Osobliwa wdzięczność

Trwa hitlerowska okupacja. Aryjska dziewczyna ukrywa żydowskiego chłopca. Historia w Polsce zwyczajna, niemal wizytówka narodu. Jeżeli każdy z tych bohaterów ma swoje drzewko, to ci znani i ci bezimienni, którzy się o sławę i zaszczyty nie dopraszali, bądź zginęli, i nikt się o nich nie upomniał, mogliby zaszumieć potężnym lasem. Gdy inne nacje, ze strachu, gorliwości w chęci przypodobania się okupantowi, i dla korzyści doraźnych, hurtowo pozbywały się swoich niearyjskich sąsiadów, Polacy, jak ta dzielna kobieta, najczęściej stawiali miłość bliźniego i poświęcenie na szali najwyższej.

 „….Sprawiedliwi Wśród Narodów Świata

Trudno ustalić ostateczną liczbę Polaków, którzy pomagali Żydom w ucieczce spod hitlerowskiego terroru. Ilu z nich przypłaciło życiem za ukrywanie Żydów, za pomoc w schronieniu, dożywianiu?

Niemieckie komunikaty w okupowanej Polsce najwyraźniej nakazywały  donoszenie władzom wykonawczym wsi i miast, informacji o Polakach dających schronienie Żydowi.  Najczęściej byli oni mordowani wraz z tymi, których ratowali , ze swoimi rodzinami, żonami, dziećmi, rodzicami, a nawet sąsiadami. Niemcom często zdarzało się wymordować całą wioskę, następnie ją podpalić, lub pogrzebać ofiary we wspólnym grobie.

Kapituła instytutu pamięci Yad Vashem  osobom i rodzinom , które z narażeniem własnego życia ratowały Żydów podczas Drugiej Wojny Światowej przyznaje wyróżnienie "Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata". Medal i dyplom zostały powołane dekretem Knesetu w 1953. Na każdym medalu widnieje motto pochodzące z Talmudu "Kto ratuje jedno życie - ratuje cały świat". Jest to najwyższej rangi odznaczenie, jakim Państwo Izrael honoruje obcokrajowców.

Do tej pory otrzymało je ponad 20757 osób na całym świecie w tym 5874  Polaków (dane z 1 stycznia 2005 r).”/Y.V/

Chłopak okupację przeżył. Po wojnie młodzi pobrali się, zamieszkali w Warszawie, gdzie 1 sierpnia 1947 roku urodził im się syn. Imiona nadano mu po apostole, którego Chrystus najbardziej umiłował, i po tym, co najbardziej był dociekliwy i nad wiarę przdkładał rozum.

W wyniku nieszczęśliwych zawirowań historii, w 1969 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. W 1975 roku obronił doktorat z socjologii na Uniwersytecie Yale'a, gdzie przez wiele lat był wykładowcą. Nazywa się Jan Tomasz Gross.