#prawo cytatu
#prawo cytatu
Waldemar Żyszkiewicz Waldemar Żyszkiewicz
220
BLOG

Na ćwierćwiecze NLiJM: Drażniące prawdy, niewygodna pamięć

Waldemar Żyszkiewicz Waldemar Żyszkiewicz Kultura Obserwuj notkę 15
NLiJM, czyli Nagroda Literacka imienia Józefa Mackiewicza jest przyznawana już od dwudziestu pięciu lat. Od kilku ostatnich edycji laureat, oprócz dyplomu i popiersia Patrona nagrody, otrzymuje sto tysięcy złotych.

Spora część mego życia przypadła na czasy PRL-u. To niełatwe, w wielu aspektach ograniczające doświadczenie miało przecież swoje zalety: stanowiło rodzaj egzystencjalnego wyzwania i przypadało na czas młodości. W roku 1989 skończyłem 42 lata. I dobrze wiedziałem, co było niewygodne dla tamtej władzy i niepożądane w publicznym obiegu. Ta świadomość była zresztą dość powszechna, bo zjawiska źle widziane przez komunistycznych decydentów były surowo karane i bezwzględnie eliminowane, o czym dzisiaj część demokratycznych nuworyszy, z zasługami dla ludowej władzy, wcale nie chce pamiętać.   

Czas przełomu teoretycznie pozwalał sporządzić mapę ogromnych obszarów zakłamania związanych z tym, że historia wciąż depcze nam po piętach. Nam, ludziom ukształtowanym w tradycji katolickiej,  wychowanym w duchu polskiego patriotyzmu, przywiązanym do wartości cywilizacji łacińskiej… Nam Polakom, sentymentalnym szermierzom Rzeczypospolitej, z głową pełną romantycznych idei, ze skrzydłami husarza i naiwnym jak dzieci. Tak jak byśmy od wieków nie zajmowali terytorium między turańszczyzną Rusi a germańskim  bizantynizmem… O żywiołach pochodzących z bardziej odległych krain, które także podważają trwanie naszej państwowości, już nie wspominając. 

Po roku 1990 chcieliśmy jako wspólnota narodowa wierzyć, że ten czas kłamstwa minął. Takie były przynajmniej oczekiwania i nadzieje Polaków. Ze zdumieniem więc obserwowałem w latach 90., że zakres swobody wypowiedzi publicznej zmienił się w sposób nieistotny. Owszem, można było znowu poddać ostrej krytyce „polskie wady i  przywary narodowe”, takie jak nacjonalizm i zaściankowość, przaśny katolicyzm, wreszcie kultowy podobno antysemityzm. Określano tym mianem – przywołam tu kategorię Stanisława Michalkiewicza – zwłaszcza krytyczną spostrzegawczość w zakresie tzw. rachunku krzywd w relacjach polsko-żydowskich. I tę spostrzegawczość ganiono oraz tępiono jako „oczywisty faszyzm”. 

Arbitralne wstrzymanie ekshumacji w Jedwabnem, zablokowanie, a później „zwichnięcie” procesu lustracyjnego zafunkcjonowały niczym kurtyna skutecznie odgradzająca Polaków od wiedzy o faktach. A już naprawdę mogła zadziwiać skwapliwość oraz skuteczność, z jaką po dekadach wymuszonego trwania w obozie tzw. krajów demokracji ludowej, a mówiąc wprost: w zależności od Związku Sowieckiego, zagnano Polaków do innej opresyjnej i stopniowo federalizującej się ponadnarodowej struktury. Spotkanie Wojciecha Jaruzelskiego z Davidem Rockefellerem w roku 1985 znalazło swój finał w zgodzie na dalszą postępującą rezygnację z suwerenności narodowej, którą było w swej istocie przyzwolenie na traktat lizboński. 

Historia depcze nam po piętach, bo dominujące w kraju media wciąż próbują wmawiać Polakom, że nie ma miejsca na drażliwą prawdę o genealogii krwawych opresorów z czasów komunistycznych. Że nie może być miejsca na przywołanie niewygodnych faktów, iż to nasi nominalnie teraz najwięksi sojusznicy odpowiadają nie tylko za Teheran i Jałtę, ale również za zakaz utworzenia służb specjalnych na surowym korzeniu po 1989 roku. 

Czas tzw. transformacji, mimo wielu zmian rządów i upływu blisko czterech dekad, nie przyniósł nawet zarysu jakiejś własnej polskiej polityki zagranicznej. Cóż, trwała eliminacja z debaty publicznej pojęć racji stanu oraz interesu narodowego nie sprzyjała wybijaniu się Rzeczypospolitej na podmiotowość. Może zabrakło przywódców na miarę mężów stanu, a może naszej klasie politycznej nazbyt przypadło do gustu skwapliwe zajmowanie pozycji junior-partnera, raz wobec Berlina-Brukseli, innym razem wobec Wall Street i Waszyngtonu? 

Drażniąca wiedza, niewygodna pamięć podlegały ostrej dyskryminacji po roku 1989. Nie było dla nich miejsca w mediach korporacyjnych. Nie hołubiono ich bynajmniej na wyższych uczelniach. Dla takiej problematyki po prostu nie zarezerwowano miejsca w przestrzeni publicznej III RP. Dopiero inicjatywa sprzed ćwierćwiecza powołująca do istnienia Nagrodę Literacką imienia Józefa Mackiewicza otworzyła wrota do zmiany tego stanu rzeczy. Tej zasługi Inicjatorów, Fundatorów oraz Mackiewiczowskiej Kapituły – zasługi dla Polski i jej suwerenności, dla przywrócenia fundamentów świadomości narodowej, dla polskiej kultury, wreszcie dla krnąbrnych twórców niemieszczących się w ponowoczesnym kanonie postprawdy – nie sposób przecenić. 

Waldemar Żyszkiewicz 

w listopadzie 2026 roku

Nagroda czasopisma „Poetry&Paratheatre” w Dziedzinie Sztuki za Rok 2015 Kategoria - Poezja

Nowości od blogera

Komentarze

Pokaż komentarze (15)

Inne tematy w dziale Kultura