„Koniec z bezkarnością partyjnych nominacji w spółkach miejskich i szpitalach?
Od dzisiaj publikuję projekt ustawy, który może zmienić zasady gry w polskim samorządzie.
Gdy po wyborach zwycięska koalicja obsadza swoimi ludźmi zarządy szpitali i spółek komunalnych, automatycznie powstaje Komisja Nadzoru Opozycyjnego z pełnymi uprawnieniami kontrolnymi – zarówno administracyjnymi, jak i finansowymi. Dodatkowo w każdej większej spółce i szpitalu pracownicy wybierają STRAŻNIKA PORZĄDKU – niezależnego obrońcę sygnalistów, którego chroni tajemnica na poziomie dziennikarskiej.
To jest projekt koncepcyjny – z pewnością wymaga jeszcze kilku poprawek, doprecyzowań i konsultacji prawnych, ale pokazuje kierunek realnej zmiany: więcej transparentności i realnej kontroli nad publicznymi pieniędzmi.
Poniżej pełna treść projektu ustawy.”
### **OPIS I UZASADNIENIE PROJEKTU**
Projekt ustawy wprowadza w spółkach komunalnych (miejskich) oraz podmiotach leczniczych (w tym szpitalach) z udziałem jednostek samorządu terytorialnego dwa uzupełniające się mechanizmy kontroli i transparentności:
1. **Komisję Nadzoru Opozycyjnego** – zewnętrzny, niezależny organ składający się wyłącznie z przedstawicieli opozycji, powoływany po obsadzeniu stanowisk przez koalicję rządzącą. Komisja posiada szerokie uprawnienia kontrolne administracyjne i finansowe.
2. **Strażnika Porządku** – wewnętrzną, oddolną instytucję ochrony sygnalistów. Jest to bezstronna osoba wybierana bezpośrednio przez pracowników w głosowaniu jawnym. Strażnik przyjmuje zgłoszenia, gwarantuje pełną anonimowość (na poziomie tajemnicy dziennikarskiej – tylko sąd może nakazać ujawnienie tożsamości) i współpracuje z Komisją Nadzoru.
**Zasada incompatibilitas** obowiązuje w obu instytucjach – osoby z tej samej partii politycznej nie mogą zasiadać jednocześnie w organach zarządzających/nadzorczych spółki i w komisji lub na stanowisku Strażnika Porządku.
Rozwiązania mają zapobiegać nepotyzmowi, korupcji i marnotrawstwu środków publicznych, zwłaszcza w wrażliwych sektorach takich jak ochrona zdrowia. Stanowią one połączenie kontroli zewnętrznej (opozycja) z ochroną wewnętrzną (pracownicy).
Projekt uzupełnia istniejące przepisy Kodeksu spółek handlowych, ustawy o gospodarce komunalnej oraz ustawy o działalności leczniczej.
---
### **PROJEKT USTAWY**
**USTAWA**
**z dnia ……… 2026 r.**
**o komisjach nadzoru opozycyjnego oraz strażnikach porządku w spółkach komunalnych oraz podmiotach leczniczych z udziałem jednostek samorządu terytorialnego**
**Rozdział 1**
**Przepisy ogólne**
**Art. 1.**
Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1) jednostka samorządu terytorialnego (JST) – gmina, powiat lub województwo;
2) spółka komunalna – spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółkę akcyjną, w której JST posiada bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 50% udziałów lub akcji dających prawo głosu;
3) podmiot leczniczy – samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej lub spółkę kapitałową wykonującą działalność leczniczą, utworzoną przez JST;
4) koalicja rządząca – ugrupowania polityczne posiadające większość w organie stanowiącym JST;
5) opozycja – kluby radnych lub ugrupowania nie wchodzące w skład koalicji rządzącej;
6) afiliacja polityczna – członkostwo w partii politycznej, bycie kandydatem lub rekomendowanym przez partię wchodzącą w skład koalicji rządzącej, lub publiczne deklarowanie przynależności do takiej partii;
7) komisja nadzoru – komisja powoływana na podstawie art. 3;
8) **strażnik porządku** – osobę wybraną przez pracowników do pełnienia funkcji ochrony sygnalistów i zgłaszania nieprawidłowości.
**Art. 2.**
Ustawa ma na celu zapewnienie niezależnego nadzoru opozycyjnego oraz skutecznej ochrony sygnalistów w celu zwiększenia transparentności, efektywności zarządzania i ochrony interesu publicznego.
**Rozdział 2**
**Powoływanie i skład komisji nadzoru**
**Art. 3.**
1. W terminie 30 dni od dnia dokonania przez koalicję rządzącą obsadzenia co najmniej jednego stanowiska w organach spółki komunalnej lub podmiotu leczniczego (członek zarządu, rady nadzorczej, dyrektor lub równoważne) przez osobę o afiliacji politycznej z koalicją rządzącą, organ stanowiący JST powołuje Komisję Nadzoru Opozycyjnego.
