Czy po urlopie adopcyjnym można korzystać z rodzicielskiego?

Czy rodzic adopcyjny może następnie przejść na urlop rodzicielski? Tak.

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz urlop rodzicielski są odrębnymi uprawnieniami. W praktyce oznacza to, że zakończenie pierwszego z nich nie musi oznaczać powrotu pracownika do pracy.

Najpierw urlop adopcyjny, później rodzicielski

Określenie „urlop adopcyjny” jest powszechnie używane, ale Kodeks pracy posługuje się nazwą **urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego**.

Przysługuje on między innymi pracownikowi, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia.

Szczegółowe zasady korzystania z tego pierwszego etapu opieki, jego długość oraz kwestie dotyczące zasiłku opisuję tutaj:

Urlop adopcyjny 2026 – wymiar, wniosek i zasiłek.

Po wykorzystaniu urlopu adopcyjnego rodzice nie tracą prawa do dalszej opieki nad dzieckiem. Kodeks pracy przewiduje dla nich również **urlop rodzicielski**.

Ile urlopu rodzicielskiego przysługuje po adopcji?

W przypadku pracowników, którzy przyjęli dziecko na wychowanie i wystąpili do sądu z wnioskiem o jego przysposobienie, wymiar urlopu rodzicielskiego zależy przede wszystkim od liczby dzieci przyjętych jednocześnie na wychowanie.

Co do zasady jest to:

- **do 41 tygodni** – w przypadku przyjęcia jednego dziecka,
- **do 43 tygodni** – w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga lub większej liczby dzieci.

Trzeba jednak zwrócić uwagę na wiek dziecka. W przypadku przysposobienia urlop rodzicielski może być wykorzystywany **nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia**.

Istnieje również szczególna regulacja dotycząca sytuacji, w której ze względu na wiek przyjętego dziecka pracownikowi przysługuje jedynie 9 tygodni urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. W takim przypadku wymiar urlopu rodzicielskiego może wynosić **38 tygodni**.

 Przykład: adopcja jednego dziecka

Pracownica przyjmuje na wychowanie dziecko i występuje do sądu o jego przysposobienie.

Najpierw korzysta z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Jeżeli spełnione są ustawowe warunki, po jego zakończeniu może skorzystać również z urlopu rodzicielskiego.

Przy przyjęciu jednego dziecka jego łączny wymiar może wynosić do **41 tygodni**.

Nie należy więc traktować urlopu adopcyjnego i rodzicielskiego jako jednego świadczenia. Są to dwa odrębne uprawnienia związane z opieką nad przyjętym dzieckiem.

Czy cały urlop rodzicielski może wykorzystać jeden rodzic?

To bardzo ważne.

Przepisy przewidują nieprzenoszalną część urlopu rodzicielskiego. **Każdy z rodziców posiada wyłączne prawo do 9 tygodni tego urlopu.**

Oznacza to, że jeden rodzic nie może po prostu przejąć niewykorzystanych 9 tygodni należących wyłącznie do drugiego rodzica.

Przy podstawowym wymiarze 41 tygodni, jeżeli z urlopu rodzicielskiego chce korzystać tylko jeden z rodziców, w praktyce nie wykorzysta on całych 41 tygodni. Część zastrzeżona dla drugiego rodzica może przepaść, jeżeli ten z niej nie skorzysta.

To istotna różnica w stosunku do wcześniejszych zasad funkcjonowania urlopu rodzicielskiego.

Czy rodzice adopcyjni mogą korzystać z rodzicielskiego jednocześnie?

Tak. Urlop rodzicielski może być dzielony pomiędzy rodziców i mogą oni również korzystać z niego jednocześnie.

Trzeba jednak pamiętać, że jednoczesne korzystanie z urlopu nie zwiększa jego łącznego wymiaru.

Przykładowo, jeżeli oboje rodzice przez określony czas przebywają jednocześnie na urlopie rodzicielskim, tygodnie wykorzystane przez oboje są odpowiednio zaliczane do wspólnego limitu.

Dlatego przy planowaniu opieki warto wcześniej ustalić, czy bardziej korzystne będzie jednoczesne pozostanie z dzieckiem w domu, czy wykorzystanie urlopu przez rodziców kolejno.

Czy urlop rodzicielski trzeba wykorzystać od razu?

Nie trzeba wykorzystywać całego urlopu rodzicielskiego jednorazowo.

Może zostać udzielony:

- jednorazowo albo
- **maksymalnie w 5 częściach**.

