momentu "0400 Z" rozpoczął się cykl przeszukiwania przez anteny radarowe atmosfery do zasięgu 250 km i 20 km wysokości przy 10 kątach elewacji i trwał on 260 sekund⁷. Po zebraniu surowych danych ze skanowania klasycznego rozpoczął się następnie cykl skanowania dopplerowskiego. Każdy cykl zbierania danych trwał nieco poniżej 5 minut. Dopiero po wykonaniu kompletnego przeglądu w dwóch cyklach pomiędzy ósmą a dziewiątą minutą sporządzono zbiorczą mapę radarową.  W dziesiątej minucie mapę radarową rozesłano do użytkowników. Niestety nie jest to równoznaczne, że akurat w tej minucie użytkownik mógł ją osiągnąć. Zależne jest to od opóźnienia w transmisji danych, którą zawiaduje operator systemu. Zatem naturalną rzeczą jest, że wydruk mapy radarowej z „10-kwi-2010 04:00 (UTC)” nie mógł być osiągnięty wcześniej, zanim radary meteorologiczne nie zebrały danych z przeglądu atmosfery i w centrum właściwy program nie utworzył według zadanych produktów zbiorczej mapy radarowej. Dopiero po utworzeniu zbiorczej mapy radarowej została ona automatycznie przesłana przez system komputerowy do sieci i musiało to trwać znacznie dłużej niż 5 minut od chwili rozpoczęcia przeszukiwania atmosfery przez anteny tj. od 04:00 (UTC). Reżim technologiczny zaprogramowanych radarów meteorologicznych przeczy temu, aby o godzinie „4.05” dyżurny meteorolog lotniska mógł posiadać gotową do przekazania dokumentację lotniczo-meteorologiczną włącznie z tą mapą. Zagadkę o nieprawdopodobnym osiągnięciu wydruku mapy radarowej przed zakończeniem cyklu zbierania danych może rozwiązać jedynie osoba, która miała przekazać dokumentację lotniczo-meteorologiczną śp. Arturowi Ziętkowi, co zresztą uważam za jeden z najważniejszych wątków podlegających szczegółowemu wyjaśnieniu. Dokumenty rządowe⁸ jednoznacznie stwierdzają, że po pobraniu dokumentacji lotniczo-meteorologicznej nawigator pokładowy udał się z nią na pokład samolotu, natomiast ten sam dyżurny meteorolog lotniska „około godz. 04:20” zapoznał drugiego pilota z prognozą pogody, a w ostatniej kolejności dowódcę statku powietrznego, którzy wcześniej, bo „o godz. 04:11” mieli opuścić samolot razem z dwiema stewardesami i udać się do Biura Odpraw Załóg. Do samolotu mieli wrócić oni o godz. „04:21”, bo przecież miała się odbyć odprawa przedodlotowa, o której mowa na s. 308 raportu końcowego. Uwzględniając czas przeznaczony na przekazanie informacji o pogodzie każdemu pilotowi z osobna i wliczając czas ich powrotu do samolotu stojącego na stanowisku postojowym przed hangarem, to zdaje się, że tych dwóch pilotów razem z dwiema stewardesami musieli pokonać dzielący ich dystans, w tym po schodach, w iście rekordowo sprinterskim tempie.

W tym ogromie pracy tego ranka dyżurny meteorolog lotniska na Okęciu musiał się spieszyć również z wydrukowaniem zbiorczej mapy radarowej, pomimo że nie mogło jej być na ten czas w bazie sytemu SOK! Czyżby szaleńczy pośpiech DML obnażał misterny plan?  Czyżby komuś "śmiertelnie" zależało na uwiarygodnieniu późniejszego startu samolotu i przegrał za przyczyną rutyny? kardynalnego błędu? naruszonych procedur? Patrzeć tylko jak te oszczerstwa wrócą ze zdwojoną mocą do tych, co zniesławiali imię polskich pilotów.

Przypisy: