cudzoziemka

W 1936 roku krytyka zachwyciła się kompozycją "Cudzoziemki" Marii Kuncewiczowej. Akcja powieści toczy się w ciągu jednego dnia, wypełniają ją jednak retrospekcje, będące wspomnieniami głównej bohaterki. Kim jest główna bohaterka? Jest to sześćdziesięcioletnia Róża Żabczyńska - zgorzkniała kobieta, matka dorosłych już dzieci, żona Adama, niespełniona skrzypaczka, cudzoziemka. Jak widać, powieść Kuncewiczowej obfituje w motywy znane literaturoznawcom i czytelnikom od wielu lat. "Cudzoziemka" jest jednak nowatorską powieścią psychologiczną, dogłębnie analizującą osobowość bohaterki.

Życie Róży naznaczone było kompleksami starzejącej się kobiety, niespełnionej artystki, kompleksami odrzucenia i wykorzenienia. Szczęśliwe dzieciństwo Róży w rosyjskim Taganrogu zostało brutalnie przerwane wyjazdem do Warszawy. Ów wyjazd, a ponadto zdrada uczyniona przez ukochanego Michała Bądskiego, nieziszczona kariera muzyczna i śmierć syna Kazimierza - te wydarzenia to przyczyny cierpienia Róży. W dorosłym życiu Róża eksponowała wizerunek kobiety zimnej, wyniosłej i surowej, kamuflowała wszelkie przejawy uczuć, kreowała siebie na kogoś innego, niż była w rzeczywistości. Róża wyszła za mąż za Adama, by zemścić się na mężczyznach. Unieszczęśliwiła w ten sposób niewinnego człowieka, który obwiniał się za wiecznie zły nastrój żony. Róża terroryzowała dom także wtedy, gdy pojawiły się dzieci. Władysław i Marta, wychowani w niezdrowej atmosferze humorów Róży, chcieli uwolnić się od matki i stworzyć własne domy w zupełnie inny sposób. Jednak bezwzględna i despotyczna Róża ingerowała w życie swoich dzieci nawet, gdy były już dorosłe.

Róża w każdym miejscu na Ziemi czuła się cudzoziemką. Była Polką, jednak w Warszawie wyróżniała się urodą i rosyjskim akcentem. Wyobcowanie bohaterki było tak głębokie, iż uważała, że nie ma dla niej miejsca także w życiu pośmiertnym. Dopiero na łożu śmierci Róża zaczęła przewartościowywać swoje życie i relacje z otoczeniem.

Osobowość Róży wyrażała się nie tylko w jej zachowaniu. Bohaterka "Cudzoziemki" nosi znaczące imię. W godzinie śmierci bliscy Róży, właśnie imieniem usprawiedliwiali jej złe postępowanie i wyrządzone krzywdy. Ponadto, niedługo po przybyciu do Warszawy, ciotka Róży nadała jej drugie imię - Ewelina. Wydarzenie to nadało życiu Róży symboliczny wymiar: prowadziło do śmierci duszy i wykreowania w kobiecie zupełnie nowej osoby. Kolorem towarzyszącym Róży przez wiele lat była czerń, wyrażająca żałobę po Michale i krótkim, szczęśliwym dzieciństwie.

Powieść Kuncewiczowej, raczej ze względu na formę niż celowe zamierzenie autorki, jest dosadnym i konkretnym portretem kobiety wyobcowanej i nieszczęśliwej.