Daje to rodzicom znacznie większą możliwość dopasowania opieki nad dzieckiem do sytuacji rodzinnej i zawodowej.

W przypadku rodziców adopcyjnych trzeba jednak szczególnie pilnować granicy wieku dziecka. Prawo do korzystania z urlopu rodzicielskiego związanego z przysposobieniem nie może być realizowane bez ograniczeń czasowych – ustawodawca przewidział tutaj granicę wieku dziecka.

Jak złożyć wniosek o urlop rodzicielski?

Urlop rodzicielski nie jest udzielany automatycznie.

Pracownik powinien wystąpić do pracodawcy z odpowiednim wnioskiem. Może go złożyć w **postaci papierowej albo elektronicznej**.

Wniosek należy przekazać pracodawcy **co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem korzystania z urlopu rodzicielskiego**.

Jeżeli pracownik zachowa wymagany termin i spełnia warunki do korzystania z urlopu, pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek.

Dla działu kadr istotne jest więc rozróżnienie dwóch procedur: zakończenia urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz rozpoczęcia urlopu rodzicielskiego.

Czy podczas urlopu rodzicielskiego przysługuje zasiłek?

Tak. Za okres urlopu rodzicielskiego pracownikowi może przysługiwać **zasiłek macierzyński**.

Nie należy dać się zmylić jego nazwie. Zasiłek macierzyński nie jest świadczeniem przeznaczonym wyłącznie dla biologicznej matki dziecka.

Prawo do niego może przysługiwać także osobom, które przyjęły dziecko na wychowanie i spełniają warunki wynikające z przepisów ubezpieczeniowych.

Co do zasady za okres urlopu rodzicielskiego zasiłek wynosi **70% podstawy wymiaru**, przy czym przepisy przewidują również szczególne zasady obliczania zasiłku w przypadku odpowiednio wcześnie złożonego wniosku obejmującego okres odpowiadający urlopowi na warunkach macierzyńskiego i rodzicielskiemu.

Czy po adopcji starszego dziecka również można skorzystać z rodzicielskiego?

Tak, ale właśnie tutaj szczególnie ważny staje się wiek dziecka.

Kodeks pracy przewiduje rozwiązania pozwalające korzystać z uprawnień rodzicielskich również w sytuacji, gdy adoptowane jest dziecko starsze.

Jeżeli ze względu na zbliżanie się dziecka do ustawowej granicy wieku pracownikowi przysługuje skrócony, **9-tygodniowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego**, ustawodawca przewidział również odpowiedni wymiar urlopu rodzicielskiego – **38 tygodni**.

Nie można więc automatycznie przyjmować, że każda adopcja jednego dziecka oznacza zawsze identyczny układ: 20 tygodni urlopu adopcyjnego i 41 tygodni rodzicielskiego.

Wiek dziecka może mieć zasadnicze znaczenie.

Czy rodzic adopcyjny jest chroniony przed zwolnieniem?

Korzystanie z uprawnień związanych z rodzicielstwem wiąże się również z ochroną stosunku pracy.

Przepisy ograniczają możliwość wypowiedzenia i rozwiązania umowy o pracę z pracownikiem korzystającym z urlopu rodzicielskiego. Ochrona nie ma jednak charakteru absolutnego – przepisy przewidują określone wyjątki, między innymi związane z upadłością lub likwidacją pracodawcy.

Po zakończeniu urlopu pracownik powinien zostać dopuszczony do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe – na stanowisku równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych niż te, które obowiązywałyby, gdyby z urlopu nie korzystał.

Urlop adopcyjny i rodzicielski – o czym pamiętać?

Najważniejsze jest to, że **urlop adopcyjny nie zamyka rodzicom drogi do urlopu rodzicielskiego**.

Rodzic, który przyjął dziecko na wychowanie i spełnił warunki wymagane przy przysposobieniu, może najpierw korzystać z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, a następnie korzystać z przysługującego mu urlopu rodzicielskiego.

W praktyce trzeba sprawdzić przede wszystkim:

- wiek dziecka,
- liczbę dzieci przyjętych jednocześnie na wychowanie,
- przysługujący wymiar urlopu,
- część zastrzeżoną wyłącznie dla drugiego rodzica,
- termin złożenia wniosku do pracodawcy.

Dopiero uwzględnienie wszystkich tych elementów pozwala prawidłowo ustalić, jak długo rodzice adopcyjni mogą korzystać z urlopów związanych z opieką nad dzieckiem.

**Podstawa prawna:** art. 183 oraz przepisy Kodeksu pracy dotyczące urlopu rodzicielskiego.