2. Komisja sprawuje nadzór nad wszystkimi spółkami komunalnymi i podmiotami leczniczymi utworzonymi przez daną JST.
**Art. 4.**
1. Komisja składa się z 5 do 9 członków powoływanych spośród kandydatów zgłoszonych przez kluby radne opozycji (proporcjonalnie do liczby mandatów).
2. Przewodniczącego komisji wybierają jej członkowie.
**Art. 5.** (zasada incompatibilitas)
1. Członkiem komisji nadzoru lub strażnikiem porządku może być wyłącznie osoba nieposiadająca afiliacji politycznej z koalicją rządzącą.
2. Zabrania się, aby osoby o tej samej afiliacji politycznej zasiadały jednocześnie w organach zarządzających lub nadzorczych spółki/podmiotu leczniczego oraz w komisji nadzoru lub na stanowisku strażnika porządku.
3. Przed powołaniem składa się oświadczenie o braku konfliktu interesów.
**Art. 6.**
Kadencja komisji trwa do końca kadencji organu stanowiącego JST.
**Rozdział 3**
**Uprawnienia komisji nadzoru**
**Art. 7.**
Komisja nadzoru ma prawo do:
1) uzyskiwania w terminie 7 dni (3 dni w sprawach pilnych) wszelkich dokumentów i informacji;
2) uczestniczenia w posiedzeniach organów spółki z głosem doradczym;
3) zlecania audytów;
4) żądania wyjaśnień;
5) wydawania zaleceń i opinii;
6) publikowania raportów kwartalnych i rocznych (jawnych);
7) zawiadamiania prokuratury, NIK i regionalnej izby obrachunkowej.
**Art. 8.**
Organy spółki są zobowiązane do współpracy z komisją. Utrudnianie pracy komisji podlega karze grzywny do 100 000 zł.
**Rozdział 4**
**Strażnik Porządku**
**Art. 9.**
W każdej spółce komunalnej i podmiocie leczniczym zatrudniającym co najmniej 10 osób ustanawia się funkcję Strażnika Porządku.
**Art. 10.**
Wymiar czasu pracy Strażnika Porządku wynosi:
1) 10–50 pracowników – 20% etatu;
2) 51–300 pracowników – 50% etatu;
3) powyżej 301 pracowników – 100% etatu.
Podmiot zapewnia proporcjonalne wynagrodzenie i warunki do wykonywania obowiązków.
**Art. 11.**
1. Strażnika Porządku wybierają pracownicy w głosowaniu jawnym.
2. Głosowanie organizuje zakładowa organizacja związkowa lub komisja wyborcza wybrana przez pracowników.
3. Kandydować może pracownik zatrudniony co najmniej 12 miesięcy, nie pełniący funkcji w zarządzie ani radzie nadzorczej.
**Art. 12.**
Kadencja Strażnika Porządku trwa 3 lata. W okresie kadencji oraz 12 miesięcy po jej zakończeniu przysługuje ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę (analogicznie do działaczy związkowych).
**Art. 13.**
Strażnik Porządku:
1) przyjmuje zgłoszenia sygnalistów;
2) gwarantuje ich anonimowość;
3) dokonuje wstępnej weryfikacji;
4) przekazuje zanonimizowane informacje zarządowi, radzie nadzorczej oraz Komisji Nadzoru Opozycyjnego;
5) w przypadkach poważnych może bezpośrednio zawiadomić organy ścigania.
**Art. 14.**
1. Tożsamość sygnalisty jest chroniona tajemnicą prawną.
2. Strażnik Porządku może odmówić ujawnienia danych osobowych sygnalisty.
3. Ujawnienie danych jest możliwe **wyłącznie na podstawie prawomocnego postanowienia sądu**.
4. Naruszenie anonimowości podlega karze grzywny do 250 000 zł lub pozbawienia wolności do lat 3.
**Art. 15.**
Strażnik Porządku jest obowiązany do współpracy z Komisją Nadzoru Opozycyjnego poprzez przekazywanie zanonimizowanych informacji i raportów.
**Rozdział 5**
**Finansowanie, sprawozdawczość i przepisy końcowe**
**Art. 16.**
Działalność komisji i strażnika jest finansowana z budżetu JST lub środków podmiotu.
**Art. 17.**
Komisja i Strażnik Porządku składają roczne sprawozdania publikowane w BIP.
**Art. 18.**
Kto utrudnia pracę komisji lub strażnika albo narusza ochronę sygnalisty, podlega karze grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat 2.
**Art. 19.**
Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.
---
Projekt jest gotowy do dalszych prac legislacyjnych.
Komentarze
Pokaż komentarze (2)