2 obserwujących
6 notek
14k odsłon
1174 odsłony

Powstańcza Warszawa na zdjęciach. Kukiełki pod barykadą

Teatrzyk "Kukiełki pod barykadą" na podwórzu jednej z kamienic na warszawskim Powiślu.  Rok 1944. Fot. Joachim Joachimczyk „Joachim”/ ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego.
Teatrzyk "Kukiełki pod barykadą" na podwórzu jednej z kamienic na warszawskim Powiślu. Rok 1944. Fot. Joachim Joachimczyk „Joachim”/ ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego.
Wykop Skomentuj51

Powstańcy odpoczywają, paląc papierosy. Brudni kanalarze są w doskonałych humorach. W bramie zburzonej kamienicy powstaniec czule tuli czarnego kotka. Ośmiolatka pomaga rannym w szpitalu polowym i pozuje, uśmiechnięta, w opasce z czerwonym krzyżem i wielką kokardą we włosach, którą zawiązała mama… Bo przecież starali się zachować resztki normalności. To wszystko i wiele więcej zgromadzono w wirtualnej Fototece Muzeum Powstania Warszawskiego.

Ten zbiór liczy już grubo ponad pięć tysięcy zdjęć – Fototeka MPW co roku kupuje i dostaje kolejne pozycje. Na kliszach utrwalono nie tylko barykady z sierpnia i września 1944 roku, nie tylko niemieckich jeńców, a potem kanały, którymi uciekali powstańcy, ale wszystkie szczegóły życia w stolicy w te trudne 63 dni.

Archiwum nie skupia się na samym powstaniu. Pokazuje Warszawę w ogóle, jej mieszkańców, ulice, wydarzenia z lat 1935-1946. Ich autorami są zwykli mieszkańcy, powstańczy dokumentaliści, przypadkowi świadkowie zdarzeń. Ale jest też spory pakiet zdjęć wykonanych przez Niemców, w tym fotografie lotnicze.

Baza ma aż 20 kategorii tematycznych.

Na froncie – Leica olimpijczyka

W czasie walk nie było czasu na robienie zdjęć, powstało więc ich niewiele. Dobrze udokumentowany został atak powstańców na budynek Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej (PAST-y) – ważny punkt niemieckiego oporu w Warszawie, który powstańcy odbili 20 sierpnia 1944 roku.

Zdjęcie wykonane podczas szturmu na PAST-ę jest dziś wręcz symbolem walk o Warszawę. Pokazuje dwóch powstańców ukrytych za gruzami i obserwujących wieżowiec przy Zielnej, z którego unosi się dym. W budynku znajdowała się niemiecka centrala telefoniczna. Niemcy z góry ostrzeliwali Śródmieście. Wieżowiec, po kilku godzinach walk, zdobyli żołnierze batalionu „Kiliński”, wspierani m.in. przez kobiecy patrol minerski. Zginęło 38 Niemców, do niewoli wzięto 120. To był ogromny powstańczy sukces.

Fotografię zrobił jeden z najlepszych dokumentalistów powstania – Eugeniusz Lokajski „Brok”, żołnierz kompanii „Koszta”, który przed wojną był wielokrotnie rekordzistą Polski w rzucie oszczepem. Reprezentował kraj podczas igrzysk olimpijskich w Berlinie w 1936 roku i – co ciekawe – tam kupił aparat słynnej, niemieckiej marki Leica, którym potem utrwalał walki powstańcze. Nakręcił też film z akcji na PAST-ę. Zginął 25 września 1944 roku, przygnieciony przez ścianę zbombardowanego budynku. Szedł akurat po materiały fotograficzne. Klisze przechowała przez cały PRL jego siostra Zofia Domańska, która przekazała je Muzeum Powstania Warszawskiego.

Znana jest też fotografia Lokajskiego, przedstawiająca jego kolegów z kompanii w czasie odpoczynku w ruinach przy placu Napoleona – dziś pl. Powstańców Warszawy. Stoją, siedzą, w hełmach, zniszczonych mundurach, palą papierosy, na twarzach widać już skrajne zmęczenie.

Portret samego „Broka” trafił do wielu publikacji MPW: stoi w bramie zbombardowanej kamienicy przy Moniuszki 1, w hełmie na głowie i z małym czarnym kotkiem na rękach.

image
Eugeniusz Lokajski "Brok" z kotkiem. Rok 1944. Fotografię wykonano aparatem Lokajskiego. Ze zbiorów MPW.

Jak zaznacza MPW, część zdjęć z walk jest raczej pozowanych, rekonstruujących wcześniejsze wydarzenia. Na przykład zdobycie 23 sierpnia kościoła p.w. św. Krzyża. To tu powstało kolejne słynne zdjęcie: powstaniec obserwuje Krakowskie Przedmieście przez wyburzoną ścianę kościoła, w kierunku ul. Kopernika. Powstańcy przez dziurę w murze zaatakowali siedzibę policji, w której stacjonowała żandarmeria. Akcja się udała.

Tą scenę utrwalił z kolei Eugeniusz Haneman, znany fotograf, który dokumentował wydarzenia jako fotoreporter Delegatury Rządu na Kraj. Często współpracował z Sylwestrem Braunem„Krisem”, żołnierzem AK. Haneman uratował z powstania 15 rolek filmów – przekazał je do Muzeum Warszawy, ponad 300 jego fotografii jest w MPW.

Chwat i kanalarze

Duża grupa zdjęć pokazuje powstańcze barykady: ich budowę, stanowiska strzeleckie, ludzi pozujących na ich tle. W ocenie historyków MPW, „często fotografowana była barykada oddzielająca plac Napoleona od ulicy Szpitalnej w Śródmieściu Północnym, ponieważ wbudowano w nią niemieckie samobieżne działo pancerne Jagdpanzer 38(t) Hetzer, przez powstańców nazywane Chwat”.

W tej kategorii umieszczono też zdjęcia powstańczych bunkrów, tuneli między piwnicami i przekopów komunikacyjnych.

Przejście między odciętymi od siebie dzielnicami miasta umożliwiał powstańcom podziemny system kanałowy. Zbiór zdjęć kanałów nie jest bardzo bogaty, ale można zobaczyć m.in. fotografie Joachima Joachimczyka „Joachima”, na których powstańcy wychodzą z kanałów na ulicy Wareckiej, po udanej ewakuacji ze Starego Miasta (1 września). Z kolei Marian Grabski „Wyrwa” z bezpiecznej odległości fotografował moment wyjścia powstańców z kanałów w Alejach Ujazdowskich.

Wykop Skomentuj51
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura