Spora część mego życia przypadła na czasy PRL-u. To niełatwe, w wielu aspektach ograniczające doświadczenie miało przecież swoje zalety: stanowiło rodzaj egzystencjalnego wyzwania i przypadało na czas młodości. W roku 1989 skończyłem 42 lata. I dobrze wiedziałem, co było niewygodne dla tamtej władzy i niepożądane w publicznym obiegu. Ta świadomość była zresztą dość powszechna, bo zjawiska źle widziane przez komunistycznych decydentów były surowo karane i bezwzględnie eliminowane, o czym dzisiaj część demokratycznych nuworyszy, z zasługami dla ludowej władzy, wcale nie chce pamiętać.
Czas przełomu teoretycznie pozwalał sporządzić mapę ogromnych obszarów zakłamania związanych z tym, że historia wciąż depcze nam po piętach. Nam, ludziom ukształtowanym w tradycji katolickiej, wychowanym w duchu polskiego patriotyzmu, przywiązanym do wartości cywilizacji łacińskiej… Nam Polakom, sentymentalnym szermierzom Rzeczypospolitej, z głową pełną romantycznych idei, ze skrzydłami husarza i naiwnym jak dzieci. Tak jak byśmy od wieków nie zajmowali terytorium między turańszczyzną Rusi a germańskim bizantynizmem… O żywiołach pochodzących z bardziej odległych krain, które także podważają trwanie naszej państwowości, już nie wspominając.
Po roku 1990 chcieliśmy jako wspólnota narodowa wierzyć, że ten czas kłamstwa minął. Takie były przynajmniej oczekiwania i nadzieje Polaków. Ze zdumieniem więc obserwowałem w latach 90., że zakres swobody wypowiedzi publicznej zmienił się w sposób nieistotny. Owszem, można było znowu poddać ostrej krytyce „polskie wady i przywary narodowe”, takie jak nacjonalizm i zaściankowość, przaśny katolicyzm, wreszcie kultowy podobno antysemityzm. Określano tym mianem – przywołam tu kategorię Stanisława Michalkiewicza – zwłaszcza krytyczną spostrzegawczość w zakresie tzw. rachunku krzywd w relacjach polsko-żydowskich. I tę spostrzegawczość ganiono oraz tępiono jako „oczywisty faszyzm”.
Arbitralne wstrzymanie ekshumacji w Jedwabnem, zablokowanie, a później „zwichnięcie” procesu lustracyjnego zafunkcjonowały niczym kurtyna skutecznie odgradzająca Polaków od wiedzy o faktach. A już naprawdę mogła zadziwiać skwapliwość oraz skuteczność, z jaką po dekadach wymuszonego trwania w obozie tzw. krajów demokracji ludowej, a mówiąc wprost: w zależności od Związku Sowieckiego, zagnano Polaków do innej opresyjnej i stopniowo federalizującej się ponadnarodowej struktury. Spotkanie Wojciecha Jaruzelskiego z Davidem Rockefellerem w roku 1985 znalazło swój finał w zgodzie na dalszą postępującą rezygnację z suwerenności narodowej, którą było w swej istocie przyzwolenie na traktat lizboński.
Historia depcze nam po piętach, bo dominujące w kraju media wciąż próbują wmawiać Polakom, że nie ma miejsca na drażliwą prawdę o genealogii krwawych opresorów z czasów komunistycznych. Że nie może być miejsca na przywołanie niewygodnych faktów, iż to nasi nominalnie teraz najwięksi sojusznicy odpowiadają nie tylko za Teheran i Jałtę, ale również za zakaz utworzenia służb specjalnych na surowym korzeniu po 1989 roku.
Czas tzw. transformacji, mimo wielu zmian rządów i upływu blisko czterech dekad, nie przyniósł nawet zarysu jakiejś własnej polskiej polityki zagranicznej. Cóż, trwała eliminacja z debaty publicznej pojęć racji stanu oraz interesu narodowego nie sprzyjała wybijaniu się Rzeczypospolitej na podmiotowość. Może zabrakło przywódców na miarę mężów stanu, a może naszej klasie politycznej nazbyt przypadło do gustu skwapliwe zajmowanie pozycji junior-partnera, raz wobec Berlina-Brukseli, innym razem wobec Wall Street i Waszyngtonu?
Drażniąca wiedza, niewygodna pamięć podlegały ostrej dyskryminacji po roku 1989. Nie było dla nich miejsca w mediach korporacyjnych. Nie hołubiono ich bynajmniej na wyższych uczelniach. Dla takiej problematyki po prostu nie zarezerwowano miejsca w przestrzeni publicznej III RP. Dopiero inicjatywa sprzed ćwierćwiecza powołująca do istnienia Nagrodę Literacką imienia Józefa Mackiewicza otworzyła wrota do zmiany tego stanu rzeczy. Tej zasługi Inicjatorów, Fundatorów oraz Mackiewiczowskiej Kapituły – zasługi dla Polski i jej suwerenności, dla przywrócenia fundamentów świadomości narodowej, dla polskiej kultury, wreszcie dla krnąbrnych twórców niemieszczących się w ponowoczesnym kanonie postprawdy – nie sposób przecenić.
Waldemar Żyszkiewicz
w listopadzie 2026 roku


Komentarze
Pokaż komentarze (15)