Wraz ze śmiercią nowonarodzonej córeczki króla Władysława Jagiełły, Elżbiety Bonifacji w 1399r., nadszedł koniec linii Piastów. Każdy rozsądnie myślący człowiek tamtego czasu gotów byłby założyć się, iż kwestia przejęcia władzy i tronu w Polsce zostanie rozwiązana na drodze krwawych sporów. To czego jednak dokonali Polacy nie ma żadnych socjo – politycznych paraleli w historii. Stworzyli mianowicie koncept monarchy wybieranego. Następnie posunęli się jeszcze dalej – lata 1493 – 1569 to okres monarchii konstytucyjnej. Ostatecznie zaś, cały proces został zwieńczony powstaniem w pełni rozwiniętego systemu republikańskiego – Pierwsza Rzecz Pospolita (1569 – 1795) – tak zdumiewającego, że minie kilka wieków, nim gdziekolwiek rozwinie się równie imponujący system demokratyczny, co Rzeczpospolita Polska.
Pierwszy etap owej nieprawdopodobnej przemiany historycznej rozpoczął się w chwili, gdy księżniczka Jadwiga przyjęła Wielkiego Księcia Litewskiego Władysława Jagiełłę. Polska postawiła jednak dwa warunki: Jagiełło zostanie ochrzczony, zaś Polskę i Litwę, połączy unia. Tak też się stało, w roku 1386 litewski władca przyjął chrzest, a 3 dni później poślubił Jadwigę. Wydarzeniem pierwszej wagi była natomiast unia Polski z Litwą. Formalny charakter nadano jej w 1413r. W Horodle. Połączone terytoria sięgały na wschodzie aż po Moskwę i rzekę Wołgę. O jej niezwykłości świadczył już nie tylko układ utrzymujący odrębność rządową obu państw, ale fakt, że Unia stanowiła wyspę cywilizacji w morzu wojującej ludzkości. Ideał zawiązujących ją narodów wyłaniał się ze spuścizny myślicieli Katolickich takich jak: Tomasz z Akwinu, Antonin z Florencji czy Mikołaj z Orseme. W preambule Jagiellońskiego dokumentu czytamy: „Nie dozna łaski zbawienia, kto się na miłości nie oprze. Miłość jedna nie działa marnie: promienna sama w sobie, gasi zawiści, mosłabia urazy, daje wszystkim pokój (…) Miłość tworzy prawa, rządzi królestwami, zakłada miasta, prowadzi do dobra stany Rzeczypospolitej, a kto nią pogardzi, ten wszystko utraci. Dlatego też my zebrani, prałaci, rycerstwo i szlachta, chcąc spocząć pod puklerzem miłości i przejęci pobożnym ku niej uczuciom, niniejszym dokumentem stwierdzamy, że łączymy i wiążemy nasze domy i rody, nasze rodziny i herby...” Niespodziewanie została zdefiniowana nowa zasada geopolityczna. Dwa narody zawarły unię na mocy miłości, a nie podboju.
A z zasady tej wynikały 3 żelazne konsekwencje: zakaz używania sił zbrojnych w celu podbojów, uciekanie się do użycia siły zbrojnej tylko w obronie własnej, powiększanie terytorium państwa tylko na drodze dobrowolnych unii pomiędzy ludźmi.
Równie niezwykłe jak sama Unia, były błogosławieństwa spływające na Polskę Jagiellonów. Upłynie prawie 300 lat, zanim pozostałe potęgi europejskie będą w stanie ustanowić organizację społeczną, podstawy prawne i instytucje polityczne zdolne zagwarantować – przynajmniej teoretycznie – podstawowe prawa ludzkie do godności i wolności, które gwarantowała konstytucja i prawo rozkwitającej Rzeczypospolitej Polskiej.
Formalną zasadą nowopowstałej republiki – bo to jest właściwe słowo – był system składający się z legislatury szczebla lokalnego – sejmików oraz narodowego – Sejmu, oparty na społeczeństwie pluralistycznym oraz dążący do zachowania równowagi pomiędzy władzą a wolnością. W roku 1494 Sejm składa się już z dwóch izb – poselskiej oraz senatu. Od tego czasu, organy demokratyczne uznawane dziś jednoznacznie za zachodnie, będą stopniowo wyłaniać się z polskiej monarchii konstytucyjnej.
Uchwalono wybory powszechne – pierwsze w historii świata. Powoływano komisje senackie do rozpatrywania tak kłopotliwych kwestii jak prawa i ograniczenia polskiej monarchii konstytucyjnej – jedynie Sejm mógł na przykład zwołać pospolite ruszenie i ratyfikować traktaty czy też podejmować działania zapobiegające korupcji w rządzie. Ustanowiono Skarb Państwa i Sąd Podatkowy. Sądy niższej instancji składające się z wybieranych sędziów prowadziły ku Najwyższemu Sądowi Apelacyjnemu i zajmowały się zawikłanym ustawodawstwem, systemem cywilnym i religijnym, który opierał się na zasadzie habeas corpus (neminem captivabimus nisi iure victum) – polski pierwowzór został wydany w roku 1433, jako przywilej jedlneńsko – krakowski.
Osiągnięcia socjo – polityczne Polski w ciągu całego XV i XVI wieku przekroczyły najśmielsze oczekiwania. Rozwój i praktyczne zastosowanie takich wartości jak władza za zgodą rządzonych, wolność wyznania, zdefiniowanie oraz ochrona praw i swobód obywatelskich, powszechne wybory, konstytucyjne ograniczenia wprowadzone, by zahamować jakiekolwiek tendencje autokratyczne państwa – lista po dziś dzień jest godna pozazdroszczenia. A przecież na tym nie koniec.
Już niebawem kolejne Pakty polskości…
Komentarze
Pokaż komentarze (13)